In Libros Aristotelis De Caelo Paraphrasis

In hac etiam quodammodo ex aliquo iu aliud transitus invenitur. etenim etsi toti Ι couversioui uou iusit, esse tameu iu ea iuve- [*](f. 14v) niemus, si partes illius perserutabimur. eteuira uouuullae eius partes iu oppositas trausferuutur, quales suut eae, cpiae per diametrum distaut. quare couveuit iu uuiversum, ut uuicuiriue motui aliquid oppouatur, iu quod eiusraodi motus fertur; alioquiu iu iufiuitum iutermiuatumque motus procederet et uou in id, quod fiuitum existit. uou esse autem loea iutermiuata nee quicquam quod iu iufiuitum feratur, (quod contingeret quidem, si loca iutermiuata fuisseut) biuc etiam sciri potest, quod uuiversa terra, quo propius ad imum locum accedit, eo celerius velociusque movetur, et ignis totus quo propius ad superiora; quodsi in infinitum moverentur, infinita et velocitas et caliditas motuum illorum extitisseut, sique illorum motus, propeusioues quoque, hoc est gravitas levitasque. si enim aliquid velocius ad imum ’movetur, causa velocitatis est gravi- tatis accessio; quamvis enim gleha quaedam eiusdem magnitudinis semper remaneat, tameu quo propius ad imum accedit, gravitatis etiam maior erit accessio. atqui alibi docuimus, nullum fiuitum vim habere infinitam. quare convenit fieri non posse, ut corpora, quae moveutur, infinitam propensiouem possideant, uec motus celeritatem iufiuitam habebunt; quamobrem rationi cousouum est, ut loca sint terminata. Aristoteles autem sermonem suum ad finem uou de- duxit, ut quod eius supererat, delude declararet.

Et quouiam ea omnia, quae dixerat, ut plurimum ex motione desumuntur, deinceps ohiectionem quandam adinxit, quae est eiusmodi:

Non est iucougruum, ut quispiam existimaret, elementorum motus minime illis secundum naturam iuesse, ut ex hoc deduceret, elemeuta defiuita loca, quibus termiuentur, non habere, sed violenter moveri, quo moventur, quateuus nempe vi aliqua ad ea protruduntur, siquidem ignis sursum ijergit extrusione et coercitione, similiter [terra] deorsum, in quantum scilicet truditur et coercetur. cuius sen- tentiae Stratonem Physicum fuisse existimatur, et Epicurwm quo [*](21 gravitatis Al, procul dubio per emendationem: translationis codd. corrupte 38 terra supplevi duce Al; post coercetur codd. add. sursum At vero is cum naturae ordinem minime insequatur, physice non loquitur legit Al post deorsum non bene 39 ’] Stoter codd.: om. Al; cfr, Simpl. p. 267,30.)

Quin etiam rationibus et iis quidem, quae ex prima pliilosophia (metaphysica dicta) petuutur, doceri potest mundum unum esse, haec autem explicatio iuxta hunc ordinem procedit. etenim invenimus corpus, quod in orbem fertur, motu sempiterno moveri; quod autem sempiterno motu movetur, eius motus ab infiuita vi proficiscitur, rotundi igitur corporis motus ab immensa quoque vi proficiscetur. si euim motus rotundi corporis a prima causa emanat, et prima quidem causa movet, quoniam immensam vim habet, finitum igitur quippiam non habet; quare convenit, ut primus motor infinitus sit. cum autem corpus omne sit finitum, igitur primus motor corpus non est, quo stante, a materia penitus segregatus ac intellectus quidam erit et [purus] actus, at si plures mundi essent, omnino plura esse corpora oporteret, quae in orbem vertuntur. si vero istaec corpora plura essent, plures quoque motores necessario extitissent. cum autem corpora, quae in orbem torquentur, specie non dififerant, motores etiam specie non different, sique in specie nulla erit diversitas multitudoque in numero tantum invenietur, materiae <id> ratione proveniet; ex hoc igitur coUigi poterit, primos materiae participes esse, atqui ex his, quae dicta sunt, palam est, primum motorem materiae non permisceri. consonum igitur est, ut corpora, quae in circulum feruutur, plura esse non possint; quare plures mundi minime inveniuntur. haec autem ex prima philosophia deprompta fuere.

Verum aliis etiam modis considerantibus perspicuum erit, mundum unum esse, cum enim tria genere sint elementa corporata (siquidem eorum inclinatione discrepant) tria etiam eorum loca omnino erunt. sique tria loca hoc in mundo Ι erunt, quinimmo mundus his Ι. 15 r tribus locis constituitur eorumque locus est, necessario fit, ut nuUus alius locus relinquatur: unus namque corporis eius, quod mergitur

Ac de corporeis quidem elementis deque eorum locis, quot numero absoluto sint, ex lis, quae diximus, perspicere possumus; quibus etiam declaravimus, mundum unum esse oportere ac fieri non posse, ut plures existaut. nunc autem dicamus eum primo interire non posse, sed antea de eo quaesierimus atque obiectioni responsum afferemus, quae quidem ex se aliqua ex parte explicata ac manifesta existit. baec autem talis sit. omnibus in rebus, quae suapte natura proprii termini ambitu necessario non clauduutur, neque ex boc defectus aliquis eis contingit, quo omuiuo unae tautum vel inveniri vel effici debeant, incongruum non est, ut plures res similes inveniautur vel efficiantur. quare satis constat, ea omnia istaec esse, quibus materia permiscetur, siquidem in bis, quouiam aliud, quod est forma, invenitur, aliud vero, quod [simul cum] materia existit, uibil probibet, quin intellectus facultas eorum plura similia concipere possit. bac vero de causa non compre- bendet intellectus (exempli gratia) aeternorum pluralitatem, vel materiae primae, vel si praeter hanc quidpiam primi universi principii quandam similitudinem exprimat, siquidem iu eius termino forma quaedam invenitur, ut omuiuo principii instar unum tautum sit [*](5 quod superfertur emendavi 11 ’] leve Al 21 Quarto] c. 4 26 primo suspectum 31 defectus aliquis Al: alienum aliquid codd.)

Haec pi-oposita dubitatio est. quocirca ad aefpiilibrium rationis duceuda ei-it, ac videudum nobis deiude, quid borum recte, quidve perperam dictum sit, quorum utrumque perspicuura ac manifestum existit. buius eteuim dubitationis solutio boc ordine procedet.