In Libros Aristotelis De Caelo Paraphrasis

Themistius

Themistius. Themistii In Libros Aristotelis De Caelo Paraphrasis (Commentaria In Aristotelem Graeca, Volume 5.4). Landauer, Samuel, editor. Berlin: Reimer, 1902.

Sed [illud quoque] mirum est eos motuum eorum causas non quaerere, recte siquidem fecissent, si percepissent eorum aliud alio natura moveri, in tantum ut iutellexissent, aliud alium locum natura possidere, adiuncta vero causa, quae est praeter naturam. haec itaque adversus eos ait, qui terram in medio natura manere asseruut, et sic huic causae amplius aliam adiungunt — id quod inanimatis tantum rebus, quae naturam non habent, convenit.

Atqui ut quaestioni satisfactum sit, ait adversus eos, qui fatentur terram in medio natura manere, sed secundas causas huic addunt: cum haec consentanea non sunt, tum id, quod isti afferunt omnino quiescere oportere in medio id omne, quod nihilo magis hue quam illuc ferri deceat, verum absolute non est. non enim ob banc causam, quia nempe nihilo magis hue quam illuc ferri deceat, necessario omnino eonsonum erit, ut quiescat, sed quoniam nihilo magis hue quam illuc ferri decet, ad omuem locum movebitur. etenim si id quiesceret ac maneret, cui non convenit hue moveri, ob hoc quidem ideo non quiesceret, sed alia de causa ex accidenti, quoties in omnem partem fertur secundum accidens, cum nihilo magis hue quam illuc ferri deceat; siquidem quemadmodum huic non convenit, ut magis huc quam illuc feratur, ita rationi magis eonsonum non est, ut in omnem partem feratur, quam uno in loco maneat. praeterea ex eodem sermoue oppositum omnino deducitur, ut magis nempe quiescat, quam in omnem partem feratur. etenim cum ad loea [*](1 inquit] inquiunt omnes 3.4 separatio—ubi] diruptio non est causa, qua Al 4 deinde capillo quoque non] non emim AI; ad seq. cf. Averr. p. 160 A 9 —apparere] sane, verus esset supplevi; consentaneum igitur videretur, ut sermo verus sit, cum . . poneremus Al male 19 non natura Al 21 huic causae emendavi: et aliam (sive propriam) mundi causam omnes 39 ante quiescat fort, addend, non)

136
movebitur, non movebitur totum, adeo ut secundum se totum ad [*](f. 37r) singula loca moveatur — hoc enim fieri non potest — verum id quidem tunc erit, cum ceite divulsum atque in partes di visum fuerit. convenit enim, ut haec ratio de igne quoque dicatur. si imaginemur eum esse in medio, convenit, ut in banc partem moveatur, cum eandem ad extrema signa rationem babeat, cumque nihilo magis hue quam illuc ferri deceat, in omnem partem movebitur, sed non totus ad unum locum movebitur, sed media eius pars (exempli gratia) versus caeli medietatem movebitur, veluti tertia versus tertiam et quarta versus quartam eius partem feretur, eademque ceterarum partium erit proportio. non enim omnes eius partes ad duas lineas cientur, siquidem insectilia corpora non sunt, nec punctum. idque ex sermone de similitudine necessario contingit, videlicet ut, si terra in omnem partem moveretur, non secundum se totam, sed secundum eius partes in omnem partem moveatur; verum ut absolute quiescat, id, quod non magis hue quam | [*](f. 37v) illuc ferri deceat, id non magis ex sermone de similitudine continget, quam ut in omnem partem feratur. atqui contra id paulo ante disseruimus, hoc nimirum dictum non esse de omni re absolute, adeo ut pro eo quoque sumatur, quod natura sua semper etiam movetur, verum quidem pro eo sumitur ac dicitur, quod suapte natura quiescit, sed moveri etiam potest, hoc est, quod natura quiescit, si ei simile fuerit, quod ipsum ambit, dictum est itaque consonum esse, ut quandoque quiescat; igitur non ex accidenti, sed per se quiescit. atqui pluribus etiam rebus contingit, siquidem dissentaneum uou est, ut in eius cognitione afferat sermonem, perinde ac si ex accidenti extitisset. dicere autem eam in medio hac de causa mauere, quoniam hie locus naturae eius est aptus, eius sermo est, qui ad perfectionem onem pervenit, deficit autem in addendo causam, cur hoc verum sit; veluti si quispiam dixerit hoc agere in hoc, vel agere, antequam hoc natura ei insit, idque quoniam pluribus rebus convenit, falsum hoc utique inveniretur.

Alius autem sermo est sermo sophisticus, tametsi prima fronte persuasibilis videatur. ait enim: ut autem aliquid, si densius fiat, ex magna in minorem mensuram pervenit (?), sic etiam ex minore in maiorem iterum venit, cum tenuius fit. terra igitur quin moveatur, quando tenuior fit mollitudinis cuiusdam causa, nemo prohibet propter eum sermonem, qui a simili ducitur. verum quispiam dicere posset, inde quod terra in inclinationis similitudine existit, quid prohibebit, quin tenuior fiat cum mollior. [*](4 quoque scripsi: igne dicatur. Praeterea si omnes 16 non addidi 18 cf. Averr. p. 160E 30 cur hoc emendavi: hoc si omnes 33 est sermo scripsi. cf. Averr. p. 161 F, cuius lectio cum nostra plane discrepat.)

137
redditur, cum nihil quoque prohibeat, quin ob incliuationis [*](f. 37v) aequalitatem moveatur. verum quidem aliis de causis haec necessario prohibentur. siquidem non ait, quemadmodum propter inclinationis aequalitatem non moveatur, vel aliud quippiam operetur, quicquid illud sit, sic neque, si terra rarior fiat, ob eius mollitudinem remanere, quin in medio quiescat, donee ad alteram duarum extremitatum declinet. atque in universum convenit, ut ex sermone intellegatur terram ad alteram duarum extremitatum ob eius inclinationis aequalitatem non incliuare, sed ipsam non esse minoris mensurae, nec rariorem fieri et in maiorem mensuram reverti, etsi nihil ex his ei contingat. quae igitur de terrae figura, quiete et statu existimarunt, haec sunt, quae retulimus.

Nos autem primum dicamus, moveaturne, an quiescat? alii enim (quemadmodum diximus) terram moveri existimarunt, quorum nonnulli (ut Pythagorei) circa medium verti aiunt, nonnulli vero eam in medio moveri et (quemadmodum in Timaeo inquit Plato) circa sui ipsius centrum ferri. fieri vero non potest, ut ipsa moveatur. etenim si feratur, sive sit circa medium, sive in medio, motu, qui fit in orbem, praeter naturam movebitur; alioquin eius partes natura eo motu non moverentur, qui per rectam lineam fit. at si praeter naturam moveretur, ipsa etiam perpetua non erit; mundi autem ordo perpetuus est: terra igitur praeter naturam non movetur. at motu recto, qui natura ei inest, non movetur, non movetur igitur omniuo.

Praeterea corpora, quae in orbem feruntur, sicuti vagantes stellae sunt, [duplici motu moventur.] etenim si inhaerentium stellarum orbis non moveretur et terra moveretur (testantur id sidera, quae nobis perspicua sunt), vagantes igitur praeter primum motum, qui ab ortu ad occasum etiam fit, si propter inhaerentium orbis motum vel propter motum terrae sit, ab occasu ad ortum diversis motibus ferri conspiceremus: motu nempe, qui secundum longitudinem fit, qui est ab eo separatus (quandoquidem ipsae faciunt ἀποκατάστασιν in motu secundum longitudiuem), nee non etiam motu ex accidenti simul — motus vero, quem in longitudinem habet, errantibus stellis inesse aperte videbitur; atqui motus ex accidenti, qui est ibi, propter motum terrae ponitur esse — itaque colligitur duos motus simul terrae <quoque> inesse, eum nempe, qui ex ad ortum fit, et qui ex accidenti. quare omnino sequeretur, ut [*](11 etsi suspectum 27 duplici—moventur] ita Al: ora. codd, 31 ah occasu ad ortum] codd. Al ponunt haec verba ante sit 34 ἀποκατάστασιν scripsi: Apostasim Al, apoptasim codd. 35 accidenti] fort, leni emendatione (ABBREV pro ABBREV) hic et infra legendum latitudine)

138
occasus et ortus iuerrautium stellarum in finitore essent diversi. [*](f. 37v) hoc autem non videtur fieri, itaque sermo, qui fingit, quod terra movetur, non sufficit. hoc igitur, quod extra contiugit, propterea, quia apparet [Vasorah] simul atque hoc loco ponit deinde, terrae causa eum motum, qui vagans dicitur, ex accideuti esse.