Convenit igitur ut intellegatur, ferri aliquid in suum locum, ad simile esse ferri. dicetido autem ad simile quodammodo ad totum dicit; atqui ambientis extremum forma totius existit; id igitur est etiam forma partis, quandoquidem si cpiod dicit absolute ad finem ambientis, ad eius partem referamus, haec non erit eius forma, quae [*](3 necesse est om. codd. 7 partes emendavi: reliqua Al codd. 27 fort, post fiat lacuna hiat (locus non integer).)
227
ipsani tantuni eoutineat. atqui rationes, quibiis apparet trausitum
[*](f. 61r) in aliud natura supra et infra versus contingere, bae sunt.
Si auteni convictus, vim verborum eius meditatus fueris, ea sane demonstrare ac perfectam intellegentiam praestare invenies, ut uuieuique elementorum, quemadmodum datur forma danturque propriae poteutiae, ita et reliqua ilia; alioquin secundum se tota perfecta etiam minime extitissent. ipsa euim nou modo qualitates ac proprias potentias tantum assumunt, sed etiam loca. veluti in animali perspici licet; efenim sanguis non est perfectus neque hoc alimentum, quod est commutatum, si talem tantum bumorura speciem adipiscitur (quemadmodum banc substantiam, colorera caliditatemque et reliqua ilia, quae in sanguine deprebenduntur) nisi simul cum boc etiam proprius positus illi accedit, ut si in venis collocetur. quemadmodum enim sanguis (exempli gratia) eo in veuas coutendit, ut quasi ad propriam eius perfectionem moveatur, scilicet ad eius positmn, qui iuxta venas coustitutus est, et ob banc causam versus venas movebitur: ita ea etiam de causa ignis terraque et quod ex illis, versus superiorem ac iuferiorem locum moventur, cum ipsa eo, quod potentia praedita perfecta minime existunt, ad propriam eorum perfectionem natura inclinent, idque penes uuum eorum in propriis locis, in quibus accommodantur, perficiuut, et ideo ad duo baec loca moventur, dum in perfectionem ipsorum contendunt. nee convenit, ut ad motum eorum aliam causam quaeramus, neque cur id, quod curatur, ad valetudinem moveatur, nee etiam alimentum, quod in carnem, cerebrum et ossa trausmutatur, cur partini in carnem, partim in cerebrum et partim in ossa mutetur. etenim nobis conveniret oppositum indagare, si in baec non mutarentur; modo autem cum eorum. mutatio in ea sit eiusmodi, consentaneum plane esse sermonem dicimus; uec quispiam boc auimadvertit.
Causam autem, quam ad naturalis corporis motum affert, sufficientem esse nemo fatebitur; licet enim ad proprium eorum locum, quasi ad propriam perfectionem moveantur — consentaneum est enim boc fateri — tamen quaerere convenit, quomodo eorum transitus ad perfectionem sit et quae buius causa existat. etenim fieri poterit, ut omnes bomines fateautur loca, ad quae moventur, propria illorum esse eisdemque locis ipsa perfici, sed cum boc quaerere convenit, quomodo ad ipsa ferantur. causa enim, quamobrem ad sua loca proficiscantur, | potentia quaedam extrinsecus est, veluti [*](f. 61v) [*](2 in aliud suspectum: conicio cuiusque (cf. Arist. 31 la 13) 6 secundum se et minime om. codd. 9 non addidi 15 ut om. Al 16 scilicet—qui] quando novebitur, ut Al 20 idque—perficiunt (22) corrupta: fort, emeudanda sunt idque cum ad propria loca pervenerint 28 mutarentur] mularetur codd. Al 29 nec et sq. fort, delenda.)
228
attiactio, expulsio et forma, vel giavitas aut levitas aut aliud
[*](f. 61v) quippiam eiusdem generis. dicere autem huius inclinationis causam esse, eo, quia id, quod potestate est, modo quodam actu existat, multoque magis affirmare, ex eo, quod potestate est, transferri in id, quod iu perfectione cousistit — illud enim „potestate“ nihil aliud significat — neque rautatiouis eorum causani reddit, nee <dicit> mutentur. etenim cum sermonis similitudinem inspexerimus, causa, quam retulit, sufficiat oportet; nam si quis dixerit corpora in propria loca ferri, eo, quia potestate existunt, et conveuire ut illuc ferantur et ad haec loca movcantur: hic sermo facilis est; sed quaenam causa est, cuius gratia in actum revertautur? et quomodo fcrentur? etenim si quispiam (quemadmodum retulimus) ita causani adiciat, is non causam, sed aliud quippiam profecto adiciet eorum, quae omnibus iis, quae natura moventur, aequaliter convenit, siipiideni haec omnia ad propriam eorum perfectionem moveri depreheuduntur. ideo cum quaerimus, quomodo sanguis feratur in veuas et cur ad eas contendat, non sat est asserere hoc fieri, cum sanguis in sua perfectione non sit, antequam ad eas revertatur, atque ad venas incitari, quasi ad proprium eius locum perfectionemque moveatur; sed cum hoc fassus erit, quaeret causam, cur ad eas moveatur. (pianiohrem medici huius causam adiciunt, dicentes attractionis cuiusdam causa sauguinem ad venas commeare, cum a potentia attractiva, quae in eo cousistit, iuuovetur. insuper si quaeraraus causam, cur pili in barba circa vicesimum annum efflorescant, si quispiam dixerit hoc a natura provenire, quae excitatur in nobis ad finem, quem habet, is quidem aliud quippiam nobis referet, sed huius causam non adducet; huic autem causam adiunget, cum dixerit supervacaneae humiditatis redundantia, quae in membris cousistit, in puerili quidem aetate, quoniam crassam substantiam <non> habet et corpus etiam humiditatis causa varum fluit ac dissolvitur, et ideo ex ea pilorum generatio non perficitur; cum autem calor iuvalescit, ut humiditati praevaleat eamque exsiccet, efficit, ut crassiorem essentiam acquirat, ideoque ob eius crassitiem et corporis siccitatem non dissolvitur. corpus enim, quo antiquius, eo siccius evadit, cum humidum semper dissipetur, quodque ex eo relinquitur, durius efficiatur a naturaque per poros extimae maxillarum cutis expellatur, ut ex pilis, qui ex eo giguuntur, utile quoddam perficiatur, ac ita pili generantur. novit enim natura incrementa quaedam hoc tempore occultationi et absconsioni circumspectae formae opportuna esse, ipsaque ad congruam actionem ac-
[*](1 vel—levitas corrupta: ad gmvitatem et levitatem codd. 7 etenim—oportet (7)] enim convenit, ut cum . . inspexerimus, sufficiat nobis quod retulit ut causa Al 39 incrementa quaedam] menses A1 (sic) et ante circumspectae codd. Al) 229
commodata. ita etiam causa motus corporum natura tunc saue
[*](f. 61v) afferetur, cum existimabimus ipsa quidem regredi ex eo, quod potestate est, ad id, quod est actu, eo tempore, quo ad propria eorum loca proficiseuutur, si huic modo adiunxerimus dixerimusque, quomodo ferantur; (exempli gratia) ut hoc illis perficiatur vel ex eo, quod vi quadam attrahuntur vel pelluntur, vel ex eo, quod vim quaudam effieiuut vel proprium eorum priucipium, quocuuque mode esse dicatur. dicere namque hoc fieri, quoniam cadit mutatio ex eo, quod potestate est, in id, quod actu existit, disseutaneum est. id enim omni in re facili statui poterit; (exempli gratia) si quispiam quaerat, cur gressus animali insit, respondemus: hoc erit, cum potestate animal sit; convenietque interroganti, quomodo hic aegrotus curetur, respondere hoc illi inesse, quoniam potestate sanus existit, et haec sanitas hoe iure se habet, tametsi sanitas huiuscemodi causam habeat; vel enim computrescentium humorum evacuatio vel frigidorum membrorum calefactio vel calefaetorum refrigeratio vel simile aliud quippiam sanitatis eius causa existit. iuxtaque hunc modum quaerenda fuisset causa, cuius gratia elementa movereutur; atqui motus ipse eorum est veluti res perspicua, quam omnes fatentur, est autem quaestio, quamobrem ipsa ita moveantur; et ob banc causam licet ad haec loca moveantur, quoniam eorum propria existunt ac iis ipsa perficiuntur, quamvis hoc (quemadmodum praefati sumus) unusquisque fateatur, sed illa causa est, quae quaeritur et cuius gratia est indagatio.
Cum igitur hic ita affirmasset, ad secundum quaesitum regreditur; etenim primum quaesitum fuit, cur elementa ad propria eorum loca moverentur, secundum autem, in quo de differentiis levis et gravis disputatur, quae eis contingunt, <nunc> ait: quoniam de his hoc in loco disputatur, primum quidem praestantissimuvi eorum eiusque explicatio positum sit, secundum quod omnibus videtur. grave nempe absolute id est, quod omnibus corporibus substernitur, leve autem e contra se habet; est enim id, quod omnibus corporibus supereminet. dicit autem absolute ad horum duorum differentiam et illorum, quae inter haec sunt collocata, aquae nempe et aeris, quoniam haec duo nullara harum incliuationum per se | habent, sed sunt in eis [*](f. 62r) simul permixtae ac comparatione ad aliud levia <et gravia> existunt; quaevis enim [ignis] pars superiora semper petit, nisi aliud contingat, hoc est, nisi aliud existat, quod impediat, et terrae [*](5.6 fertur, atlrahilur, pellitur codd. Al 11 cf. Averr. p. 248 L et eiusdem Paraphr. p. 331 F et sq. 14 hoc—habet. codd. Al: est perfectio eius Averr. et (p. 331) aut quia le eius more est, ut moveatur ad sanitatem 19 ipse scripsi: motus eorum. causa codd. Al 37 el gravia addidi 38 post enim signum lacunae; ignis supplevit Al)
230
quaevis pars deorsum semper eodem modo declinat, nisi quid
[*](f. 62r) forte inipediat; idque grave <et leve> per se, non comparatioue ad aliud existit, et ideo maior pars maiore semper celeritato, ignis quidem versus superiora, terrae autem versus iuferiora movebitur. utrumque vero illorum, quae inter haec sunt collocata, et grave est et leve, siquidem alicui emiuet et alteri substeruitur, ueutrum autem per se et absolute grave et leve existit, sed comparatione ad aliud; utraque enim terra leviora, igne autem graviora existunt; quaevis enim pars ex illis sumatur, terrae eminet, igni autem substernitur, . . . <aqua> absolute gravis quoniam semper aeri substernitur, . . . 003C;sed quamobrem eorum, quae) non comparatioue ad aliud perpendantur, hoc est ignis et terrae, absolute terra gravis, iguis vero levis deprehenditur, ea autem, quae inter haec collocautur, propria eorum natura uec gravia nec levia dicuntur? etenim si leve id dicatur, quod omnibus corporibus emiuet, grave autem, quod omnibus illis substeruitur, prius igitur quam aliquid omnibus corporibus emiueat, leve non est, et antequam omnibus illis substernatur, non est grave; non enim aliquid propria ratione dicitur, autequam ad propriam eius essentiam regrediatur. ignis igitur levis non dicitur, autequam omnibus corporibus emiueat; sique levis non erit, cum in alieuo loco extiterit, igitur sursum versus non feretur, quia versus superiorem locum inclinationem non habet, et haec levitas est; sed ipse sursum fertur: igitur ignis ratio non est, ut omnibus corporibus emiueat. mihi autem videtur magis congruum ac consentaneum esse iis, quae ad sensum apparent in elementis, ut inclinatio in illis inveniatur, quaudo in alienis locis extiteriut, ut haec sit in eis motus causa ex proximis in propria eorum loca, incliuatio nempe ad ea. etenim ipse paulo post idem operatur eo in loco, quo invenitur: et leve est, <quod > natura sua semper ad supera movetur, et grave est,> sua semper ad infera movetur: non enim omnibus corporibus emiuere et natura semper sursum ferri unum et idem est. igitur proprie quidem definitur ex eo, quod semper sursum movetur, non autem ex eo, quod eminet. insuper si eminere aliquid ac leve esse unum et idem esset, omue igitur, quod quacunque ratione eminet, leve
[*](2 et leve addidi 10 igni scripsi: terrae codd. Al ante absolute et post substernitur (11) lacuna statuenda; arjua supplevi 11 pro verbis sed—quae Al arbitrario et male addidit: atqui quomodo aer levis est? non alia sane ratione, nisi quia terrae (sici) eminet. si autem secundum naturae eorum genus 15 cf. Averr. Paraphr. p. 332 A et sq. 24. 25 mihi autem et sq.] cf. Simpl. p. 70,2 ἀλλὰ καὶ ὁ Θεμίστιος . . κἂν ἀθετῇ τὸ βαρὺ καὶ κοῦφον . . ἀλλὰ τήν γε ῥοπὴν ὑπάρχειν φησὶ τοῖς στοιχείοις ἐν τόποις οὖσι λέγων “εὐλογώτερον δὲ ἂν ἦν καὶ σύμφωνον τοῖς περὶ αὐτὰ φαινομένοις τὸ τοῖς ἀλλοτρίοις τόποις μᾶλλον τὰς ῥοπὰς ἀποδιδόναι τοῖς στοιχείοις” 29 loco] 311b14 30 quod—est supplevi) 231
extitisset, ctiam si vi emineret — quemadmodum valetudo et iusta
[*](f. 62r) sicci frigidique proportio et similia in viventis corpore unum idemque existunt, et animans, qui iusta eorum proportione utitur, sanus est, tametsi vi ad eius mediocritatem deveniat — at fieri potest, ut quod eminet, grave sit; non igitur emiuere aliquid ac leve esse unum idemque existunt. ita neque substetni et grave esse idem sunt, neque quod subsidit et quod grave est unum et idem esse dicuntur.