Acta Archelai

(LI). Haec cum dixisset Arcbelaus, admiratae sunt turbae veritatem doctrinae eius et landes ei inmensas cum clamoribus reddiderunt, ita nt omni studio cooarentur ultra ei non sinere ad propria remeare. Et tunc qaidem discessemtit; postea vero cougregatis eis Archelaus adquiescere sibi atque audire verbum suadebat: non enim soli qui cum Diodoro erant audiebant eum, sed et omnea quicumqae ex provincia eius aderant atque ex vicinis locis; iactoque stlentio, hoc modo de Mane dicere adgressus est Qualiter quidem se babeat nostra doctrina audistis et fidei nostrae experimenta cepistis; prout potui euim intellegere scripturas coram omnibus vobis exposui. Sed nunc paucissime dicere volentem deprecor ut cum silentio audiatis, ut agnoscatis quis sit et unde et qoalis sit iste qui adTeoit, sicut Sisinnins quidam unus ex comitibus eius indicavit mihi, quem etiam ad testimoninm eorum quae a me dicentur si placet, vocare paratus sum. Sed ne ipse quidem me dicere recusabit eadem, quae nos dicimus, praesente Mane; credidit enim doctrinae nostrae snpradictns, sicnt et apud me alius Turbo nomine. Quaecumque ergo contestati sunt mihi, sed et ea quae nos ipsi deprebendimus in hoc viro, non fiiclam latere conscientiam vestram. Tunc Tero turbae eo amplius incitatae congregatae sunt ad audiendum Archelaum; etenim ea quae ab eo dicebantur plurimam eis oblectatiouem praebebant. Propter quod et certatim adhortabantur eum dicere quaecumque vellet, quaecumque sentiret; paratos se esse ad audiendum et usque ad resperum permanere, etiam accenais lominaribns, pollicebantur: quorum animositate incitatns Archelaus cum omni fiducia dicere exorsus est. Viri fratres, supertores qaidem causas domini mei lesu audistis, dico autem eas quae ex lege et prophetis indicantur; inferiores vero domini mei Christi lesu salvatoris nostri non iguoratis. Sed quid plura? Appellati sumus ex salvatoris desiderio Christiani, sicut universus orbis terrarum testimonium perhibet atque apostoli edocent; sed et [*](CM) [*](1 propter] Zacagni | 4 possit C | 7 sinerent C | 12 quidem se 13 potuit C | 15 qui C | 16 unus] Zacagni, nos C < M quae C | 19 me < M | recnsauit C | 24 ea < M | nach eis einem oder ͌uei Buchst. C | 27 luminibaG C Ι 28 aaimoBitate] aus animosi- tatem corr. C2 | 30 | 30 eas] ea M | 31 salvatoris] Zacagni, M)

optimus architectus et fundamentum nostrum, id est ecclesiae, Paulus posuit et legem tradidit, ordinatis ministris et presbyteris et episcopis in ea; describens per loca singula quomodo et qualiter oporteat ministros dei, quales et qualiter fieri presbyteros qualesque esse debeant qui episcopatum desiderant; quae omoia bene nobis et recte disposita usque in hodiernum statum suum custodiunt et permanent apud nos huius regulae disciplinae.

Istius vero qui nunc nobis ex Persarum provincia ebullivit, Manes nomine, adversum quem mihi disputatio iam secundo commota est, genus vobis dicam et actum; sed et doctrina eins unde deacendat lucidissime demonstrabo. Iste non est primus auctor huiuscemodi doctrinae nec solus; sed quidam Scythiansu nomine apostolonim tempore fuit sectae huius auctor et princeps, sicut fuemnt et multi alii apostatae, qui primatus sibi Tindicare cnpientes, falsa pro veris conscripserunt, simpliciores quosqae ad suam libidinem pervertentes, quorum nomina et perfidias dicere nunc tempns non sinit Hie ergo Scjtbianus dualitatem istam introducit contrariam sibi, quod ipse a Pythagora suscepit sicnt et alii omnes huius dogmatis sectatores, qui omnes dualitatem defendunt, declinantes scripturae viam directam; sed non in amplius proficient. (Lll.) Nullus tamen ita inpudenter praevalnit sicnt iste Scythianus. Inimicitias enim inter dnos ingenitos introduxit et omnia haec quae conaeqauntur haiuscemodi adsertionem. Quique Scythianus ipse ex genere Saracenorum fdit et captivam quandam accepit uxorem de superiore Thebaide, quae eum suasit habitare in Aegypto magis quam in desertis. Atque utinam numquam eum illa provincia suscepisset, in [*](1 I Kor. 3, 10 — 2 Act. 14, 23 — 4 I Tim. 3, 1) [*](CMF (von 11 an) T (Auszüge von 22 an)) [*](1 optimos architectos ei C | 6 regulae] aiis regula ohue Ras. corr C2 7 disciplina C | Am Rand archelaus episcopus (e aus s corr.) refert quis manes C | 9 iam secundo ~ Μ | 10 doctrina aus doctrinae ohne Ras. corr. w. e. seh. | 11 Hier beginnt das Excerpt aus den Acta, das in der F-Gruppe der HSS. sich findet. Die Überschrift (fehlt in Douai 275) lautet: Quod iste manes non sit auctor huius heresis sed potius quidam stutianus | 12 quidam] aus quidem corr. C2 | scythianus] scitianus T ex scythia scutianus (das letzte a. Ras.) C excytiamus Μ stutianus F | nomine] a. Ras. C | nach qui (am Rand Douai 275) F | 13 nach sicut + et C | 14 uendicare CM sinit] vielleicht a. Ras. M ainet C | scutianus C excytiamus Μ stutianus 17 pytagora C pithagora Μ pitagora F | 20 excutianus CM stutianus F | inimicitie Μ | 22 cum sequuntur C consecuntur F | Mit dem Folgenden Auszüge in der Turiner HS. (T) und den Bericht des Socrates I 22 | CM stutianus F | 23 sarracenorum T F | 24 thebaide] hatabat Μ thebaida F)

qua cum habitaret cum Aegyptiorum sapientiam didicisset; erat enim, ut quod verum est dicamus, valde dives ingenio et opibus, sicut hi qui sciebact eum per troditionem nobis quoque testifioati sunt. Discipulum autem habuit quendam, qui scripsit ei quattuor libros, ex quibus unum quidem appellavit Mysteriorum, alium vero Capitulorum, tertium autem Euangelium et noviasimum omnium librum Thesaurum appellavit; et erant ei isti quattuor libri et unus discipulua nomine Terebinthus. Quia ergo aliquantum temporis secum isti ambo decreverant, soli placuit Scythiano discurrere in ludaeam, ut ibi congrederetur cum omnibus, quicumque ibi videbantur esse doctores; et proveuit eum continuo vita defungi nec potuisse aliquid promovere.

nie Tero discipulos, omnibus quaecumque fuerant convasatis, in fugam versus est et Babyloniam petiit, quae nunc provincia habitatnr a Persis quaeqne abest nunc a locis nostris itinere dierum ac noctium ferme sex; quo cum venisset, talem de se famam pervulgavit ipse Terebinthus. dicens omni se sapientia Aegyptiorum repletum et vocari iam non Terebiothnm, sed Buddam nomine sibique hoc nomen inpositum; es qnadam autem Tiigine natum se esse simulavit et ab angelo in montibns enutritum. Parcus Tero quidam propheta et Labdacus Mithrae filius arguebant eum mendacii et erat eis cotidie satis animoaa certado de hninscemodi negotio. Sed quid plura? Licet frequen- [*](CMF T (Auszüge)) [*](1 nach cum + cum C cum ea habitaxet Routh Ι com (nach babitaret)] et F, vielleicht liegt ein Anakoluth vor | 2 nach dicamus + uir M | hi] hii (zu corr. C) CM | 4 nach quendam + nomine terebentum über die Zeile C2 | 5 mysterium T | autem) uero F | 6 thensaurum T | terebintus und terebinthus T tereuantue CM teribeneue F Τέρβινθος bei Episphanius Τερέβινθος bei Cyrill und Socratea | quia] cum F Ι 8 decreverant soli] soli habitare C esse decreueraot eoli F | 9 eicntiano C exutiauo M stutiano F | excurrere F | iudea CM | 10 uitam C | 12/13 omnibus . qui cum eo fuerant (tu fuerat corr.) conuersatue C omnibus qnaecumque fuerant magistri conuasatis Μ omnibus quaecumque fuerant con satis F | habitatur] habetur CM, vgl. Socrates a. a. Ο. ὅς τις ἐπὶ τὴν Βαβυλωνίαν χώραν ὁρμήσας ἥ τις ὑπὸ περσῶν οἰκεῖται Ι 15 ac] et C | 16 tereuentus CM F | 16 repletum] aus repletus corr. C2 | 17 iam non ~ C tereuentus M teribeneum F | buddam] alind cniosdam C luddani M | vgl. T mutato libi nomine baiddam se pro terebintho appellauit, vgl. Epiphanius 66,1 ἐκ Τερβίνθον τινὸς . . μετονομασθέντος δὲ βουδδὰ κατὰ τὴν τῶν Ἀσσυρίων λγῶτταν und 3 ἀλλάξας ἑαιτοῦ τὸ ὄνομα. ἀντὶ Τερβίνθου . . Βουδδᾶν ἑαυτῷ ἐπιθέμενος ὄνομα, Socrates 1,22 Βόυδδας πρότερον Τερέβινθος καλούμενος | 18 simulavit] simul C aimolabat F Ι 20 mitbraa] mitre CM metri F vgl, Epiphanius Cap. 3 | arguebat C | 20/21 satie auimoea certatio] animosa C)

tius obiurgaretur, tarnen adnuntiabat eis quae ante aaeculam essent, et de sphera et duobus luminaribus; sed et quo et quomodo animae discedant et qualiter iterum revertantur in corpore et alia multa huiuscemodi et bonun neqniora, id est: bellum Deo commotum esse in principiis, ut ipse propheta orederetur. Pro qoibus dum argueretur, ad viduam qaandam secessit cum suis qnattuor libris, nullo ibidem discipulo adquisito praeter anum solam quae eins particeps facta est Tone deinde mane primo ascendit sotarium quoddam excelsum,. nbi nomina quaedam invocare coepit quae nobis Turbo dixit solos Septem electos didicisse. Cum ergo aacendisset ritus nescio cuius vel artificii gratia, solos antem ascendit, uti ne ab aliquo convinci possit, quod si dissimulasset vel pro nihilo duxisset, cogitabat ae ab aeria principibua poenis esse subdendum; haec eo cogitante, iustissimua deus sub terras eum detrudi per spiritum iubet, et coatinuo de summo deiectus, exanime corpus deorsum praecipitatum est, quod anus illa miserata collectnm locis solitis sepeliit.

(LIII). Tunc omnia illa quae aecnm de Äegypto pertulerat manserunt apud eam et gavisa est valde moite eius duplici causa, primo quod non libenter adspiceret artes illius, aecundo pro bis quae de hereditate fiierat conaecuta; erat enim multum praescia. Q:uae cum sola esset, habere aliquem ad ministerium Toluit et conparavit sibi puerulum annorum ferme aeptem Corbicium nomine, quem statim manu misit ac litteris erudivit. Quique cum duodecim annorum esset effectus, anus illa diem obiit ipsique universa bona sna tradidit et cum reliquiis etiam quattuor illos libellos quos Scythianus scripaerat, non multorum versuum singulos. Tunc ergo Corbicius, sepulta domina, [*](CMF T (Auszüge)) [*](1 tamen adnuntiabat] tamen nuntiabat C annuntiabat tamen M tamen annuntiabat F | 2 spera CMF | nach sphera et + de F | nach luminaribus mysteria F | quo et < F | discedebaut F | 3 reuertebantur F | viduam quandam] a uidua quadam Μ | 6 cum suis ~ F — 7 tunc] nunc C F | 8 nomina quaedam ~ F | 9 invocare coepit ~ C | 11 uti ne] ut ut ne F | posset F | 12 ab aëris] a uerie C habere F | Hubdendom] CM | 13 eo] illo F | 14 deiectus] d übergesch. C2 | 15 CM | 16 protulerat F | 17 morte] de morte C in morte F pro motte . T | nach duplici + ex F | 18 quae pro his M, corr. M2 | de < F praescia] pretie C pecuiiiae auida F pecuniae cupiditate gauisa T | 20 am <m>anes ab infantia <uo>catur corbicius . . . . comparatur <a>uidua CMT παιδάριον Socrates | | corbicium] curbicus und curbicius T Cyrill, Epiphanius und Soeratea, Urbicius bei Augustin | quem] quemque F | 22 quique] qui F | 23 illa diem ~ F | 24 reliquis CM | excutianus stutianus F)

bonis sibi derelictis omnibus uti coepit et migravit ad medium civitatis locum in qno manebat rex Persarum et commutato sibi nomine Manen semet ipsum pro Corbicio appellavit, nec Manen, sed Manes; Persarum euim lingua tali utitur declinatione. Effectus igitar puer ille annorum prope sexaginta, eruditus secundum doctrinam qnae in locis illis est, et paene dixerim super omnem hominem, diligentins tamen ea didicit, quae in illis qnattuor libellis continebantur; adquisivit etiam ipse discipulos tres, quorum nomina sunt haec: Thomas, Addas et Hermas. Tunc adsumit illos libellos et transfert eos, ita ut multa alia ex semet ipso insereret eis, quae anilibus fabulis similia sunt Habebat ergo tres istos discipulos conscios malorum suorum; nomen vero libellis proprium adscribit, prioris nomine deleto, tamquam si eos solus ex semet ipso conscripserit, Tunc visum est ei mittere discipulos suos cum his quae conscripserat in libellis ad superiora ipsius provinciae loca et per diversas civitates et vicos, ut haberet aliquos se sequentes; et Thomas quidem partes Aegypti voluit occupare, Addas veto Scythiae, solua autem Hermas residere cum eo elegit Cum ergo illi essent profecti, regis filius aegritudine quadam adreptus eat, quem rex curare desiderans edictum proposuit, invitans, si quis eum curare posset, accederet, praemio multo proposito. Tunc iste, sicut illi qui cubum (qnod nomen est aleae) ludere solent, praesentiam sui Manes exhibet apnd regem, dicens se esse puerum curaturum; quae cum audisset rex, suscepit eum cum obsequio ac libenter habuit. Verum ne multa narrando quae gessit taedium auditoribus inferam, mortuus est puer in manibus eins vel potius extinctus Tunc rex in carcerem detrudi iubet Manen et ferri talento onerari. Illi vero duo discipuli eius qui missi fuerant ad docendnm per singulas civitates qoaerebantur ad poenam, qnique, fugientes licet, numquam [*](CMF T (Auszüge)) [*](2 manem CM | 3 am Rand mutat nomen C2 | 4 nach effectus + est F 5 est] easet M | et < MF | 6 ea didicit) haec didicit C edidicit M didicit ea F | 7 quatuor illis F | am Rand <disc>iplilos accquint C2 abda T abdas CF, Αδδᾶς bei Epiphanius | ermas C | assumpsit F | 9 et tranafert] ut tranaferret F | ex < C | 12 scripserit F | 14 am Rand praedicandum mittit C2 | ipsius] illius C | 16 aegypti] egyptiorum F | abdas CF | scythiae] scytie C scitie M syrie F, vgl. auch 69, 20 und Epiphanius, 12 17 illi] aus illic corr. C | 18 curari C | 19 invitans] in uita C inuitans ut M possit C | accederet] acciperet CM | praemium CM | 20 tum CM | cubum] cibum CM | aleae ludere] tale eludere CM | 21 sui] suam C, exhibet manes F 22 quod F | 23 gessit] geata sunt F | 24 nach extinctus + est M | 25 carcere F | manem M | am Rand nunc carcere trudetur C2) cessarunt alienam faanc et ab Antichristo inspiratam per loca singula iuserere doctrinam.