Commentariorum Series In Evangelium Matthaei (Mt. 22.34-27.63)

Quis enim fidelis servus et prudens, quem constituit dominus eius super domum suam, ut det <illis> cibos in teinpore (24, 45)?

Quoniam ad apostolos cete- Π 283, 11 An.: ὅρα δὲ εἰ μὴ rosque episcopos et doctores pa- καὶ τοὺς τὰ τοιαῦτα ἐγχειρισθέντας rabola ista pertineat, manifestum ἐπισκόπους καὶ διδασκάλους δυσωπεῖ est, ὁ λόγος. maxime ex eo quod apud Lucam Petrus interrogat dicens: «ad nos parabolam istam dicis, an et ad omnes « tamen cum sint multi dis- pensatores, difficile est invenire et fidelem et prudentem. propter quod ait apostolus: »ita nos existimet homo ut ministros Christi et dispensatores mysteriorum dei. hic iam quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur« . peccat autem in deum, quicumque episcopus non quasi conservis servus ministrat sed quasi dominus, fre- quenter autem et quasi amarus dominus dominans per vim. similis constitutus Aegyptiis qui adfligebant vitam filiorum Israel cum vi. ergo memores esse debent verborum Christi dicentis: »vos vocatis me magistrum et dominum. et bene dicitis; sum enim. si ergo ego lavi pedes vestros. et vos debetis alterutrum lavare pedes; exemplum enim dedi vobis ut, sicut ego feci, sic faciatis« , et illud: »principes gentium dominantur earum et maiores eorum potestatem exercent in eis. inter vos autem non sic erit; sed qui vult inter vos esse primus, [*](1 Luc. 12, 35f — 3 Psal. 131, —7 Vgl. I. Cor. 13, 7 — 12ff Text weiterhin mit dem von Luc. 12, 41ff gemischt — 18 Luc. 12, 41 — 21 I. Cor.) [*](4, If — 26 Vgl. Ex. 1, 8ff — 27 Joh. 13, —15 — 30 Matth. 20, 25—28 praecincti L, vgL S. 135, 28 2 et contemnens — dederitg (L ohne et) contemnentes — dederint y 9 > ssus? vgL λ 13 <illis> Kl, S. 142, 22 I vom Lemma fehlen vv. 46 — 51 14 quoniam] quod L 19 et L Pasch < y 1 tamen] sed tamen L 24 non] qui non L 28 etenim B)

erit nonissimus; siciit et filius hominis non venit niinistrari, sed ministrare. et dare animam suam redemptionem pro multis« . audire autem oportet et Paulum dicentem: »cum possimus oneri esse ut Christi apostoli. facti sumus parvuli in medio vestrum, quemadmodum si nutrix foveat natos suos; sic desiderantes cupimus participari vobiscum non solum evangelium, sed etiam animas nostras« . et non oportet percutere conservos. sed »corripere inquietos. consolari pusillanimes, sustinere infirmos, et patientes esse ad omnes« , quoniam »servum dei non oportet litigare sed mansuetum esse ad omnes, cum modestia docentem eos qui resistunt« . quasi recedens autem ipse a mala inductione conservorum Paulus culpat eos, qui non erant tales, qui superbis quidem erant subiecti contemnebant autem mansuetos, hoc modo dicens: »sustinetis si quis vos in servitutem redigit, si quis devorat, si quis accipit. si quis extollitur, si quis in faciem vos caedit, quasi nos infirmi fuerimus« .

Considera autem in istis quomodo eos, qui in servitutem redigunt et in faciem caedunt, propter quod amarius principentur, reprehenderit ipse dicens se abstinere ab eis; non quia infirmus erat quominus faceret ea, sed ut faciat ipsa quae docet. docet autem »cum modestia« docere «eos qui resistunt« . propter quod et definiens, quales debeant esse episcopi, sic dicit: »non litigiosi, non percussores, sed mansueti, ornati« , et quaecumque inter fideles et sapientes servos inveniuntur [*](879) et dispensatores, quos »constituit dominus super familiam suam« , sicut dicit Lucas. ex his autem cognoscere est, quoniam non solum qui fideles sunt et sapientes, illos constituit dominus super domuin suam, sed etiam malos servos dicentes in cordibus suis semper: »moram facit dominus meus venire«; propterea percutiunt conservos, manducant et bibunt cum ebriis vel ebriosis et inebriantur. si quando ergo arbitrantur se esse in magno fastigio, qui praesunt ecclesiis Christi, propter quod constituit eos »dominus super familiam suam« , cognoscant quoniam non hoc eos salvat quod constituti sunt a domino [*](3 I. Thoss. 2, 7f (der Ubersetzer las νήπιοι statt ἤπιοι) — 6ff Vgl. Π 284, 4 An.: τὸν εἰδότα πότε διδάξαι δεῖ, πότε δὲ ἐλέγξαι, ἐπιτιμῆσαι, παρακαλέσαι. — 7 I. Thess. 5, 14 — 8 II. Tim. 2, 24f - 13 II. Cor. 11. 20f — 19 Vgl. II. Tim. 2, 25 — 21 Vgl. I. Tim. 3, 3. 2 — 23. 30 Vgl. Luc. 12, 42 — 26 Vgl. Luc. 12, 45) [*]( et < μ 3 possemus B | oneri] honori R G | esse] + vobis 7 consolare G 18 qui G | quominus y* quod minus L 23 et] 1. vel ? Kl 31 hoc eos non B)

super familiam eius, sed illud ut dent in tempore cibos. et ut abstineant se a percussionibus et a comessationibus et potationibus cum ehriosis. si autem non se abstinuerint ab huiusmodi, et magnum sapuerint propter quod constituit eos dominus super familiam suxim, sciant quoniam veniet dominus eorum in die qua non putant et hora qua nesciunt, et dividet eos, et partem eorum cum hypocritis et infidelibus ponet; et cum fuerint inter hypocritas et infideles positi, nihil eis proderit quod constituti a domino sunt super familiam eius. ut autem timeamus illud quod Cluc Nr. 54 Or.: τὸ παρὰ τοῦ Δανιὴν ait, dividet eum, convenit recor- εἰρημένον πρὸς θάτερον τῶν κατει- dari ea quae a Daniele sunt dicta πόντων τῆς ἁγίας Σωσάννης πρεσ- contra presbyteros malos, quo- βυτέρων »ἤδη γὰρ ὁἄγγελος τοῦθεοῦ niam wangekis dei habens gla- λαβὼν φόσιν παρὰ τοῦ θεοῦ σχίσει σε dium scindet te «, scin- μέσον« ἑρμηνεύων Ὠριγένης λέγει] dens autem dividet. γενήσεσθαι πάντως αὐτῷ τοῦτο ἐν τῇ κρίσει κατὰ τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ κυρίου, ὅτι »καὶ διχοτομήσει αὐτόν«. ausi sumus uti in hoc loco Danielis exemplo, non ignorantes quoniam in Hebraeo positum non est, sed quoniam in ecclesiis tenetur; alterius autem temporis est requirere de huiusmodi. Adtende autem etiam illud quod ait fidelis servus et prudens, benevolenter audiens verbum et adquiescens voluntati Christi ea dicentis et conscribentis Matthaei. diligenter ergo est audiendum de fideli servo atque prudenti: qui in fide proficit aut (si nondum in ea perfectus est) qui communiter et ipse fidelis vocatur, et qui naturalem habet mentis velocitatem et dicitur prudens. et villicus ergo iniquitatis »prudenter fecit« , non quidem faciens secundum prudentiam <unam>; virtutibus, sed quia velox erat ingenio. et »filii saeculi huius prudentiores sunt quam filii lucis in generatione sua« , non quia secundum prudentiam unam ex virtutibus sunt prudentes, aut quia filii hicis secundum aliud aliquid sunt eis minores in sapientia. nisi in <saeculari> [*](2 Vgl. öm. 13, 13 — 12 Cluc Sus. 55 Θ΄) — 13 lat. Sus. 59 Θ΄) — 18ff Vgl. Orig. ep. ad Africanum e. 2 und die ϋbrigen Stellen bei Schürer III4 456 — 26 f Uic. 16, 8 — 28 Luc. 16, 8 — 31 Vgl. I. Cor. 3, 19) [*](4 propterea μ 5 eoeum dominus veniet B | venit G 7 positi] ponitur y 13 dei y (vgl. Θ΄) domini L (vgl. LXX) 22 benivolenter y 24 fidele G | prudente G 26 mentis habet B 27 facit GL | <unam> Koe, vgL Ζ. 30 31 alium G | nisi in sapientia y < L | Koe, vgL S. 142, 31) sapientia aut in acumine naturali mentis sunt inferiores; scit enim et prudentiam unam esse ex virtutibus sermo divinus, sicut in Proverbiis docet dicens: »dic sapientiam sororem tuam esse, notam autem fac tibi prudentiam, ut custodiat te a muliere aliena«.

Nunc autem communiter audire debemus quod ait: quis est servus fidelis et prudens, quasi quidam quidem secundum communiter intellectam fidem sint fideles, non autem sint prudentes neque veloces ingenio; et iterum alii quidem sint veloces et, secundum quod hic significatur, prudentes, non autem omnino et fideles. si quis autem considerat multitudinem volentium esse se Christianos, inveniet quidem fideles multos et studium fidei exercentes, non autem et prudentes, ut sint »filii huius saeculi prudentiores eis in generatione sua«, scientes quoniam »quae stulta sunt numdi elegit deus, ut confundat sapientes« . et iterum videbit alios, qui credidisse putantur, veloces quidem esse et sapientes, modicae autem fidei et, si non infideles, tamen minus fideles quam »stulta mundi« quae »deus elegit« . convenire autem in unum fidelem atque prudentem, ut secundum utrumque. det conservis suis cibum in tempore, valde rarissimum est. ut enim in tempore det cibum <indigentibus>, necessariam habet quis prudentiam; ut autem non adimat cibos in tempore indigentium, opus est fides.

Non autem est inportunum monere propter peccata. quae in hominibus qui videntur credere Christo et in dispensatoribus ecclesiarum plerumque fieri solent, quoniam et secundum simplicem intellectum multi opus habemus, ut fideles simus pariter et prudentes ad dispensandos ecclesiae reditus: fideles quidem, ut non devoremus quae sunt viduarum et »ut memores simus pauperum« , et occasionem accipientes ex eo quod scriptum est: »dominus constituit his. qui evangelium praedicant, de evangelio vivere«, amplius ne quaeramus cibo simplici et necessariis vestimentis, ut ne amplius teneamus nobis quam demus esurientibus fratribus et sitientibus atque nudis [*](3 Prov. 7, 4f — 9 Vgl. Harnack TU. 42, 4, 118 — 12ff Vgl. Luc. 16, 8 — 13 I. Cor. 1, 27 — 27 Vgl. Marc. 12, 40 — Gal. 2, 10 — 28 I. Cor. 9, 14 — 30ff Vgl. Matth. 25, 35ff) [*](8 sint ρ sunt x 10 se esse B 11 multos fideles B 12 saeculi huius B 14 videbit iterum L 16 quam] quoniam L 19 <indigentibus> Diehl 21 fide Pasch 26 reditos G redditas L Pasch 29 ne < G L 31 demus] quod videmus y* | esurientibas + simul B)

et eis, qui necessitatem patiuntur in saecularibns curis; prudentes autem. ut unicuique secundum dignitatem uniuscuiusque subministremus, recordantes quod dictum est: »beatus qui intellegit super egenum et pauperem« . non enim simpliciter de rebus ecclesiasticis dare oportet, ut unum hoc observemus, ut ne quae pauperum sunt deveremus aut furtum faciamus de eis, sed ut prudenter intellegamus indigentium causas propter quas sunt indigentes et uniuscuiusque dignitatem quomodo educatus est, quantum necessarium habet vel propter quam causam indiget. non ergo similiter est agendum in eis. qui ab infantia duriter sunt educati et stricte, et in eis, qui large et deliciose nutriti sunt et postea ceciderunt. nec eadem sunt ministranda viris et mulieribus, aut multum senibus et iuvenibus, aut iuvenibus quidem et debilibus (propter quod non possunt sibi adquirere escas), et eis qui vel ex parte possunt sibi succurrere. requirendum est autem et si multos habeant natos, non neglegentes sed omnia facien <te>;s et non sibi sufficienter occurrentes. et ne plura dicamus, multa sapientia [*](880) opus est, qui vult bene dispensare ecclesiasticos reditus, ut etiam in istis fidelis et prudens dispensator inventus beatus efficiatur. Forsitan autem et propter multitudinem Christianorum. qui non satis circa requisitionem verbi habentur et tales sunt ad principatum sublevati, magis necessarium habemus audire: quis est fidelis servus et prudens quem constituit dominus super familiam suam, ut det illis cibum in tempore? ut non effundant rationabilem et spiritalem cibum conservis qualibuscumque simpliciter et quibus non oportet, volentes se ostendere esse prudentes, et magis necessarium habentibus verbum quod mores eorum aedificet et vitam conponat, quam quod producit ad sapientiam et inhiminat scientiae luce eos, quorum mens potest sufferre huiusmodi lucis splendorem; aut ut ne eis, qui possunt acutius audire, pigeat exponere altiora, ut ne exponentes vilia ab ingeniosioribus contemnantur, qui naturaliter sunt ingeniosi aut per exercitationem forsitan saecularis sapientiae habentur acuti. diffi- [*](1 Vgl. Marc. 4, 19 — 1ff Harnack TU. 42, 4, 139 (,,die erleuchtetsten ätze der “) — 3 Psal. 40, 1 — 31 Vgl. I. Cor. 3, 19) [*](5 servemus B | ne quae] nec quae B neque G R 8 educattis R B aedocatus G advocatus L 11 sunt nutriti B 13 escas x* + et eis qui vel ex parte possunt sibi acquirere escas ρ 15 negligens B L Ι facientes μ faciens x Ι et x 1. aut ? Harnack TU. 42, 4, 139 17 reditos G redditus B L 20 habentur] L versantur Kl 24 qualibuscumque x* quibuscumque μ) cile est ergo utrumque in uno, ut et prudens sit et fidelis, non autem et inpossibile; nec enim beatificat eum qui non potest esse, dicens: bealus servus ille, quem dominus reniens invenerit facientem sic. amen dico vobis, quod super omnia bona sua constituet eum.

Beatus servus ille, quem veniens dominus invenerit facientem sic. magna promissio fidelibus et prudentibus dispensatoribus praedicatur, et cum eis, quibus ait: «esto potestatem habens super quinque civitatesc, aut: »esto potestatem habens super decem civitates« . nam super omnia bona patrisfamilias fieri, quid aliud manifestat nisi »heredes dei et coheredes Christi« et conregnantes cum cui omnia sua tradidit pater, sicut ipse dicit: «data est mihi omnis potestas in caelo et in terra«? et (quemadmodum boni patris super omnem patrs substantiam constitutus participat huiusmodi dignitatem et gloriam fidelibus et prudentibus dispensatoribus suis, ut sint et ipsi super omnem creaturam et potestatem, ut sint cum Christo. et vide interpretationem eius, quod dicit: amen dico vobis, quod super omnia bona sua constituet eum. intellege mihi (quasi in exemplum accipiens) aliquem regem omne regnum sub se habentem, cum quo sunt gentes multae et civitates et loca diversa. itaque dividat ipse satrapibus et ceteris principibus, qui aliquid praeclare gesserunt, plenitudinem regni sui et omnes quidem conslituat super omne regnum suum, non autem singulos super omnia, sed unumquemque eorum super aliquam partem regni sui; utputa unum quidem super decem civitates, alium super quinque. et sic omnes erunt super omnia bona, ipse autem solus teneat omnia quasi solus omnium rex. et tale est quod dicit: super omnia bona sua constituet eum.

Sicut autem audivimus de beatitudine danda servis fidelibus et prudentibus, sic audiamus et de tormentis malorum servorum. dicit enini malus servus in corde suo praesentem voluptatem praeponens bonis futuris, et contemnens dominum suum dicit: moram facit dominus meus venire; mentiens autem hoc dicit, volens manducare et bibere cum ebriosis. et semper somniatur, quia post multum temporis [*](7 Luc. 19, — 8 Luc. 19, 17 — 10 Vgl. Rom. 8, 17 — 11 Matth. 28, 18 — lo Vgl. Rom. 8, 38f — 23 Vgl. Luc. 19, 17. 19) [*](3 amen + amen G L 5 ille servus B 17 bona sua y Pasch ~ L 20 satrapis B 21 et x* ita ut Pasch | constituat B Pasch constituet G L 23 unum R hunc x Pasch 25 bona + sua Pasch 32 somniatur y somniat L somnians dicit Pasch)

venturus est dominus eius; et quasi domino moras faciente, percutit conservos sufferentes et in servitutem redigit eos et in faciem eos caedit; et percutiens manducat et bibit cum ebriosis, occasione obsequii ecclesiastici, et non esurientes suscipit sed epulatur cum ebriosis. et multi sunt huiusmodi quibus ecclesiastica cura conmissa est, quibus veniet dominus faciens consummationem eorum in die qua nesciunt et hora qua non putant, et dividet eos qui non timuerunt eum qui »potens est animam et corpus perdere in gehennam« . dividet autem eum, quando »spi- C1 Nr. 271 Or.: διχοτόμησις ὅτι (1. ritus quidem eius revertitur ad διχοτομήσει δέ ὅτε Diehl Kl) »τὸ deum qui dedit «, anima πνεῦμα ἐπιστρέφει πρὸς τὸν θεὸν ὄς autem cum corpore suo vadit »in ἔδωκεν αὐτό«, ἡ δὲ ψυχὴ μετὰ τοῦ «. λεγομένου ἐν τῷ εὐαγγελίῳ σώματος ἄπεισιν »εἰς γἔενναν«. iustus autem non dividitur, sed anima eius vadit cum spiritu ad regna caelestia; propter quod scriptum est: »benedicite, spiritus et animae iustorum, dominum« . eorum autem qui dividuntur et deponunt spiritum revertentem ad eum, qui dederat eum, et non habent postmodum in se partem aliquam quae erat ex deo, relinquitur eis pars eorum quae erat ipsorum, id est anima, quae cum corpore suo punietur a domino veniente, cum hypocritis et »infidelibus« in tormentis.

Vide ergo differentiam servorum quos dominus constituit super domum suam, quoniam quidam quidem quasi fideles et prudentes dispensatores qui dederunt conservis cibum in tempore, super omnia bona patrisfamilias constituuntur; qui autem contraria eis egerunt, extra quod ceciderunt de gloria tanta, adhuc dividentur et pars eorum cum hypocritis et «infidelibus« ponetur. ibi erit fletus eis, qui male in hoc mundo Π 285, 9 An.: κλαίουσι τοίνυν ἀνθ᾿ ridentes fuerunt, ὦν ἐγέλων, dicente scriptura: »nae, qui nunc ridetis, quoniam flebitis et «. consequenter autem propter requiem et resolutionem, qua requieverunt et resoluti sunt, rationabiliter [*](3ff Vgl. Harnaek TU. 42, 4, 139 — 7 Matth. 10, — 9 vgl. 18 Pred. 12, — 16 Dan. 3, 86 Θ΄) — 21. 26f Vgl. Luc. 12, 46 — 30 Luc. 6, 25) [*](5 multi sunt y mviltis L 7/8 potens est G L potest B 9 dividit L 12 autem < B 17 domino L 21 infidelibus et ypocritis L 27 G 31 autem <)

erit eis dentium stridor: quod hoc βρύξουσι δὲ τοὺς ὀδόντας λογιζό- forsitan signifieat, quoniam qui μενοι τὸ τέλος τοῦ πόνου καὶ τὴν puniuntur cogitantes fore finem ὑπερβολὴν τῆς κολάσεως οἱονεὶ δέ- doloris et propter hoc volentes λοντες αὐτὰ γενναίως φέρειν. viriliter eos sufferre, conpulsi tormentis insufferibilibus, dentibus stridunt — illis videlicet dentibus quibus manducaverunt acerbitatem malitiae, et propterea patiuntur dentium dignum stridorem.

Tunc simile est regnum caelorum decem virginibus, quae accipientes lampades suas exierunt in obviam spomo et sponsae. quinque autem ex eis erant fatuae et quinque prudentes (25, 1 — 2).

In omnibus qui didicerunt verbum dei, regnum caelorum adsimi- [*](881) latur virginibus decem. et si quidem in eis, qui recte et credunt et vivunt et ideo***, iuste adsimilatur quinque prudentibus, qui autem profitentur quidem fidem in lesum non autem praeparant se bonis operibus ad salutem, reliquis quinque virginibus fatuis, non inrationabiliter dicimus sensus omnium qui didi- C1Nr. 213 Or.: δέκα παρθέλνους εἶναι cenint divina, quomodocumque φησι τὰς ἐν ἑκάστῃ ψυχῇ αἰσθήσεις verbum dei receperunt, »sive ἀποστάσας τῆς εἰδωλολατρείας τῷ occasione sive «, quoniam παραδέξασθαι »εἴτε προφάσει εἴτε virgines sunt virginificatae per ἀληθείᾳ« τὸν τοῦ τοῦ δεοῦ καθαρὸν λόγον verbum dei cui crediderunt aut καὶ παρθενοποιηδείσας. credere volunt. tale est enim verbum dei, ut de sua munditia adcommodet omnibus qui per suam doctrinam recesserunt quidem ab idolorum cultura vel cultura elementorum creationis dei, [*](18ff Vgl. Hieron. in Matth. 202 E: possumous quinque nirgines sapientes et stultas quinque serisus interpretari; auch Pseudotheophilus ed. Zahn 58f — 20 Phil. 1,18 — 22 Vgl, Harnack TU. 42, 4, 120 A. 1 — 27 ff Vgl. I. Cor. 10. 14: Gal. 4. 3) [*](10 tunc simile y* XXXIII secundum m. In illo tempore dixit ihs discipulis suis parabolam hanc: simile L | est] erit B | quae] qui G 11 lampadas G, so meist | in < B 12 et quinque2 L Ciuinque autem y Ι + et reliqua. Omelia Origenis de eadem lectione L Ι vom Lemma fehlen vv. 3 — 5 15 Liicke Kl | assimilatur μ adsimilantur x 16 lesum R ihu x 19 divina] + et B | quomodocumque + a traditoribus B 20 dei Pasch (C1), domini x 21 quoniam x* quod μ)

accesserunt autem per Iesum Christum ad dei cuituram, quamvis non fuerint subsecuta opera pietatis neque ad beatitudinem praeparanerint semetipsos. sicut autem secundum verbum . . . αἴ καὶ ἀντανακολουδοῦσαι ὡς οἱ veritatis > seipsas ἀρεταὶ τῇ ὑποστάσει τοῦ Χριστοῦ alterutrum virtutes, quae sunt (var. lect. ὁ χριστός). substantia Christus. ita ut qui unam habuerit omnes habeat, et qui unam minus habuerit nec unam habeat (Christus enim a seipso inrecessibilis est), sic et sensus omnes alterutrum se subsequuntur, et ubicumque minus fuerit unus de sensibus secundum rectam verbi doctrinam, ibi omnino et omnes sensus quasi fraudati a verbo sapientiae infatuantur. sensus autem dico et eos, qui et εἰσὶ δέ αἵ τε κοινῶς νοούμεναι καὶ communiter intelleguntur, visio, αἱ ἐν Παροιμίαις κείμενοι, auditio, odoratio, gustatio, palpatio, et eos, qui in Proverbiis appellantur divini, hoc modo dicentibus: »sensum divinum invenies« . iterum autem, quoniam verbum dei causa est, ut rectus fiat sensuum usus, et non est possibile eum, cum sit in sensibus, *** ut in quibusdam quidem sensibus operetur et diligenter tribuat, quae prudentiae suae sunt, in aliis autem neglegat, ideo si unum de sensibus fecerit sapientem, ut virgo constituatur, necesse est ut et in aliis sensibus sapientiam suam effundat. propterea non est videre de quin- διὸ καὶ ἐν τῇ πεντάδι οὐχ αἵ μὲν que sensibus in aliquo quosdam μωραὶ αἵ δὲ φρόνιμοι, ἀλλ᾿ εἰ μία quidem fatuos, quosdam autem καὶ πᾶσαι. prudentes; sed necesse est ut aut omnes quinque sint prudentes, aut omnes fatui.

[*](Omnes isti sensus lampades suas accipiunt, id est C1 Nr. 276 Or.: . . . λαμπάσες δέ τὰ organa sua naturalia, sive secun- ὄργανα τοῦ καλῶς καὶ κατὰ λόγον)[*](4 Vgl. II. Cor. 6, 7 — 18 Prov. 2, 5, vgl. S. 154, 28)[*](2 subsecuta (G) L Pasch subsecuti B 5 <sub> sequuntur Diehl 13 et2 < B 14 intelleguntur] + sicut est B 20 ücke Koe 23 ut et et Pasch 30 fatuae v Pasch)

dum verbum dei eis uti volentes, βιοῦντος ἢ ἐναντίως. sive et contra voluntatem dei, tamen accipiunt eas, quando recipiunt sponsum esse C1 Nr. 273 (SchluB) Or.: ἐξῆλθον ecclesiae verbum dei et filium dei; δὲ εἰς ἀπάντησιν οἱ παραδεξάμεναι et egrediuntur de mmido et de τὸ περὶ Χριστοῦ καὶ ἐκκλησίας μυ- erroribus deoruni multorum, et στήριον (vgl. Eph. 5, · ἐξίασι veniunt in obviam salvatori, qui γὰρ ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου πλάνης semper paratus est venire ad πρὸς τὸν ἑτοίμως ὁρμῶντα πρὸς virgines eas, αὐτάς. ut simul ingrediatur cum dignis eorum ad beatam sponsam ecclesiam. sed quamdiu quidem post verbum receptum lucet lumen fidelium »coram hominibus, ut videntes opera eorum bona glorificent patrem eonim qui est in caelis« , hae et pnulentes sunt et accipientes oleum nutrimentum luminis sunt C1 Nr. 276 Or.: . . . ἔλαιον ὁ quod semper infunditur actibus ἐπιχεόμενος λόγος τοῦ ψυχικοῦ, bonis, id est verbum doctrinae, τοῦ τὴν ἀγαθὴν πρᾶξιν ἐργαζο- μενου et vasa animarum suarum ab hoc verbo inplentes a doctoribus et traditoribus qui illud venundant, quod satis sit eis etiam tardante exitu et remorante verbo veniente ad consummationem eonim, ut consummatae et extra mundimi factae festinent illuc. quantis autem non fuit cura post inchoationem Christianitatis tantam accipere verbi doctrinam, quanta sufficeret eis durare usque ad finem, neglegentes circa susceptionem doctrinae quae confortat fidem et bonorum actuum lumen inluminat (quid autem sic confortat sicut moralis sermo, quod oleum luminis appellatur?), hae fatuae sunt, et acceperunt lampades in primis quidem accensas, sed ad tantum iter obviam exeundi sponso oleiim non acceperunt. moram autein sponso faciente dormitaverunt omnes virgines et dormiebant. ita sponso tardante et non cito veniente verbo ad consummationem vitae eorum, hinc patiuntur aliquid quasi sensus et quasi in nocte mundi agentes et dormitantes. [*](11 Vgl. Matth. 25, 10 — 12ff Vgl. Matth. 5, 16 — 19ff Vgl. Matth. 25, 9f) [*](1 eis y < L 2 et x < ρ 11 ingrediatiir y Lc ingrediantur 14 est in caelis G Pasch ~ B L | haec G L 15 luminis (vgl. Z. 27) X* Pasch hominis ρ | sunt R G L sui B 27 haec G | lampadas G)

dormierunt quidem (utputa re- C1 276 Or.: . . . καθεύδουσιν οἱ ἀπαν- missius egerunt a sensu illo vitali), ιστάμενοι τοῦ ζωτικοῦ τόνου· οὐκ non tamen et lampades perdide- ἀπολλύουσι γοῦν τὰς λαμπάδας αἱ runt neque desperaverunt de con- φρόνιμοι οὐδὲ ἀπροσεκτοῦσι περὶ servatione olei illae prudentes. τὴν τήρησιν τοῦ ἐλαίου.

Media autem nocte clamor factus est: ecce sponsus venit, exsurgite obviam ei. tunc surrexerunt virgines illae omnes et conposuerunt lampades suas. fatuae autem prudentibus dixerunt: date nobis de oleo vestro, quia lampades nostrae extinguuntur. responderunt autem pru- dentes, dicentes: ne forte non sufficiat nobis et vobis; ite potius ad vendentes et emite vobis. abeuntibus autem illis emere venit sponsus, et quae paratae erant, intraverunt cum eo ad nuptias, et clusa est ianua. novissime autem venerunt reliquae virgines dicentes: domine, domine, aperi nobis. at ille respondens ait: amen dico vobis, nescio vos (25, 6 — 12). Media autem nocte, id est in altitudine remissionis, et in medio tempore iam transacti luminis vespertini et adhuc sperati diurni, factus est clamor onmes suscitare volentium ἐμβοῶσιν οἱ ἄγγελοι ταῖς κοιμωμέ- (sicut aestimo) angelorum, qui ναις κοιμωμένων Diehl, vgl. Ζ. 26) »omnes sunt ministratorii spiritus, αἰσθήσεσι διεγείροντες αὐτάς, τουτ- qui mittuntur ad ministerium έστι τὰ »λειτουργικὰ πνεύματα εἰς propter possessuros salutem« , qui διακονίαν ἀποστελλόμενα διὰ τοὺς et solliciti fuerunt eos, qui sunt μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν«. sensibiles, excitare in obviam sponso, et dicunt intus clamantes in sensibus omnium dormientium: ecce sponsus venit, surgite in obviam ei. et suggestionem quidem oportere obviam ire sponso verbo et ecclesiae inmaculatae, omnes quidem audierunt et surrexerunt: non autem omnes decentem inposuerunt lampadibus suis ornatum, sed quae audierunt prudentiam eas ornantem. [*](15ff Vgl. Hieron. in Matth. 203 C: subito enim, quasi intempesta nocte et securis omnihus, quando gravissimus sopor est, per angelorum clamorem etc. — 20 Hebr. 1, 14 — 27 ff Vgl. Hieron. in Matth. 203 E: omnes virgines surrexerunt et ornaverunt unaquaeque lampades suas id est sensus) [*](2 illo y* < L 7 omnes virgines illae B 12 clausa B L 13 reliquae (G) B L et reliquae μ 28 obviam x in obviam μ 30 audierunt? 1. adquisierunt ? Kl oder audierunt <prudentes propter>; Koe)

Ita non in tempore opportuno fatuae dixeruntprudentibus: date nobis de oleo vestro, quasi quae non yibi congregaverant ante prudentiam ut intellegant quoniam non omnium habentium oleuni C1Nr. 278 Or.: πωλοῦσι δὲ ἔλαιον est etiam dare ex eo volentibus οἱ διδάσκοντες μισθοῦ προσεδρίας, aliis, sed eorum tantummodo qui προσοχῆς, φιλομάθίας, σπουδῆς, φι- ad hoc ipsum positi sunt, ut ve- λοπονίας. nundent et tribuant et accipiant pretium olei Ι venundati, cuius [*](882) pretium est perseverantia et instantia et amor discendi et diligentia et labor cupientium discere. date nobis de oleo vestro, quoniam lampades nostrae extinguuntur. nam etsi fatuae erant, tamen hoc intellegebant, quoniam cum lumine debebant obviam ire sponso, omnes lampades sensuum inluminatas habentes. videbant autem et illud, quoniam ex eo quod minus habebant oleum rationabile iam <ad> propinquantibus tenebris, lampades earum fuerant obscurandae. sed sapientes transmittunt fatuas ad olei venditores, videntes quoniam non tantum oleum, id est verbum doctrinae, congregaverant, ut sufficeret et ipsis ad vitam et illas docerent ornare lampades suas. et si consideraveris aliquem aliquando, quoniam congregavit quidem doctrinam verbi quo quo<a>d sibi sufficiat ad bene vivendum. non tamen ut etiam doctor fieri possit, videbis hunc talem respondentem volentibus ab eo discere, quae sunt dei, et dicentem: ne forte non sufficiat nobis et uobis: sufficientem enim mihi ad bene C1 Nr. 274An.: πολλοὶ γάρ εἰσιν, οἴ vivendum habeo verbi doctri- αὐτάρκη μὲν πρὸς τὴν χρῆσιν τῆς nam, non tamen ut et vobis πολιτείας ἔχουσι λόγον, οὐ μὴν possim adcommodare doctrinam. ὥστε κοὶ ἑτέρους διδάξαι. et respondebunt volentibus a se discere: ite magis ad venditores et emite vobis, id est: ad doctores, et ab eis accipite. et fatuae non quando oportebat euntes ad Cb Nr. 43 Or.: ὁ δὲ μὴ ἐν καιρῷ τὸ doctrinam sibi emendam, per- λογικὸν ἔλαιον κτώμενος ἀπόλλυσιν [*](4ff Vgl. Orig. hom. IV, 5 in Lev. (VI, 322, 18): vendunt ergo vel oleum luminibus . . . qui alii, nisi prophetae sancti et apostoli etc?) [*](15 debebant G L Pasch debeant B 17 rationabile x* rationale ρ | adpropinquantibus Diehl 18 earum μ eorum x 20 illos y 22 quoniam x* quod ρ | quo<a> d Koe 26 sufficientem Kl vgl. C, sufficienter x 27 verbi x* < μ 29 possit G) dunt tempus introeundi cum ὄντως τὸ συνεισελθεῖν εἰς τοὺς γά- sponso ad nuptias. μους τῷ νυμφίῳ· et est videre eos. qui talia patiuntur, qui, quando debuerunt quidem discere, neglexerunt discere aliquid utile ex eis, a quibus discere de- buerunt, in ipso autem exitu vitae suae ὁποῖοί εἰσιν οἶ πρὸς τὴν ἔξοδον μαν- dum disponunt discere, δάνειν ἀρξάμενοι. conprehenduntur a morte et propterea non ingrediuntur cum verbo ad sponsam ecclesiam nec cum Christo ad eos, qui simul in requie sunt futuri et in beatitudine regnaturi. cluditur autem postea ostium adhuc fatuis virginibus oleum accepturis, quae et sine causa postea venient dicentes: domine, domine, aperi nobis. itaque respondens sponsus dicit: nescio vos. Itaque, quoniam parabola omnibus audientibus dicebatur, sub- iungit ad discipulos suos dicens: vigilate ergo, quia nescitis diem et horam. ornantur autem lampades sensuum evangelicis usibus atque rectis, ut sit quidem oculorum C Nr. 276 Or.: . . . κόσμος λαμπάδων ἡ κατὰ τὰς αἰσθήσεις εὐαγγελικὴ χρῆσις, ὀφθαλμῶν ἐπὶ τῷ θαυμάζειν ornamentum rectus usus videndi. ut oculi videant quidem ad admirandum factorem, cludantur autem »ut ne videant iniquitatem« . auditus autem est ornamentum, τὸν πεποιηκότα καὶ μύειν »ἴνα μὴ ἴδωσιν ἀδικίαν«, ἀκοῆς μὴ παραδεχομένης μάταιον μηδέ κρίσιν αἴματος«, τοῦ δέ Ἰησοῦ λόγους, quando quis auditionem quidem non suscipit vanam, sed »obturat aures suas ut non audiant iudicium sanguinis« , audit autem Iesum dicentem ad se: »adaperire«, ut tantum ad verba salutaria et necessaria praebeantur sic et de ornamento gustus quis γεύσεως ἐσθιούσης Χριστὸν κύριον, dicere potest et de odorationis et ὀσφρήσεως Χριστοῦ εὐωδίας (II. Cor. palpationis secundum ea quae 2, 15) ἀπολαυούσης καὶ τοῦ ἐκκε- dicta sunt, νωθέντος μύρου (Cant. 1, 3), ἁφῆς [*](22f. 26ff Jes. 33, 15 — 30 Marc. 7, 34) [*](17 ornantxir y* ornantes L 21 ad X < μ 23 ut non Bc 25 X* < ρ 26 obturat ρ (in notis) obdurat x 27 audiat) ἀπτομένης τοῦλόγου ὡς Ἰωάννης λέγει »αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν περὶ τοῦ λόγου τῆς ζωῆς« (I, Joh. 1, 1). quoniam qui male utuntnr sensibus suis. eorum nullum est ornamen- tum aut in oculis aut in auribus aut in reliquis sensibus. observandum est autem, quoniam scriptum est quidem fatuas transmissas ad oleum conparandum, non tamen referuntur emisse aut accepisse sed (hoc in silentio praetermisso) postea dictum quoniam post hoc veniunt et reliquae virgines dicentes: domine. domine, aperi nobis. cum po- tuisset dicere: postea venerunt accepto oleo vel conparato, convenienter siluit, ut ne habentibus oleum vel in extremo ornantibus himpades suas diceret: nescio qui estis. nec enim scribitur quia ornantes lampades suas venerunt. tamen finis verbi est iste, ut in Π 289, 5 An.: συμπέρασμα δὲ τοῦ omni tempore praeparemus nos λόγου, παντὶ καιρῷ παρεσκευάσθαι ad exitum. πρὸς τὴν ἔξοδον. ut non demus somnum oculis nostris neque palpebris nostris dormitationem, quia nescimus diem et horam exitus nostri.

Sicut enim homo peregre futurus vocavit servos suos, et tradidit eis bona sua (25, 14).

Et primu quidem videamus, quare peregrinanti homini adsimilatur dominus noster. qui unus est dominus noster. de quo ait apostolus: »nobis autem unus dominus Iesus Christus, per quem omnia et nos per ipsum« , si tamen ab eo tantummodo dominemur et neque mammonam dominum habeamus neque aliquem dominorum eorum, quos multos esse significans ipse apostolus dicit: »sicut enim sunt dii multi et domini multi« . ergo primum quaeramus de peregrinatione ipsius. maxime quia peregrinationi eius videtur esse contrarium quod ipse de se discipulis suis promittit. dicens: »ubi fuerint duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum« , [*](17 Vgl. Psal. 131, 4 — 23 I. Cor. 8, 6 — 25 Vgl. Matth. 6, 24 — 26 I. Cor. 8, 5 — 29 Matth. 18, 20.) [*](8 venient G 9/10 potuisset B L Pasch potuissent G 12 diceretur B | nescio vos quae Pasch 15 nos + ipsos B 19 sicut enim hoino y* (Pasch) XXXIII secundum mathm. In illo tempore <d> ixit ihs discipuhs suis parabolam hanc: homo quidam L | futurus R G Pasch profecturus B proficiscens L 20 sua + et reliqua. Omeha Origenis de eadem lectione L | vom Lemma fehlen vv. 15 — 30?)

item illud: »ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad comsummationem «, et quod baptista dicit de eo (ubique eum esse demonstrans) ita: »in medio autem vestrum stat, quem vos nescitis, ipse est qui post me venit« . propterea dicet aliquis: si in medio etiam nescientium se stat, si »ubicumque duo vel tres congregati fuerint in nomine« eius inter eos habetur, si per omnes dies vitae cum eis est »usque ad consummationem seaculi« , quomodo in ista parabola proponitur peregrinans? tractantes autem adsumere debemus et ilhid quod Paulus ait de se: »ego autem absens corpore, praesens autem spiritu, iam iudicavi ut praesens, congregatis vobis et meo spiritu cum virtute domini lesu, eum qui tahs est tradere satanae in interitum carnis, ut spiritus eius salvus sit in die domini nostri lesu Christi« . si enim virtus Iesu congregatur cum his, qui congregantur in nomine eius, non peregrinatur a suis sed semper praesto est eis. quod si semper omnibus suis est praesens, quomodo introducunt eum parabolae eius peregrinantem?

Vide si possumus solvere hoc modo, quod quaeritur. qui enim dicit discipuhs suis: »ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem seaculi« , et item: »ubi fuerint duo vel tres congregati in nomine meo, et ego sum in medio eorum « et cetera, et qui in medio etiam [*](883) nescientium se consistit, unigenitus dei est, deus verbum et sapientia et iustitia et veritas <et pax>;, qui non est corporeo ambitu circumclusus. secundum hanc divinitatis suae naturam non peregrinatur; sed peregrinatur secundum dispensationem corporis, quod suscepit, secundum quod et turbatus est et tristis factus est dicens: »nunc anima mea turbatur« , et iterum: »tristis est anima mea usque ad mortem« . haec autem dicentes non solvimus suscepti corporis hominem, cum sit scriptum apud lohannem: »omnis spiritus qui solvit lesum, non est ex deo« ; sed unicuique substantiae proprietatem eius servamus. si enim omnis homo fidelis »qui coniungitur domino unus spiritus «, quanto magis homo ille, quem secundum dispensationem [*](17. 18 Matth. 28, 20—3 vgl. 20f Joh. 1, 26f — 5. 19 Matth. 18, 20— 9 I. Cor. 5, —5 — 20 Vgl. Joh. 1, 26 — 2.5 Joh. 12, 27 — 26 Matth. 26, 38 — 28 I. Joh. 4, 3 — .30 I. Cor. 6, 17) [*](1 diebixs Ga B L Pasch + vitae R Gc 6 si per (Gc) B super Ga L 8 proponitur — tractantes x ponitur — tradentes R | autem < L 9 + ABBREV ABBREV G + ut B 21 deus est B 22 <et pax>; Diehl, vgl. S. 153, 21 25 eti < B | est1 < B 30 salvamus G)

carnis Christus suscepit, non est solvendus ab eo nec alter est dicendus ab eo ? et vide quomodo ait sicut homo peregre futurus; quoniam non erat homo sed sicut homo, et quasi homo peregrinabitur, qui erat ubique secundum divinitatis naturam. simul considera quoniam non videtur redditio sermonis ita conscripta: sicut homo peregrinans sic et lesus, aut ita: sic et ego, aut ita: sic et filius hominis; quoniam ipse est, qui in parabola proponitur peregrinans quasi homo. nec enim est homo, qui est »mbicumque duo vel tres in nomine« eius »fuerint neque homo nobiscum est »omnibus diebus usque ad con- summationem saeculi« , nec congregatis ubique fidelibus homo est praesens, sed virtus divina quae erat in lesu.

Possumus etiam talia dicere de hoc loco: nihil contrarium est, eum ipsum lesum secundum quendam quideni intellectum esse ubique secundum alium autem peregrinari. si enim nos »dum sumus in corpore, peregrinamur a domino (per fidem enim ambulamus, non per «, in omnibus, qui sunt in corpore et peregrinantur a domino, peregrinatur ab eis et dominus »per fidem« »non per speciem« . si autem peregrinantes »a corpore« cum fuerimus, tunc et ipse erit nobiscum et pro eo quod »per fidem« lavimus, <fiet>; ut et »per speciem« postea ambulemus. dicimus verbi et sapientiae et veritatis et iustitiae et pacis et omnium quidquid est unigenitus dei. speciem autem verbi et speciem sapientiae intelleges, cum intellexeris quod ait apostohis: »filii mei, quos iterum parturio donec formetur Christus in vobis« . formatum enim Christum intellegens in aliquo, videbis consequenter secundum formationem huiusmodi etiam speciem Christi. iste ergo qui quusi homo peregre est profectus, vocavit servos suos, et tradidit eis probatam pecuniam suam in eloquiis castis, quoniam »eloquia« eius »eloquia casta, argentum ignitum, probabile, purgatum septies« .