In Libros Aristotelis De Caelo Paraphrasis

Themistius

Themistius. Themistii In Libros Aristotelis De Caelo Paraphrasis (Commentaria In Aristotelem Graeca, Volume 5.4). Landauer, Samuel, editor. Berlin: Reimer, 1902.

In loco autem non est, quoniam locus (iuxta eius sententiam) continentis corporis terminus est, cuius ambitu corpus contentum continetur; corpus autem, quod in orbem torquetur, a nulla quidem re circumscribitur. porro dixit: neque tempus ipsa facit senescere, id uamqvie corpus, ut tempus sit, causa est, tempus motus eius mensura est, id vero tempore minime circum- scribitur, quoniam nullum uec ante nee post tempus invenitur; quod autem tempore non circumscribitur, non corrumpitur, quod vero lion corrumpitur, seuectus ei non contiugit, est etenim senectus Ι via ad interitum. Alexander vero imagiuatur, boc vel [*](f. 16r) de prima substantia ac de motrice causa dictum fuisse; etenim cum nee forma uec uUa perfectio ipsa existat (quia non est nisi actus per se existens), neque etiam tempore afficiatur, cum sit aeterna, ideo transmutationem non admittit. ait deinde: si enim [*](7 verba quoque et (licit (8) addirii 14 Alexander et sq.] laudatur ab Av., sed non eisdem verbis, p. 67 L 17. 18 sed — existant] pro his verbis conicio nee generalionem: nee aeque exist, codd. 35 vel cm. Al. cf. Simpl. Ρ. 287, 21 ἤτοι περὶ τοῦ πρώτου κινοῦντος . . . ἢ περὶ τῆς τῶν ἀπλανῶν σφαίρας; cfr. Av. Ρ. 67 J 39 ideo om. codd.: locus nou admodum integer si eniiti] Simp. p. 288, 1 ὑπὲρ δὲ τὴν ἐξωτάτω φορὰν εἰ μὲν λέγοι, φησί, περὶ, τοῦ πρώτου αἰτίου, εἵη ἂν λέγων τὸ ὑπὲρ τὴν περιφορὰν τῆς σφαίρασ. 5 quoniam et sq.] cf. Simpl. p. 290,5 et sq. 15 minime addidi 16 deinde] 279b 1 24 poetarum] Simpl. p. 288, 14 laudat Homerum 31 ab—pendet emendavi: ex quo etiam ceteris rebus, quae in yeneratione consistunt, communicalae sunt status et vita Al ficticie 39 alioquin et sq.] cf. Simpl. p. 289, 5 et sq.)

primam causam intellexerit, verbis τὴν ἐξωτάτω cpopav motum [*](f. 16r) spJiaerae superioris intendct. hac itaque ratioue inveuimus Alexandrum duplici modo huuc sermonem intellexisse. milii tameu secuuda explicatio magis ariidet; sermo eteuim hoc modo tantum ordiuatur ac piaecedenti couuectitur. quouiam eius verba habeiit, quod extra caelimi nou iuveuitur locus ueque tempus, et cum hoc etiam quia per ea, quae ibi sunt, pluralitatem, iniuime autem unitatem ostendit, quare per ea, quae ibi sunt, causam vel substautiam fore iutelligeudam censeo. ait insuper: neque fieri potest, ut tempus ipsa faciat senescere, et uon dixit ipsum. ac rursus, nee earum est aliqua transmutatio, et nou eius est aliqua transmutatio ac in universum eius sermo pluralitatem nou autem unitatem insinuat. inquit deiude, optimam vitam aguut. per id autem, quod de continuitate aeternitateque rursus addidit, easdem sane res minime intellegebat, idque apertius explicans ait deiude: ipsaeque (sic) motu incessahili cieutur. corpus, inquit, quod in orbem torquetur, in loco non est. cum autem eiusmodi corpus non claudatur nee cir- cumscribatur tempore, igitur ad senectutem non compellitur, sed in eius perennitate (aiwv) vitaque sempiterna perseverat, quippe eius αἰών aliud uon est nisi tempus, quod cum illius esse protrahitur. tempus enim quo cuiusque rei vita protrahitur, perennitatis nee non etiam permaueutiae nomiue diviuitus a veteribus fuit prouuntiatum. idque poetarum testimouio comprobatur, qui vitae privatiouis loco, perenuitatis aeternitatisve privationem pronuutiaut. eademque ratioue et ipsius caeli finis (per fiuem autem non iuteritum nee privationem, sed perfectionem intellego) quatenus fomne) tempus cum eius vita ac esse protrahitur injinitaque permanentia clauditur, αἰών dicitur. atque eiusmodi nomeu sortitum est (nempe sempiternum ac perdurans) quoniam diviuum est atque immortale. atque ab illius esse ceterarum etiayn rermn esse pendet, harum quidem evidetitius, harum vero obscurius, secundum quod illi propiuquiores vel remotiores existunt. persaepe enim in vulgi plebisque de rebus sempiternis disputatiouibus exponitur omnino necesse esse in omui eo, quod primum est et sumvium, ut divinum sit nullamque mutatiouem cousequatur. nos autem videmus id ita SB habere, quemadmodum dicunt. quod etiam quae a nobis dicta sunt, confirmat: nam divinum corpus, quod in circulum fertur, profecto non commutatur nee mutatiouem admittit; alioquin si

commutaretur, necessarium foret, ut vel ex se, vel ab alio mutationem [*](f. 16r) reciperet. si ab alio, omnino id, a quo commutatur, nobilius extitisset, titisset, quave cousouum esset, ut ipsum nee divimim uec primumdiceretur; si vero ex se, in id profecto commearet, quod nobilius esset. eteuim falsum foret, ut mutaretuv iu id, quod tuvpius extitisset. nee defeetus in eo invenitur, ut hoc nomine debeat in aliquod nobilius mutaii, uec demuni turpe quippiam, ut id fugitaret. rationi itaque consentaneum est, ut motus eius nullum vel statum vel moram babeat. ea etenim, quae a suis motibus quiescunt, tantum modo quiescunt, cum ad id pervenerint, quod antea minime possidebant; corpus autem, quod in orbem fertur, nullum alium locum babet, iu quem tandem termiuaii possit.

His autem explicatis ad disputatiouem de mundo progreditur, utrum genitus sit an ingenitus, et ntrum corruptibilis an incorruptibilis. ante autem, inquit, aliorum bac de re sententias exponere dehemus. eteuim in omni disquisitione non parum confert, dubitationes de re quaesita praemittere, praesertim cum veterum contrarias sententias ante meminerimus. contrariorum enim confirmationes atque probationes swit duhitationes de contrariis. et haec sit prima ratio, quamobrem aliorum opiniones recensemus. secunda vero est, quoniam ea, quae de aliqua quaestione nobis dicenda sunt, magis reddentur credibilia, si eorum, qui de hac quaestione disceptaverunt, oppositas sententias praemiserimus. nos nempe ut uHo modo afficiamur longius abest, quam ut quispiam opinetur, nos contrarias sententias absente auctorediiudicare atque condemnare causamque nostram agere: esset enim res prorsus nobis Ι iudigna philosopbiam pro- [*](f. 16v) fitentibus. ii etenim qui verum iustumque inquirere uolunt, se ipsos sicut positarum sententiarum disquisitores exhibere debent, uon autem adoersarios.

Deinde ponit opiniones aliorum. omnes quidem pbilosopbi muudum generatum esse dicunt, sed non omnes uno atque eodem modo. nonuulli enim dicunt ea ratione esse generatum, ut possit etiam aeternus remanere. quidam vero generatum quidem muudum faciuut, sed quemadmodum quidvis aliud eorum, quae geuerata sunt; omnia euim, quae ortum babeut, iuterire constat, nonuulli autem eum hoc modo generari ac iuterire asserunt, nempe interdum dum generari, interdum vero iuterire.

His itaque ita positis de mundi ortu senteutiis, prima hoc modo de medio tollitur. dicit, fieri non potest, ut aliquid sit generatum et tamen aeternum. super hoc enim nullam demonstrationem inveniminime [*](10 fort. del. 36 hoc modo COiTUpta: 1. vicissim, quod ab Al ante nempe inseritur.)

mus, neque couveuit ut in maiore parte rerum inveniatuv, at nil [*](f. 16v) (me hercule) absque denioustratione adsumere debemus, nisi id iu multis sine dubio apevtissime inesse animadvertanms. nos autem videmus, quod generatum est, tantum abesse, ut aeternum remanere possit, ut opposite mode res se babeat ac omne genitum interire manifestum sit.

Convenit autem, ut id boc ordiue disquiramus. quod non babet piincipium uec causam, ut sic se babeat, sicuti fuit aliquaudo, sed veluti quaedam eius perfectio est, ea disposilione praeditum esse, id aliter se habere non potest, convenit igitur, ut iu generatione sui absque accidente causam babeat, ut id postea susciperet, cum fieri non possit, ut eo tempore, quo trausmutatur, omuino absque accidente consistat. mundus igitur, si ita fuit, quemadmodum nunc est, et non sit buius dispositionis principium et causa, veluti iramortalis Deus mutuaque materiae et formae connexio vel quippiam simile, fieri non potest, ut alio se babeat modo atque eo, quo nunc est. si enim mutaretur, oporteret, ut eius generatioui buius dispositionis causa inesset; at quae nam (obsecro) causa erit, si prius ipse constiterit? quod si ita est, ut secundum debitam ac uecessariam causam ita esse debeat, quemadmodum nunc est, nee mutari nee interire poterit. cum autem per bunc sermonem Platonem insinuaret, nonnuUi extiternnt, qui Platonem tueri couantur, dicentes, quod non babet causam, ut ita se babeat, commutari non posse, verum esse; quod vero causam babet, ut ita se habeat, necessario commutari, falsum existere, sed boc omnino sequitur: nempe quod mutatur, jnincipium babet et causam ita se babendi. ratio etenim qua contrario ordine omnino concluditur, ita exstruitur: quod mutatur, ideo mutatur, quoniam causam mutationis babet, quod vero mutationis causam non babet, mutari non potest; inde autem non sequitur, ut quod mutationis causam babet, omnino mutetur. itaque ex Platouis assertione, quod mundus principium habeat ac motum, minime deducendum est, ipsum commutari, sed omnino non mutabitur. etenim praecedentis sermonis coutinuitas boc solum coucludit, nempe quod mutationis priucipium non babet, mutari non potest, quodque mutatur, principium babet.

Verum quod intendit, id profecto est. asserentes si mundus principium et causam non babuerit, ut ita se babeat, omnino mucum [*](11 cum— consistat (13)] ita AI: codd. corrupti 18 si prius et seq.] interpretatio 25 commutari addidi: causam habet, necessario sic se habere oporiere Al 36 asserentes et sq. codd., quae vitiis scatent; fort, vertenda sunt: asserentibus miindum principium et causam minime habuisse, ut ita se habeat, necessario dicendum est, eum esse immutabilem. quamvis vero ea, ex quibus mundus est conflatus, prius ita non se habuisse non dicant, si postremo in ipsa generatione id fiet, hoc perfectionis in eo statueris.)

tari non potest, quamvis ea, ex quibus muudus est confiatus, [*](f. 16v) aliter prius se habere posse nou dicant, si penes eoriim generatio- nem deiuceps erit, hoc perfectiouis eum statuimt. itaque haec, quae aliter prius, quam nunc sunt, se habebant, sic se habebunt semper, quemadmoduni erant, nee fieri potest, ut ilia secus se habeant, quam nunc sint; quodsi ex eis quippiam fuerit geueratum, palam est igitur, ea aliter se habere potuisse iiec semper ita habere; uon enim ex eis quippiam geuerari potuisset, nisi hac ratione se haberent. verum si eo uunc se habeant mode, sicuti prius se habebant, ut aliter quam sint, habere non possint: qui igitur fieri poterit, ut ex illis mundus generetur? verum si fieri posset, ut aliter se haberent ea, quam nunc habeant, et hac potissimum ratione ex illis muudus esset innovatus, quoniam scilicet duas haberent potentias, quarum una ita nunc se habent, altera vero secus antea se habebant: cum iudifferens sit ad has duas potentias, et ex hac in illam transferatur, poterit ergo vicissim ex ilia in banc denuo commeare. quare convenit, ut tunc mundus generetur, cum ex ilia in banc procedit, cum vero ex hac in illam proficiscitur, iterum dissolvatur, idque multotiens contigerit atque in infinitum progredietur, vel contingere poterit. quodsi ita est, mundus igitur incorruptibilis non erit, neque si iuteritus illi accedat, dum in aliam dispositionem commigrat, neqtie si non conimigret, sed aptus sit ad commigrandum, [*](f. 17r) cum eiusmodi potentia praeditus sit.

Cum haec autem Aristoteles dixisset, possent nounuUi illorum sententiae patrocinari, qui mundum generatum esse pronuntiaut (cuius sententiae Plato fuit) dicentes omnino quidem secundum alterum divisiouis membrum non dicitur mundus esse innovatus, nempe si ex iis quidem generatur, quae fieri non potest, ut aliter quam prius se habeant, antequam mundus generaretur. hie enim sermo destruit sese. qui enim fieri potest, ut ex huiuscemodi rebus mundus constituatur? verum id asserimus (iuquient) secundum alterum divisionis membrum, ut mundus videlicet ex iis rebus genitus sit, quae prius quomodolibet se haberent, poterant delude aliter se habere, dixi quae prius quomodolibet se haberent, non iutellegens per hoc prius, quod est ad aliquid, veluti relativum, quod in elemeuto est; etenim nihil prohiberet, quin duae res simul tempore esse possent, quarum altera antiquior altera imaginari potest, veluti trahens attracto, effectu causa ac filio pater. quamvis enim in his noster sermo prius non recte procederet, ipse tamen si ad id, quod hie intendimus, redigatur, perspicuus erit; quamobrem non est, ut maiorem de nominibus curam habeamus. aiunt itaque, cum dicimus mundum ex iis rebus esse genitum, quae [*](4 post sunt add. codd. Al: vel sunt futura)

piius hoc pacto se habeaiit, omnino quidera nobis necessario non [*](f. 17r) evenit, ut dissolutae cum essent prius, potentiam haberent ad dissolutionem ipsam. eteuini dicimus miiudum ea dispositione esse innovatum, qua cousisteve quidem potest, verum eiusmodi potentiam duobus de illis simul dici modis hoc pacto non asscveramus, nempe fieri posse, ut cousistaut ac simul etiam dissolutionis potentiam habeant, quemadmodum nos obligavistis. at quoniam unam potentiam habent, qua eonflantur coustituunturque, vel forniam aliquam veci- piunt, aut quippiam simile, ideo sic constitutae mauent. verumtamen, quod illis inest, ut congregentur, hoc est cousistant, ad constitutionem potentia existit. coag-ruum est ergo, ut eiusmodi potentia non terminato quodam tempore, sed perpetuo in illis inveniatur. nos enim eas non dicimus eam potentiam non habere, qua omnino perpetuo remaneant, sed eiusmodi potentia pricatas manere, qua illis coutiugat, posse in primam eorum dispositiouem reverti, quemadmodum iis usu venit, in quorum proprio termino est, ut formam aliquam induant, vel alio quo- piam modo afficiantur; sed hoc profecto iis non contingit, nisi quia uatura sua parata sunt, ut haec suscipiant. quare convenit, ut duas habeant potentias, quarum una est dispositio ac receptio, altera vero rei adeptae perpetua conservatio. qtiasi quispiam diceret, ferrum duas habere potentias, unam scilicet, antequam candens evadat, qua igneam caliditatem adipiscitur, alteram vero, postquam candens evaserit, qua igneam caliditatem perpetuo couservat, tertiam potentiam non habet, qua ex ignea ilia caliditate in frigiditatem proficiscatur.