Praeterea etiam ex disputatione, qua ad istos respondit, ad sententiae illorum inpugnationem regreditur, qui levitatis ignis causam in magna vi inanitatis, quam habeat, ponunt, et hi sunt, de quibus antea retulit, quod neeesse habent addere plenum in illo esse modicum, si velint, ut ad illorum sermouem omnino non sequatur aurum quoddam levius esse et ignem quendam graviorem. deiuceps ait: ueque hac etiam ratione erunt immunes, quin ea [*](1 vel—solidum corrupta videntur; couicio maior existat, quod ei vontrariuin est, nempc solidum 4 adaequatam emeiidavi: huius rectitudinis codd. Al 10 completoque Al: conicio (maior sit) et absolute quidem 12 intellegimus emendavi: intellegitur Al: intellegit codd. 13 neque— percipitur] et status permanentiave in sensu tactus 16 hoc—deduxere] sic explevit Al lacunatn codd. 36 illo emendavi: illis codd. Al)
217
dicant, quae iis, quae videntur, contraria sunt, ac quispiam dixevit,
[*](f. 58v) ad quid haec additio? uou oportebit aliquid addere, si eadem incommoda necessavio secpiautur eos etiam, qui inauitatem in levi inveniri et modicum pleuitudiuis asserunt. etenini fieri etiam poteiit, ut iguis portionem quandam animo concipiamus, iu qua soliditatis et pleui maior pars quam iu aliqua tervae portioue coutinetur. hac igitur proportione terrae quaedam povtio ignis portione quadam desumpta levior extiterit. id vero fiet, si leve cum pleuitudiuis modico termiuabunt. atqui ut verborum gravitatem augeat, tantummodo declarasse videtur, quoduam iucommodum unam particulam sequatur, quatur, videlicet senteniam, quae dixit, si minus pleuitudiuis in eo existeret, ue si ambas paiticulas iu liuuc modum simul, videlicet modicam plenitudiuem et pluvimam inauitatem, prouuutiasset, quispiam existimavet se ad sermouem, quo illorum senteutiae adversatur, supervacaueam aliquam adiuuctiouem adduxisse iu eorunKpie sermones intvomisisse, idque fuit, quod autea retulit, cam ad necessitatem' addendi illos cogeret. et ob banc causam cum ab initio sermouem adduxisset, perinde ac si ipse eum ita posuisset, nempe conseutaueum esse, ut multa sit iuauitas, solidum vero minus, nou oppuguat eo tempore eam divisiouem, quae tit cum adiuuctioue, quam retulit. etenim secundum hunc sermonem terram quaudam adsumere possicmus, iu qua plenitudo minor, inanitas vero maior quam iu quadam ignis portioue inest, atque bac sane proportione couveniret terram, quae boc iure se habet, igne leviorem existere. sed ipse ad aliam divisiouem de gravis definitione progreditur, quatenus inquirit, ut sermo refutetur, non eius quod dicitur comparatioue ad aliud, sed absolute et per se; ipsi uamque grave defiuiveruut, secundum quod omniuo couveuit ex definitione, quam levi accommodaruut, sive detiniaut dicendo id esse iu quo soliditatis plurimum iuest, sice dicendo, iu quo inanitatis modicum existit, quod levi contrariatur. deficit autem ex divisioue adiunctio, in qua dicitur, sive erit id, iu quo soliditatis plurimum iuest, inauitatis vero modicum, ex eo enim, quod sic etiam ad eam divisiouem progressus est, quae cum adiuuctioue fit, si baec defecerit, de unoquoque membro illius per se unumquodque iucommodum, quod necessario evenit, demonstratur. si enim grave id esse definierint, in quo maior tantum soliditas inest, ex hoc incommodo necessario fit, ut ignis terra gravior sit; etenim ignis quaedam portio assumi potest, in qua soiiditas maior inest quam in quadam terrae portione. si vero grave definierint, quateuus id est, iu quo minor inanitas inest, conveuit etiam, ut ex corporibus, quae deorsum feruntur, (veluti aqua et terra) corpus quoddam inveniatur, iu quo inanitas
[*](3 in levi] fort. corr.: conicio plurimam.) 218
ea inanitate niaior insit, quae in aliqua ignis poitione consistit.
[*](f. 58v) atque liac etiani coniparatioue iguis assiimptus terra vel acpia desumpta gravior extiterit. at diccre noii possimt <sane> hoc inodo se habere, et in terra maiorem inanitatem esse ea inanitate, quae in quadam ignis portione desumpta consistit, ideoque ignem, licet pondere levis sit, nililo secius ex numero eonim esse, quae deorsum feruntur: nihil euim, quod deorsum fertur, leve dicetur, nisi omnino levins tantum dicatur, (luemadmodum aqua terra levior est. neque etiara cpiod leve uon est, eo levins erit, quod omnino et absolute leve existit, ad superaque feretur, sed contra, nempe si quidem sursum fertur ac omnino et absolute leve est, omni eo levius existet, quod deorsum movetur.
Sin autem dicamus leve et grave, unumquodque eornm, terminari secundum proportionem, quam inane ad plenum in uno eodemqne corpore habet, quemadmodum si quispiam dixerit, leve id est, in quo inanitatis duplum quam pleuitndinis inest, grave autem, quod contra se habet: neque etiam hoc modo dubitationem solvimus explicamusve, | qua deducitur omnino necessarium fore, [*](f. 59r) ut terra igne levior, vel ignis terra gravior existat. at qui tiat, ut neque etiam hoc modo eadem quaestio non dissolvatur, audi, quoniam leve definivit secundum proportionem, quam inane et plenum habent inter se, non aliter ac si duplo vel alia mensura definiret, omnia igitur, quae uuius atque eiusdem rationis sunt, vel leve sit, vel grave, eandem proportionem habebunt. sed maior et minor ignis copia unius et eiusdem proportionis existnnt; atqui maior ignis levior est, et ob banc causam maiore celeritate ad supera evolat. et rursus maior et minor terrae portio eiusdem proportionis sunt; atgui maior terrae portio minore gravior est, licet hoc fieri non oporteret, si grave hac sane proportione definiretur; etenim haec proportio in maiore et minore copia eiusdem rationis existit.
Hoc etiam absurdum est dicere corpora, inauitate eis implexa, in sublime ferri ob ipsam inanitatis implicationem, quae faciat, ut grave in sublime feratur, et inane ipsum uon ferri. post haec cum maiore contrarietate se illis opposuisset, inquit, consentanenm est iis, qui ponunt inanitatem in sublime ferri, [ut quasi ipsis conveniat inanitatem definire ex eo, quod in sublime feratur.] perinde ac si illis necessario convenire faciat, ut de hoc tantum amplius disquilevis [*](6 sit emendavi: leves (sive levia) non sint codcl. Al 38 ut quasi—feratir om codd.: fort, haec quoque verba temere addita sunt ab Al, cum mea quidem opinione verba perinde (39) — faciat (40) nihil nisi alteram interpretationem contineant verborum consentaneum est (37), quae per neglegentiam librarii in textum irrepsit.)
219
rere debeaut, quamobrem videlicet inane natura sua ad supera
[*](f. 59r) et plenum ad infera feratur, si haec duo, cum in compositis corporibus inveniantur, efficiant, ut ipsa sursum vel deorsum ferantur, ac ea corpora, in quibus inane est circumfusum, composita dicantur, quoniam ex inani et pleno composita sunt; ipsi enim de his perscrutantur, quandoquidem coram indagatio erat de levi et gravi, quae comparatioue ad aliud dicuutur. insuper si inane natura in sublime et plenum deorsum feratur, atque hi duo loci oppositt alter ab altero dissideat, qui igitur et haec duo, pleiium videlicet et inane, non separantur a se iuvicem nee alterum ab altero disiungitur ex eoruni celeritate in loca ipsorum, quae sibi propria sunt, sed ipsa remanent confusa ac utraque in eundeni locum revertuntur? posset quispiam sermoni addere, ipsa ne transmutationem quidem ad invicem habere, ut, quando transmutantur, ex propriis locis moveantur, quemadmodum ignis (exempli gratia) et terra; atqui conveniret toto hoc tempore praeterito, quod infinitum existit, ut iam separata essent, nee inane aliquod deorsum, nee plenum sursum extaret, atque in universum ut haec permixta non concurrerent. inanitati autem in universum locus quidam omniuo non convenit, quandoquidem id praeter rationeni existit; sin autem movetur, aliquis locus sit necesse est, ex quo [et] in quem feratur, quasi ipsum [inane] locus non sit, ut locus ei conveniat. si enim loco locus omnino conveniat, necessario tiet, ut res in infinitum procedat, ex eo, quod unicuique loco semper locus requiritur. at quaenam dicetur motus inanitatis causa? non enim fieri potest, ut inane quatenus tale moveatur. si enim inane ex eo, quod tale, moveretur, ceteris rebus, quae inane non sunt, motus non inesset, ac omnia unico motu, videlicet inanitatis motu, qui in sublime fertur, moverentur; niodo autem ex eo, quod inane deorsum fertur, perspicuum fit non moveri aliquid, quatenus est inane, neque etiam moveri, si inanitatis motu omnino moveatur.