Homiliae In Lucam

Cum multa in lege praecepta sint, haec tantum in evangelio Salvator posuit, quae quodam compendio ad aeternam vitam oboedientes ducerent. Ad id enim respicit, quod legis doctor interogaverat eum dicens : >Magister, quid faciens vitam aetemam possidebo? <, quae lectio secundum Lucam hodie vobis recitata est. Respondit : >In lege quid est ? quomodo legis ? DiHges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota virtute tua, et ex tota mente tua ; et proximum tuum quasi te ipsum < >. Ac inde: >bene<, ait, >respondisti; hoc fac, et vives<. Haud dubium,

Σαφῶς ἐν τούτοις παρίσταται, ὅτι ἡ κατὰ τὸν δημιουργὸν τοῦ κόσμου θεὸν καὶ τὰς ἀπ' αὐτοῦ γραφὰς παλαιὰς κηρυσσομένη ζωὴ ἡ αἰώνιός ἐστιν, ἣν καὶ ὁ σωτὴρ καταγγέλλει.

Πυθομένου γοῦν τοῦ νομικοῦ· τί ποιήσας ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσω <, ἐπὶ τὸν νόμον αὐτὸν ἀναπέμπει, ἴν’ ἐκεῖθεν συναγάγῃ ἐντολὰς τὰς προσαγούσας τὸν ποιοῦντα αὐτὰς τῇ αἰωνίῳ ζωῇ.

Μαρτυρεῖ γοῦν τῷ ἀπὸ τοῦ νόμου εἰληφότι ἀπὸ μέν τοῦ Δευτερονομίου τό· ἀγαπήσεις κύριον τὸν θεόν σου < καὶ τὰ ἑξῆς, ἀπὸ δὲ τοῦ Λευϊτικοῦ τό· >τὸν πλησίον σου ὡς εἰπὼν αὐτῷ· >ὁρθῶς [*](2–4 Luk. 10, — 37 16 gr. vgl. Lev. 18, 5; Gal. 3,12 22 gr. Lev. 19, 18. 2 Incipit XXXIIII. de . . . AC (XXXIII. C) quid + boni De 3 eum — ait] id A 6/7 ~ Salvator in evangelio e 8 inpendio E aetemam vitam] aeterna De 9 Ad id] Ait C 10 respicit > ABCE 1011 terrogaverit C 13/14 nobis hodie sec. Luc. C 15 Resp. + JesusB 18 et — > ABEe 19 et2 — 20 tua > ABE > BE quasi] sicut tanquam De 22 ait > A] enim B 23 Haud] aut –200,3 διδάσκει C 199, 2–201,1 κρέμανται e* (E*E1*, E2 Κυρίλλου) k*m*V*λ 199, 14 ἐπὶ — 200, 3 διδάσκει d [W (ohne Lemma) hat Ahnhches] 5 ἤτοι σαφῶς C παρίστησιν C ὅτι > λ 6 τὸν — 7 καὶ > 7 6.71 ἀπ' > C 7/8 παλαιὰς > λ ~ παλαιὰς γραφ. C 8 ἡ 9 ἐστιν > λ ὁ σωτὴρ] αὐτὸς C σωτὴρ + καὶ κύριος e 12 Πυθομ.] θομένου m γοῦν] οὖν λ, γὰρ eC 14 αὐτὸν dC > λ + ὁ σωτήρ eV 15 ἵνα συνάγῃ λ, ἀναγάγῃ dC 16 προαγούσας dC 18 ἀπὸ τοῦ νόμου deCV > kmA ἀπὸ — 19 Δευτερ. > deCV 21 ἑξῆς deCV > kmA απὸ — 22 σεαυτόν > deCV 22 σεαυτόν λ] 23 εἰπὼν αὐτῷ > λ ἀπεκρίθης + καὶ προστίθησι)

quin sempiterna est vita, de qua et legis doctor interrogaverat et Salvatoris sermo fuerat. Simulque perspicue docemur in lege praeceptum, ut diligamus Deum. In Deuteronomio : >audi <, >Ισραηελ, Dominus Deus tuus unus est <, et: >Diliges Deum tuum ex tota mente tua < et reliqua, et >proximum te ipsum <. Et Salvator his testatus est dicens: >In duobus mandatis tota lex pendet et prophetae < >. >Volente doctore legis >justificare et ostendere, quod nemo sibi esset proximus, atque dicente: >quis est meus intulit Dominus parabolam, cujus exordium est: >Homo quidam descendebat de Hierusalem in HIericho <, et rehqua. docet nulhus fuisse proximum descendentem, nisi ejus, qui voluerit custodire praecepta et prae- τοῦτο ποίει καὶ ζήσῃ < >, δηλονότι ζο)ὴν τὴν αἰώνιον, περὶ ἧς κἀκεῖνος ἐπύθετο καὶ ὁ σωτὴρ διδάσκει.

| Ταῦτα δὲ εἴρηται πρὸς τοὺς ἀπὸ Οὐαλεντίνουκαὶ Βασιλείδου καὶ τοὺς ἀπὸ Μαρκίωνος — ἔχουσι γὰρ καὶ αὐτοὶ τὰς λέξεις ἐν καθ' καθ’ ἑαυτοὺς εὐαγγελίῳ — καὶ φήσομεν πρὸς αὐτούς· ὁ μαρτυρήσας τῷ· >ὅτι κύριον τὸν θεόν σου < τὴν τολὴν ἀπὸ τοῦ νόμου εἰρηκότι οὐ περὶ ἄλλου ἢ περὶ τοῦ δημιουργοῦ εἰρη- μένην καὶ φήσας ἐπὶ τούτοις αὐτῷ· >ὀρθῶς ἀπεκρίθης <, τί ἡμᾶς πράσσειν ὑπὲρ τοῦ ζῆσαι τὴν αἰώνιον ζωὴν ἢ ἀγαπᾶν τὸν θεὸν τὸν ἐν νόμῳ καὶ προφήταις ἐν ὅλη καρδίᾳ καὶ ἐν ὅλη τῇ ψυχῇ καὶ ἐν ὅλη τῇ ἰσχύϊ αὑτοῦ καὶ ἐν ὅλη̣ τῇ διανοίᾳ αὐτοῦ003Cδ;; Καὶ ὁ δὲ ἀπεφήνατο περὶ τῶν δύο ἐντολῶν τούτων λέγων, ὅτι ἐν αὐταῖς 003Eὅλος ὁ νόμος καὶ οἱ [*](5 ff. lat. Deut. 6, 3. 5 8 ff. lat. Levit. 19, 18 13 f. lat. Matth. 22, 40 19 ff. gr. Mark. 12, 30 Par. 25 f. gr. Matth. 22, 40 1 quin] quia A sempiterna est vita] sempit. vita D, vita sempit. C, sempitemam vitam e + hoc faciendo accepturus sis e 2 et — 3 f uerat > De 4/5 legis praecepto De 6 Deuter. + scriptum est CDe 7 noster BE 8 Domiaum > A 9 mente] virtute A 10 et > A et proximum > E] usque B proximum + tuum sicut ABE 15 ~ legis doct. A 16 et] ut B ostenderet BE 18/19 ~ prox. meus DEe 19 Dom.] Jesus B 19/20 Domin. parab.] parab. Jesus A 21 de] ab C 21/22 Hieriisalem (immer) BE, Iherusalem ACD 22 in > E Iherico A, lerico D, Jericho 23 nullum A 24 ejus] iUius e. eum A 1 τὴν > dC 2 ζωὴν τὴν αἰώνιον] αἰώνιον ζωήν E1K4K6 κἀκεῖνος 3 διδάσκει] ἔφη dC 6 Ταῦτα — 22 αὐτοῦ > dC 7 Βασιλίδου 10 φήσωμεν e 11 αὐτούς + ὅτι e ὅτι > V 12 σου + καὶ ἑξῆς eV 12/13 τὴν ἐντο λὴν] ἐντολῇ V 13 > περὶ > παρά τινος mλ 14 εἰρημένῃ eV 15 αὐτῷ λ] αὐτοῖς eK4K6V 20 καὶ 1–22 αὐτοῦ eV > λ τῇ > V 22 Καὶ eV 23 δὲ > e δὲ τι γοῦν mX 24 τούτων > λ ὅτι] κοὶ λ 25)

parare se, ut sit proximus omni homini, qui auxilio indiget. Hoc enim est, quod post parabolam in fine ponitur: >quis de tribus videtur tibi proximus esse ejus, qui in latrones incidit? < enim sacerdos nec levitesproximi ejus fuerunt, sed, ut ipse quoque legis doctor respondit, >ille, qui fecit proximus ejus fuit. Unde et a Salvatore dicitur: >Vade, et fac similiter <. Aiebat quidam presbyteris, volens parabolam interpretari, hominem, qui de- scenderit, esse Adam, Hierusalem paradisum , Hiericho mundum , latrones contrarias fortitudines, sacerdotem legem, Leviten prophetas, Samariten Christum, vulnera vero inoboedientiam, animal corpus Domini, pandochium, id est stabulum, quod universos volentes introire suscipiat, eccle- φῆται x <. Διδάσκει δέ ὁ λόγος· οὐ γὰρ ἄλλος τοῦ τηροῦν- τος τὴν ἐντολὴν ὁ γινόμενος πλη- σίον, ἕκαστος δὲ ἑαυτὸν ποιεῖ τοῦ δεομένου βοηθείας πλησίον. Τοῦτο γάρ ἐστιν τὸ ἐπιλεγόμενον τῇ πα- ραβολῇ, τό· τίς τούτων τῶν τριῶν δοκεῖ σοι γεγονέναι πλησίον τοῦ ἐμΠεσόντος εἰς τοὺς λῃστάς < >. γὰρ καὶ ὁ νομικὸς τοῦτό φησιν, ὅτι ὁ ποιήσας τὸ ἔλεος μετ' αὐτοῦ <, ἀκούει τό· πορεύου καὶ σὺ ποέει ὁμοίως(. Διαγράψωμεν τοίνυν ὡς ἐν βραχεῖ λόγῳ τὴν ἔννοιαν τῆς παραβολῆς· ἀνάγεται ὁ ἄνθρωπος εἰς τὸν ’ Αδὰμ ἤτοι εἰς τὸν περὶ ἀνθρώπου καὶ τῆς προηγουμένης αὐ- τοῦ ζωῆς καὶ τῆς διὰ παρακοῆς καθόδου λόγον· ἡ δέ ’ ιερουσαλὴμ εἰς τὸν παράδεισον <ἢ > εἰς τὴν Ἱερουσαλήμ <· ἡ δὲ Ἱεριχὼ εἰς κόσμον· οἱ δέ λῃσταὶ εἰς τὰς ἀντικειμένας ἐνεργείας ἤτοι τοὺς δαίμονας ἢ τοὺς πρὸ Χριστοῦ ἐλθόντας ψευ- [*](13–202, 28 gr. vgl. Ambros. in Lucam VII, –81 (S. 312, 16ff. Schenkl); vgl. auch Cat. ed. Cramer 87, 17 — 89, 19 20f. gr. Gal. 4, 26 22 f. gr. vgl. Phil. 1, 28 3 post parab.] parabula E post — 4 f ine] in fine parabolaeAB 4 po- netur E quis] qui E 5/6 esse ejus] fuisse ei C 6 ~ inc. in latr. A 7 ~ sacerdos enim C nec] ne e levita B 11 ~ ejus prox. C et] ei A 12 dic.] praecipitur C 15 descenderit] descenderat A, discenderet E, descendit e 19 levitasBCE, levitem r, levitam A 20 Samarithen D 21/22 animal > C 24 introire] intrare B suscipit vol. intr. 201, 13 Διαγραψ. — 202, 28 + 201,1 Διδάσκει–13 ὁμοίως dC 201, 1 Διδ. — 5 πλησ. d1C1 (in dC also doppelt) 201, –202, 28 vgl. a (Cramer 87, – 89, 19) 1 Διδόοκει — 2 λόγος nur d1C1 2 οὐ — 3 πλησίον > dC 4 ἕκαστος ποιεῖ d1C1] ὅτι ἕκαστον χρὴ ἑαυτὸν ποιεῖν (+ τῆς d) dC 5 βοηθείας > πλησίον + ὡς ὁ θεὸς τοῖς φύσει μακρὰν ἡμῖν ἐγγίζει· >θεὸς < γὰρ >ἐγγίζων (Jerem. 23, 23), φησὶν κύριος· καὶ Χριστὸς ἡμῖν ἐγγίζει ταπεινώσας ἑαυτόν C Τοῦτο C] Τοιοῦτον d 6/7 τῇ παραβο λῇ C] τῆς parabo λῆς d 10 τοῦτο] οὕτω C Διαγράψωμεν — 15 παραβ. C] ὡς ἐν βραχεῖ δὲ λόγῳ τὴν παραβο λὴν διαγράψομεν d 13 τοίνυν + καὶ C 20 <ἢ > > dC 20 εἰς — C > d ἡ δὲ C] καὶ ἡ d 22 ~ λ}ησταὶ δὲ d 23 ἤτοι — 24 ψευδοδ. C >) siani interpretari. Porro duos denarios Patrem et Filium intellegi, stabularium ecclesiae praesidem, cui dispensatio credita sit. De eo vero, quod Samarites reversurum se esse promittit, secundum Salvatoris figurabat adventum.

Haec cum rationabiliter pulchreque dicantur, non est tamen existimandum, quod ad omnem hominem pertineant. Neque enim omnis homo >descendit de in Hiericho <, nec propterea in praesenti saeculo commorantur, licet ille, qui >missus est, propter perditas oves < >domus Israhek. Homo qui >de Hierusalem descendit Hiericho <, quia voluit ipse propterea >in latrones Latrones autem nulli sunt alii, nisi de quibus Salvator ait : >omnes, qui ante me venerunt, fures fuerunt et latrones <. non incidit in fures, sed δοδιδασκάλους· τὰ τραύματα εἰς τὴν παρακοὴν καὶ τὰς ἁμαρτίας· ἡ δὲ τῶν ἱματίων ἀφαίρεσις εἰς τὴν τῆς ἀφθαρσίας καὶ ἀθανασίας γύμνωσιν καὶ ἁπάσης ἀρετῆς στέρησιν· τὸ δὲ ἡμιθανῆ παταλιπεῖν τὸν ἄκωπον δηλοῖ τὸ εἰς ἥμισυ τῆς φύσεως προχωρῆσαι τὸν θάνατον — ἀθάνατος γὰρ ἡ ψυχή — ὁ ἱερεὺς εἰς τὸν νόμον· ὁ Λευΐτης εἰς τὸν προφητικὸν λόγον· ὁ Σαμαρείτης εἰς Χριστὸν τὸν ἐκ Μαρίας σάρκα φορέσαντα· τὸ κτῆνος εἰς τὸ σῶμα Χριστοῦ· ὁ οἶνος εἰς τὸν διδασκαλικὸν καὶ ἐπιστύφοντα λόγον· τὸ ἔλαιον εἰς τὸν τῆς φιλανθρωπίας καὶ ἐλέους ἤτοι εὐσπλαγχνίας λόγον· τὸ πανδοχεῖον εἰς τὴν ἐκκλησίαν· ὁ πανδοχεὺς εἰς αποστόλους καὶ τοὺς τούτων διαδόχους ἐπισκόπους καὶ διδασκάλους τῶν ἐκκλησιῶν ἢ τοὺς τῆς ἐκκλησίας ἐπιστατοῦντας ἀγγέλους· τὰ δύο δηνάρια εἰς τὰς δύο διαθήκας. τὴν παλαιὰν καὶ τὴν καινὴν ἤτοι τὴν εἰς θεὸν ἀγάπην καὶ τὴν εἰς τὸν πλησίον ἢ εἰς τὴν περὶ πατρὸς καὶ υἱοῦ γνῶσιν· ἡ ἐπάνοδος τοῦ Σαμαρέως ἡ δευτέρα Χριστοῦ ἐπιφάνεια. [*](19f. lat. Matth. 15, 24 25 ff. lat. Joh. 10, 8 1 interpr. > C 2/3 intell. > C 5 sit] est e 56 6 se > BC promittit in in ACE 7 figurari B 11 cum > 12 dicuntur C, dicatur r 13 omnem] solum ABE 13/14 ormies hominesC 14 pertineat B 15 de] ab C 16 in > AE universa 17 propterea] perdita B praesenti] hoc C 20 igitur] sit A 21 descendit — 22 Hiericho > E in > ABCDE 22 Hiericho quia] Imn, qui quia A ipse > A 23 ~ inc. in latr. A 27 et > 24/28 Verumt. + jam A 28 incidet A + homo A 5 πάσης C 6 καταλειπεῖν (!) C ἄνθρ. + τὴν τῆς ψυχῆς ἀθανασίαν C 7 δηλοῖ + τοῦτ᾿ ἔστιν C εἰς C > d 8 ἀθάνατος — 9 Ψυχή > C (vgl. 16/17 ἤτοι εὐσπλαγχνίας C > d 21 ἢ — 22 ἀγγέλους C > d τῆς] 24 ἤτοι C] ἢ d 25 ἀγάπην —26 πλησίον C] καὶ τὸν πλησίον ἀγάπην d 26 ἢ — 27 γνῶσιν C > d 27 Σαμαρέως von nom.)

in multo furibus nequiores >latrones <, qui clescendentem eum Hierusalem <. cum incidisset in illos, Ε;spolianerunt et imposerunt ei Quae suntplagae, quae vulnera, quibus vulneratus est homo ? Vitia atque peccata. Deinde quia latrones, qui nudaverant eum et vulneraverant, non assident nudo, sed plagis rursus impositis derelinquunt eum, idcirco scriptum est : > Ε;spoliantes eum et vulnera apponentes abierunt et dereliquerunt eum < non mortuum, sed Factum est autem, ut in eadem via primum >sacerdos <, >Levites < descenderent, qui forsitan aliis liominibus bona fecerant, non tamen huic, qui descenderat >de Hierusalem in Hunc enim vidit >sacerdos <, puto lex, vidit >Levites < >, sermo propheticus — et cum vidissent, transierunt et reliquerunt. Servabat quippe seminecem providentia ei, qui fortior erat lege et prophetis, Samaritano videlicet, qui interpretatur >custos < >. Iste est, qui >non dormitat neque dormit Propter seminecem profectus est iste Samarites, non >de Hierusalem in Hiericho < sicut sacerdos et Levita descendens, aut descendit, idcirco descendit, ut salvaret custodiretque moriturum, ad quem locuti sunt Judaei: >Samaritanus es tu et um habes <, et qui, cum negasset se habere daemonium, < negare se noluit; sciebat enim se esse >custodem <. >custodem < >. Itaque ad seminecem et vidisset eum in suo sanguine volutari, misertus accessit ad eum, ut fieret ejus proximus, >ligavit infudit oleum vino mixtuiiK neque dixit, quod in propheta legitur: >non est malagma imponere neque oleum neque Iste est >Samaritanus <, cujus cura et auxilio omnes, male habent, indigent, cujus vel maxime Samaritani indigebat [*](13 ff. vgl. Comm. in Joh. ΧΧ, 35 (S. 374, —375, 10 Preuschen) 14 f. Σαμαρείτης φύλαξ Comm. in Joh. ΧΧ, 35 (S. 375, 1 Preuschen); Wutz. Onom. sacra 747 15 f. Ps. 120 (121), 4 19 f. Joh. 8, 48 Joh. Jes. 1, 6 2 illos] latrones B ei] illi B 2/3 ~ ei plagas impos. A 4 peccata] delicta C Deinde > C] Denique A nudavermit C 45 vulner. > C 5 vuhieravervmt BE sed] et C rurstmi C De 7 et — seminecem] eo non mortuo, sed seminece De 8 primus CDEe 9 levita ABE 10 fecerunt C de] ab CDe AE 11 sacerd. + qui C levita B 12 pertransierunt A ~ reliqu. et transier. De 13 ei] Dei B, Dei ei A, eius C fortior] maior C 14 Samaritanus B 15 Iste est] idem B, id est AE ~ dormit neque dormitat C 16 Propter] Post B est > C Samaritanus e 17 in > ACE 19 ad qaem] Quem C alloquuti C tu > CDe negaret C Samaritammi B, Samaritanem E 21 denegare C negare se] se esse negare B se 1 > AE noluit] vohiit E esse > 22 eum] illum BE in > ABE 24 vino] et vinum B, vinum 26 auxilium E 27 cujus] Huius CDe vel > C indigebant2 E.) auxilio, qui >de Hierusalem< descendens >inciderat in latrones< et vubieratus ab eis semianimis fuerat dereUctus. Ut autem scias, quod juxta providentiam Dei Samarites iste descenderit, ut curaret eum, qui >inciderat in latrones<, manifeste doceberis ex eo, quod secum habebat alligaturas, secum oleum, secum vinum, quae quidem ego puto non propter istum unum seminecem, sed Ijropter alios quoque, qui ob varias causas fuerant vulnerati et indigebant alligaturis et oleo et vino, secum portasse Samariten. Habebat >oleum<, de quo scrijjtum est: >ut exhilaret faciem in oleo<, haud dubium quin ejus, qui curatus fuerat. >Oleo<, ut tumores vulnerum sedarentur, sed et >vino< mundat vuhiera asperitatis aliquid admiscens, eumque, qui fuerat vulneratus, >imposuit suo<, id est proprio corpori, juxta id, quod est hominem dignatus assumere. Iste Samaritanus >peccata nostra portat< et pro nobis dolet, portat seminecem, inducit in >pandochium<, id est in ecclesiam, quae omnes suscipit et nulli auxihum suum denegat, ad quam cunctos provocat Jesus dicens : >Venite ad me omnes, qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos<. Et postquam induxit eum, non statim recedit, sed uno die in stabulo cum seminece perseverat et curat vulnera non solum in die, verum etiam in nocte, rehquam soUicitudinem suam et industriam tribuens. Cumque vellet mane proficisci, de probato argento suo, de probata pecunia sua >tollit duos denarios< et honorat stabularium, haud dubium quin angelum ecclesiae, cui praecipit, ut dihgenter curet eum et ad sanitatem usque perducat, quem pro angustia tem- poris etiam ipse curaverat. >Duo denarii< notitia mihi videtur esse [*](9f. Ps. 103 (104), 15 14 Matth. 8, 17 17 f. Matth. 11, 28 2 ~ fuerat semian, A seme animus E relictus BC 3 juxta] dixi ad ABE descend.] venerat B, descenderat A, inciderat E 4 incidit B manifesto De doceris C 5 ligaturas B ~ vinum secum oleum A quae] quem D 6 mium] virum C 8 secum + ea A 8/9 Samaritanum A, Samarithen D 9 exhilaret] exilaret ACEr 10 haud] aut E fuerit AE oleum, ut] oleo etiam De oleum2 ABE 13 suo > De corpore BE > C 14 dignatus + est C 15 ducit BE Pandochion n, pandochio BE 16 in > B onmem E ~ susc. omn. A ~ aux. suum De 16/17 ~ denegat auxil. A 17 ~ Jesus provoc. A 18 honerati AE 19 eos E una BCE in > E in stabulo] cum stabulario B 19/20 ~ cum seminece in stabulo A 20 cum — persev.] cui seminece praesentaverat B et] ejus B vulnera + et B diem B 21 in nocte] in noctem B, per noctem C 23 pecunia sua > B sua > E tollens ABE et > A honorat] onerat e 25 et > E usque > B] ut E 26 curaverit A) Patris et Filii et scientia sacramenti, quomodo Pater in Filio et Filius in Patre sit, qua velut mercede donatur angelus, ut diligentius curet hominem sibi commendatum, et promittitur ei, quidquid de suo in medelam seminecis expenderit, illico esse reddendum. Vere lege et prophetis >custo < animarum iste >qui fecit misericordiam ei, qui inciderat in latrones <, ejus apjjaruit non tam sermone quam opere. Quia ergo possibile est juxta illud, quod dicitur: >Imitatores mei sicut et ego Christi <. imitari nos Christum et misereri eorum, Ε;inciderant in Latrones <, accedere ad eos, ligare vulnera, oleum et vinum, imponere super proprium jumentum et ferre onera ipsorum, propterea ad talia nos cohortans Filius Dei non tam doctori legis quam nobis quoque omnibus loquitur: >Vade, et tu fac similiter <. Quae si similiter fecerimus, vitam aeternam in Christo Jesu : cui est gloria et imperium in saecula saeculorum. Amen.