In Libros Aristotelis De Caelo Paraphrasis

Themistius

Themistius. Themistii In Libros Aristotelis De Caelo Paraphrasis (Commentaria In Aristotelem Graeca, Volume 5.4). Landauer, Samuel, editor. Berlin: Reimer, 1902.

His itaque modis, quibus baec nomina dicuntur, ita explicatis, ad propositum scopum regreditur, qui est eiusmodi: num fieri possit, ut quod innovatum est, non intereat? sed quoniam bac in disputatione explicare debebat, num fieri possit, ut intereat, definivit, quid fieri posse dicamus. ex eo enim maxime proprie incorruptihile aliquid dicimus, quod interire non possit, nee interdum esse, interdum non esse, dicitur etiam maxime proprie id non generatum, quod non potest uasci et quod impossihile est, ut prius non sit et sit postea, ut diameter qui costis aequari non potest, palam itaque est, cum fieri aliquid aut efficere aliquid potest, semper eius quod maxi- mum plurimumque potest, rationem nos habere, ut si de hoc exempli gratia dicatur, qui per centum stadia mooeri vel pondus centum talentorum attollere possit. perspicuum namque est, eum qui totum ipsum, quantum in ipso est, praestare potest, eas etiam partes, quae citra sunt, facilius quam totum ipsum secundum se et attollere et con- ficere posse; totum enim ex omnibus partibus coaugmentatur. siquidem is, qui centum talenta attollere potest, et duo etiam potest, quae centum iugrediuntur. verumtamen de eo non dicitur, quod, cum ipse quidem possit centum talenta attollere, possit attollere [*](6 conicio Ποι admittit 9 atqui et sq.] cf. Av. Paraphr. p. 288F 24 non ad- didi, contra ante intereat (25) non delevi. 35 perspicuum—conficere ’] per- spicuum est, hoc ipsum partes facilius quam totum ipsum movere et attollere posse)

duo, quemadmodum dici illud recte poterat, propterea quod cuiusque [*](f. 19r) potentia ex eo, (luod maximum potest, temiiuatuv; possibilitas etenim ac esse posse, impossibilitas ac esse non posse veluti potentiae sunt, is autem, qui centum couficere stadia aut ceutum taleuta attoUere non potest, nerjue maius spatium conficere aut raaius poudus attolleie poterit, ut puta trecentum stadia totidemque talenta. impossibilitas autem (oidelicet duplum eius) per minimum quod potest terminatur. summa enim potentia (uidelicet possibilitas) sicut eius duplum quoque (veluti impossibilitas) secundum finem [κατὰ τὸ τέλος] determinatur atque definitur. etenim quispiam potest eum, qui per mille stadiorum spatium navem videt talis tantaeque molis, per idem spatium minorem navem non visurum; itidem qui talis tantaeque mensurae sonum percipiet, minorem eerie per idem spatium percipere non posse, <sed> e contrario, qui aliquod spatium <talis tantaeque mensurae sonum > certe per idem spatium percepturum.' quare convenit etiam, si potentia per ultimum finem terminatur, fieri non posse ut ea, quae in eodem fine, qui eorum gratia dimiuutus existit, inveniuntur, vel tantillum e termino recedant. at nihil ad rem, quoniam in visibili constitutus fuit, non autem in eo, quod potentias [δυνάμεις], secundum quod possunt, considerat. uisoriae quidem facultatis muuus ut per stadium terminatam quandam magnitudinem videat, qua certe minorem per idem spatium videre non poterit. in universum autem id, quod dixi, est explanatum, ac ultimum finem constituimus et sic in aspectu, iis vero in rebus, (luarum est actio, ex eo quod plurimum est, fieri potest.

His autem terminatis, de eo, Ι quod deinceps sequitur, [*](f. 19v) dicendum est. dicimus itaque potentiam, hoc est esse posse et quod actionem aliquam efficere potest, optimo iitreQx ultimo fine rerum, quarum actio possihilis est, et ex eo, quod maximum potest, definiri statuique debere. si de quouis esse posse et posse non esse dicimus, ut de animali quodam vel quantitate vel qualitate vel posito aut quovis alio in universum ceterorum praedicamentorum, hae duae potentiae eodem modo terminato tempore in eo erunt, ut tempus, quo est, in universum termiuatum existat et tempus, quo non est, vel tempus, quo est album, nee non etiam, quo album non est, si [*](7 impossibilitas et sq.] duplum (7. 9) fort. ὑπερβολή. Inmc locum obscurum Al circuuiiie videtur verbis: nihil autem nos conturbet finis et quasi summa eorum, quae quisque potest, constituatur enim ex eo quod maximum potest, uel non potest, finis ac terminus eius, quod quisque proprie posse vel non posse dicitur. 14—16 sed— percepturum om. Al.: <> supplevi —potest (26)] ita Al: fort, levi emendatione vertendum est: optimo iure in rebus, quarum actio possibilis est, > id quod plurimum est: cf. adnotat. seq. 29 optimo et sq.] hoc loco ne ipse quidem Al. interpretationem conatus est, superiori similem veluti: in visibili ex ultimo fine, in rebus, quarum actio possibilis est, ex eo . .)

erit in eo poteutia, qua album et iion album erit, ac in ceteris [*](f. 19v) praedicameutis eodem modo. si euim uon sit certae cuiusdam maguitudiuis tempus, quo in eo essendi vel nou essendi potentia erit, qnidquid illud sit et in quovis sit, sed tempore interminato haec ei insit, ut maximum suntmumque tempus in rebus non sit, cuius com- paratione sit alterum minus, sed eo mains semper, quod adversarius aliquis proponit, existat et possit quoque plus alio tempore operari: profecto igitur eius potentiae, quibus erit et non erit, infinitae ex- titerint, quod fieri non potest.

Id autem apertius dilucebit, si ea, quibus id, quod fieri nou potest, et falsum ditferunt inter se, ante explicuerimus, cum unum idemque ea uon sint. quare cum earn, quam intendebat, demou- strationem Aristoteles praemisisset, siquidem unumquodque eorum duobus dicitur modis, ait, (anteqnam shnjulas partes prosequatur): haec duo atque eorum coutraria duobus modis dicuutur. deiude exemplo alterum duorum modorum docuit, quibus unumquodque eorum dicitur, atque ad alterum regreditur. lioc ordine oratio eius procedit. nunc autem a me intelleges, qua ratione unumquodque horum duorum duobus modis dicatur. quod fieri non potest, aliud ex suppositione, aliud vero suapte natura absolute dicitur. ex suppositione quidem, ut triangulum non posse duo tertio aequalia habere latera; haec autem eius positio fieri non potest absolute, quandoquidem suapte natura necessaria est, vel earn quidem loco eorum posuit, quae sane esse non possunt, veluti ex suppositione falsa, quod autem absolute, eius explicatio cum proprio exemplo adhuc dicetur; etenim quod absolute fieri non potest, est veluti triangulum habere angulos quatuor [rectis aequales]. itidem quod fieri qotest, aut ex suppositione aut omniuo et absolute dicitur. ex suppositione euim, ut diametron later ibus commensurahilem esse; hoc vero fieri posse ex falsa quadam suppositione posuit; atqui absolute aliquid fieri posse dicitur, ut .diametron lateribus incomvumsurabilem esse.

Falsum quoque, aut ex suppositimie aut absolute erit. ex suppositione quidem, ut si, ambulaute aliquo, se ambulare dixerit, alter deiude supeiveniens ei dlcat: falsum profers; hoc etenim verum est, at falsum statuimus. absolute vero falsum dicitur, ut si, uon ambulaute aliquo, se ambulare dixerit. eodem iure et verum quo- que aut ex suppositione dicitur, veluti positio quaedam, quae falsa sit, ut si Xauthus vivus sit, ac mortuum esse dicamus, aut absolute, ut si Xauthus vivat, ac eum vivere affirmemus. cum autem hos modos posuisset, quibus istaec nomina dicuutur, ac eum modum [*](6 sit — minus] ita Al duee Aristot.: codd. corrupti 21 adsumphmi exemplum vix probares; fort, tertio deiendum et pro fieri non potest (22) legeiidum non est impossibile 27 rectis aecjuales om. codd.)

agisignasset, quo aliquid absolute fieri uou posse et quo absolute [*](f. 19v) falsum dicitur, ad auibo iu uuiversum regreditur eorumque diffe- rentiam enumerat, inquiens: uou igitur idem est, quod absolute fieri uou potest et absolute falsum, siquidem differuut iuxta exemplum ab eo allatum ac eo etiam, quoniam id, quod fieri uou potest, omuiuo falsum est, uou autem e coutra, ut scilicet quod falsum est, omuiuo fieri uou possit.

His praeterea alium modum adiunxit, qui scopo ab eo pro- posito suffragatur, aitcpie: accidit autem impossibile ex impossibili, siquidem affirmare voluit, ad id, quod fieri uou potest, id, quod fieri uou potest, uou autem id, quod fieri potest, omuiuo sequitur; uec uou etiam ad falsum omuiuo falsum cousequitur, quemadmodum iu Primo de ’ismo declaravit. praeterea osteudit, qua ratione aliquid potestatem ad opposita habere possit, et quaudo id verum, quaudove falsum existat. etenim vere quidem aliquis lias duas poteutias habebit, veluti quod stet ac sedeat, falso autem, ut vide- autur hae duae poteutiae simul iu eo operari, hoc est, ut simul et sedeat et stet, fierique etiam potest, ut vis quaedam ad unam- quamque harum duarum actiouum termiuato tempore in aliquo sit, veluti quod sedendi tantum vis hoc tempore iu eo existat, alio vero tempore standi potestas; etenim si hoc iure in eo se habebuut, simul esse minime dicuntur. verum dicemus ei vim contrarietatis inesse; etenim quocunque tempore altera potentiarum erit in eo, et Ι reliqua etiam iuillo extiterit. hac igitur ratione [*](f.20r) cousouum erit in iis, quibus termiuato tempore potestas inest. si vero uonnulla immenso tempore multorum potestatem habebant, fieri igitur uou poterit, ut facultatum actiones alio tempore iu illis ostendantur. dixit: sed hoc simul in- venitur, et non dixit, quamobrem simul depreheudatur. omuiuo vero couveuit, ut aliquando simul iuveniatur ; etenim altera duarum potentiarum, quae in iis sunt, si semper existat, et alterius potentiae actio nuUo unquam tempore sit, earn facultatem, quae hanc actionem agit, non habebuut; vis namque dicitur iu respectu ad actionem.

At cum ipse hoc absolute asseruisset, propterea conclusionem ex eo uou deduxit idque coutrario ordine demonstravit, inquiens: qiiicquid semper existens cormptionem admittit, actu vim habet, quae cum iufinito tempore protrahitur, quemadmodum mundo ipsam semper inesse asserunt, ac insuper convenit, ut eius privatiouis potentia actu sit, quae eadem ratione iufinito tempore protrahitur. [*](40 toto euim eo tempore, quo altera duarum potentiarum iu eo existit. 13 Primo] Anal. Prior, I, cap. 15 18 post etiam add. oirmes non 28 dixit cm. Al.)

reliqua etiam poteutia iuvenitur. et si eiusmodi potentia semper [*](f.20r) iu 60 extiterit, igitur fieri non potest, ut ponamus actionem potentiae, quae semper est, in eo aliqiio tempore iuveuiri, adeo ut haec actio sit atque alterius quoque potentiae actio existat. ita igitur consouum esset, ut duae actiones simul ambae inveniantur; haec autem si ita se habent, suum esse et non esse simul erunt, siquidem istaec duo harum duarum potentiarum actiones sunt, hoc autem simul et fieri non potest et falsum existit. etenim si id, quod ad hunc sermonem omnino consequitur, falsum (ut dixit) tautummodo extiterit, atque <potentia> falsa posita fuerit nee non etiam alterius potentiae actio, ex adiunctioue <ens,> fuerit statuamusque id quoque falsum positum esse, si itaque hoc pacto res se habeat, omnino fit, ut uuum idemque sit et non sit, uecessarium ex adiunctione falsa, hoc est, aliquam duarum potentiarum actionem esse; modo autem quoniam, etsi falsum sit, fieri quoque non potest, perspicuum est, Jioc ad id, quod fieri nou potest, omnino consequi.

Altera vero enuutiatio falsa tantum existit, hoc est, ponere actionem eius, quod non est; haec etenim locutio si fieri non posset, ex ea utique remeatio fieri posset: cum fieri non possit, ut muudus non sit, conveuit ergo, ut necessario sit.