In Libros Aristotelis De Caelo Paraphrasis

Themistius

Themistius. Themistii In Libros Aristotelis De Caelo Paraphrasis (Commentaria In Aristotelem Graeca, Volume 5.4). Landauer, Samuel, editor. Berlin: Reimer, 1902.

His itaque ita positis de mundi ortu senteutiis, prima hoc modo de medio tollitur. dicit, fieri non potest, ut aliquid sit generatum et tamen aeternum. super hoc enim nullam demonstrationem inveniminime [*](10 fort. del. 36 hoc modo COiTUpta: 1. vicissim, quod ab Al ante nempe inseritur.)

58
mus, neque couveuit ut in maiore parte rerum inveniatuv, at nil [*](f. 16v) (me hercule) absque denioustratione adsumere debemus, nisi id iu multis sine dubio apevtissime inesse animadvertanms. nos autem videmus, quod generatum est, tantum abesse, ut aeternum remanere possit, ut opposite mode res se babeat ac omne genitum interire manifestum sit.

Convenit autem, ut id boc ordiue disquiramus. quod non babet piincipium uec causam, ut sic se babeat, sicuti fuit aliquaudo, sed veluti quaedam eius perfectio est, ea disposilione praeditum esse, id aliter se habere non potest, convenit igitur, ut iu generatione sui absque accidente causam babeat, ut id postea susciperet, cum fieri non possit, ut eo tempore, quo trausmutatur, omuino absque accidente consistat. mundus igitur, si ita fuit, quemadmodum nunc est, et non sit buius dispositionis principium et causa, veluti iramortalis Deus mutuaque materiae et formae connexio vel quippiam simile, fieri non potest, ut alio se babeat modo atque eo, quo nunc est. si enim mutaretur, oporteret, ut eius generatioui buius dispositionis causa inesset; at quae nam (obsecro) causa erit, si prius ipse constiterit? quod si ita est, ut secundum debitam ac uecessariam causam ita esse debeat, quemadmodum nunc est, nee mutari nee interire poterit. cum autem per bunc sermonem Platonem insinuaret, nonnuUi extiternnt, qui Platonem tueri couantur, dicentes, quod non babet causam, ut ita se babeat, commutari non posse, verum esse; quod vero causam babet, ut ita se habeat, necessario commutari, falsum existere, sed boc omnino sequitur: nempe quod mutatur, jnincipium babet et causam ita se babendi. ratio etenim qua contrario ordine omnino concluditur, ita exstruitur: quod mutatur, ideo mutatur, quoniam causam mutationis babet, quod vero mutationis causam non babet, mutari non potest; inde autem non sequitur, ut quod mutationis causam babet, omnino mutetur. itaque ex Platouis assertione, quod mundus principium habeat ac motum, minime deducendum est, ipsum commutari, sed omnino non mutabitur. etenim praecedentis sermonis coutinuitas boc solum coucludit, nempe quod mutationis priucipium non babet, mutari non potest, quodque mutatur, principium babet.

Verum quod intendit, id profecto est. asserentes si mundus principium et causam non babuerit, ut ita se babeat, omnino mucum [*](11 cum— consistat (13)] ita AI: codd. corrupti 18 si prius et seq.] interpretatio 25 commutari addidi: causam habet, necessario sic se habere oporiere Al 36 asserentes et sq. codd., quae vitiis scatent; fort, vertenda sunt: asserentibus miindum principium et causam minime habuisse, ut ita se habeat, necessario dicendum est, eum esse immutabilem. quamvis vero ea, ex quibus mundus est conflatus, prius ita non se habuisse non dicant, si postremo in ipsa generatione id fiet, hoc perfectionis in eo statueris.)

59
tari non potest, quamvis ea, ex quibus muudus est confiatus, [*](f. 16v) aliter prius se habere posse nou dicant, si penes eoriim generatio- nem deiuceps erit, hoc perfectiouis eum statuimt. itaque haec, quae aliter prius, quam nunc sunt, se habebant, sic se habebunt semper, quemadmoduni erant, nee fieri potest, ut ilia secus se habeant, quam nunc sint; quodsi ex eis quippiam fuerit geueratum, palam est igitur, ea aliter se habere potuisse iiec semper ita habere; uon enim ex eis quippiam geuerari potuisset, nisi hac ratione se haberent. verum si eo uunc se habeant mode, sicuti prius se habebant, ut aliter quam sint, habere non possint: qui igitur fieri poterit, ut ex illis mundus generetur? verum si fieri posset, ut aliter se haberent ea, quam nunc habeant, et hac potissimum ratione ex illis muudus esset innovatus, quoniam scilicet duas haberent potentias, quarum una ita nunc se habent, altera vero secus antea se habebant: cum iudifferens sit ad has duas potentias, et ex hac in illam transferatur, poterit ergo vicissim ex ilia in banc denuo commeare. quare convenit, ut tunc mundus generetur, cum ex ilia in banc procedit, cum vero ex hac in illam proficiscitur, iterum dissolvatur, idque multotiens contigerit atque in infinitum progredietur, vel contingere poterit. quodsi ita est, mundus igitur incorruptibilis non erit, neque si iuteritus illi accedat, dum in aliam dispositionem commigrat, neqtie si non conimigret, sed aptus sit ad commigrandum, [*](f. 17r) cum eiusmodi potentia praeditus sit.

Cum haec autem Aristoteles dixisset, possent nounuUi illorum sententiae patrocinari, qui mundum generatum esse pronuntiaut (cuius sententiae Plato fuit) dicentes omnino quidem secundum alterum divisiouis membrum non dicitur mundus esse innovatus, nempe si ex iis quidem generatur, quae fieri non potest, ut aliter quam prius se habeant, antequam mundus generaretur. hie enim sermo destruit sese. qui enim fieri potest, ut ex huiuscemodi rebus mundus constituatur? verum id asserimus (iuquient) secundum alterum divisionis membrum, ut mundus videlicet ex iis rebus genitus sit, quae prius quomodolibet se haberent, poterant delude aliter se habere, dixi quae prius quomodolibet se haberent, non iutellegens per hoc prius, quod est ad aliquid, veluti relativum, quod in elemeuto est; etenim nihil prohiberet, quin duae res simul tempore esse possent, quarum altera antiquior altera imaginari potest, veluti trahens attracto, effectu causa ac filio pater. quamvis enim in his noster sermo prius non recte procederet, ipse tamen si ad id, quod hie intendimus, redigatur, perspicuus erit; quamobrem non est, ut maiorem de nominibus curam habeamus. aiunt itaque, cum dicimus mundum ex iis rebus esse genitum, quae [*](4 post sunt add. codd. Al: vel sunt futura)

60
piius hoc pacto se habeaiit, omnino quidera nobis necessario non [*](f. 17r) evenit, ut dissolutae cum essent prius, potentiam haberent ad dissolutionem ipsam. eteuini dicimus miiudum ea dispositione esse innovatum, qua cousisteve quidem potest, verum eiusmodi potentiam duobus de illis simul dici modis hoc pacto non asscveramus, nempe fieri posse, ut cousistaut ac simul etiam dissolutionis potentiam habeant, quemadmodum nos obligavistis. at quoniam unam potentiam habent, qua eonflantur coustituunturque, vel forniam aliquam veci- piunt, aut quippiam simile, ideo sic constitutae mauent. verumtamen, quod illis inest, ut congregentur, hoc est cousistant, ad constitutionem potentia existit. coag-ruum est ergo, ut eiusmodi potentia non terminato quodam tempore, sed perpetuo in illis inveniatur. nos enim eas non dicimus eam potentiam non habere, qua omnino perpetuo remaneant, sed eiusmodi potentia pricatas manere, qua illis coutiugat, posse in primam eorum dispositiouem reverti, quemadmodum iis usu venit, in quorum proprio termino est, ut formam aliquam induant, vel alio quo- piam modo afficiantur; sed hoc profecto iis non contingit, nisi quia uatura sua parata sunt, ut haec suscipiant. quare convenit, ut duas habeant potentias, quarum una est dispositio ac receptio, altera vero rei adeptae perpetua conservatio. qtiasi quispiam diceret, ferrum duas habere potentias, unam scilicet, antequam candens evadat, qua igneam caliditatem adipiscitur, alteram vero, postquam candens evaserit, qua igneam caliditatem perpetuo couservat, tertiam potentiam non habet, qua ex ignea ilia caliditate in frigiditatem proficiscatur.

Etenim id omne, quod in potentia est, non potest ex se ad actum devenire; convenit autem, ut ad actum deducat id, quod hac ratione in potentia est, altera duarum potentiarum, vel creator, vel forma, vel aliud quippiam; quod postquam fuerit in hoc, id conservat, quod iam in actum devenit; potentiam enim habet, ut sic possit semper servare ; non enim aliquid iuvenitur, a quo e propria, qua nunc est, dispositione commutari queat. summus etenim creator, quatenus creator est, id efficere non poterit, neque etiam potentia poterit se ipsam transmutare. cupreum enim idolum si ab aurifice ex idoli materia in aliud quippiam non commutetur, non cuprum, sed idolum extiterit, nee rursus in cuprum transmutabitur. quamobrem convenit, ut dicamus vel materiam ex se moveri ac se ipsam transmutare ab ea dispositione, in qua erat, postquam [*](1 omnino—evenit] id taniuin nobis nee. evenit codd. 3 ea dispositione—postest] ex [bus] esse genitum, quae hoc pacto se habere possunt codd. 4—11 ita Al commenticie: lectio codd. est corrupta 18 sed—contingit] ita Al: om. codd. 22 ferrum suspectum 35 cupreum enim idolum] scripsi, cuprum codd.)

61
formam accepit, in priorem dispositionem, vel si ab alio tautum commutari [*](f. 17r) possit, non esse aliqiiid, quod earn transmutet, donee in primam eiiis dispositiouem transferatur, revertatur.