In Libros Aristotelis De Caelo Paraphrasis

Themistius

Themistius. Themistii In Libros Aristotelis De Caelo Paraphrasis (Commentaria In Aristotelem Graeca, Volume 5.4). Landauer, Samuel, editor. Berlin: Reimer, 1902.

Praeterea calidum frigido contrariatur. si igitur calidi forma aliqua figura proveniat ac ex eiusmodi figura caliditas in igne inveniatur: ex hoc igitur consonum erit, ut frigidi forma contraria figura procedat ac perficiatur; contrariorum namque et causae et figurae contrariae sunt, sed nibil ei contrarium est: igitur calidum in quantum frigido contrariatur, figura ei contrarium uon est. figuram autem figurae non contrariari, perspicuum est. nullus enim eorum, qui ad figuras elementorum formas reducunt atque asceudere faciunt, frigidum ad aquae figuram asceudere facit; atqui consonum erat, si eorum sententia fuisset, ut frigidum ad formam reducerent atque asceudere facerent, ut ad formam calido contrariam illud referrent ac reducerent. sed quo- niam figura figurae non contrariatur, neque etiam ignis causam ad figuram reducant; quod tamen si illi invenisseut, congruum erat, ut asceudere facerent ac reducerent, quae uecessaria | sunt, omnia ad figuras, vel ut nullum eorum ad eas re- [*](f. 55v) ducerent.

Nonnulli autem, inquit, cum de frigidi vi conati sunt dicere — per hoc autem innuit, quod in Timaeo dictum fuit — sibi ipsis contraria dicuut. qua autem ratione sibi ipsis contraria dicant, audi quaeso. siquidem ipsi consimilium partium distinctiones ad figuras reducunt, ac sermone prohibue- [*](5 et segregat quod alienum emendavi: (separat) ilia ac id in eis relinquit, quod proximum. codd. Al 8 format corruptum 13 Που adhiberent cod. Al 13 unam tantum emendavi: unamquamque codd. Al 21 frigido scripsi: igni codd. Al 27 calido] frigido codd. Al 33 Nonnulli et dicere (34) Al: codd. corrupti 34 Timaeo] 62 a et sqq.)

205

runt eas ad figuras ascendere, sed in parvitatem eas retulerunt. [*](f. 55v) [igitur sibi ipsi contraria dicunt. referunt enim ac ascendere faciunt ea, quae consimilium partium sunt, ad figuras, ac praeterea etiam uon referunt ea ad figuras, sed ad parvilatera.] dicunt enim frigidum esse id, quod magnas partes habet, siquidem refrigerat, in quantum contrahit ac premit; hoc autem efficit, quia non mergitur nec permeat, sed obstruit atque conectit, idque ob partium eius magnitudinem. calidum igitur, quod frigido contrariatur, hoc potissimum iure ei contrariatur, videlicet ob partium exilitatem mergitur ac permeat; ita fit, ut parvitate magnitudineque, non figura distiuguantur. si etiam existimaveriut, quod magnae et parvae pyramides inveniantur, necessario etiam fiet, ut inter calidum frigidumque quoque differentia inveniatur, si inter magnitudinem et parvitatem differentia inveniatur. ex hoc autem consonum erit, ut magnae parvaeque pyramides caliditate et frigiditate distinguantur. at si fieri possit, ut frigidum quidpiam pyramidalem figuram habeat, Jiffura similis huius caliditatis causa non erit, sed contrarium, nempe id, quod figura similis non est, [ac] pymmis vere caliditatis causa uon erit. atque has omnes rationes (quemadmodum dictum fuit) deduxit contra eos ac iudicavit illos propter intellegentiam ac receptionem ipsius.

Elementa igitur non distingui figuris ex his, quae dicta sunt, perspicuum est. sique figura non distiuguantur, figuras igitur inseparabilea non habent, neque etiam ex propria eorum essentia figurae sunt; distinctiones enim, quae inseparabiles dicuntur, eae sunt, quae in substantia inveniuntur. non enim planta ab animali distinguitur, in quantum desinit vel uon desinit, sed per sensibile et insensibile. quouiam autem distinctiones maxime eorum propriae eae sunt, quae ex illorum affectionibus, operibus et potentiis sumuntur, de iis differentis proxime insequente Tractatu dicet, quibus alia ab aliis distiuguuntur, in Libro vero de Ortu et Interitu de geueratione et corruptione eorum disseret. per afectiones autem mollitiem duritiem, caliditatem, frigiditatem, humiditatem, siccitatem et quae eiusdem sunt, cuius haec, generis intellegit; operationes vero motus eorum dicuntur, veluti exsiccare, calefacere et similia; at per potentias eorum gra vitas et levitas intellegi vult. in universum autem, potentiae eorum eae dicuntur, quae opera- [*](2 igitur—parvitatem (4) altera interpretatio ipsorum verborura qua autem ratione (204, 35) — retulerunt (205,1) esse videtur 19 similis scripsi: genita codd. Al 37 motus] fort, emendandum τὰς ἐνεργείας)

206

tiones efficiunt, quemadmodum vis conibnstibilis, cuius operatio [*](f. 55v) est coraburere, poteutia vero uniens (?), cuius operatio est coniungere; affectiones vero ipsaemet qualitates dicuntur, nempe eorum caliditas, frigiditas, huraiditas et quae eiusdem generis existunt.

Finis

Libri Tertii de Caelo et Mundo.

[*](2 uniens] universalis Al)

207

Quidniam Aristotelis propositum ac id, quod sibi iu hoc opere instituit, iiaturalis speculatio fuit, statim in Primi Libri initio de- claravit, suum propositum esse, natuvalem speculationem explicave; speculationis vero initium ab ea parte sumit, quae naturalium omnium verissima ac praestantissima existit, et haec nobilissimi corporis dispositio est. cumque de mundo etiam disseruisset ac in Secundum Librum hac de re sermonera protraxisset, praetereaque initio Tertii Libri statim quoque affirmasset eorum, quae natura dicuntur, nonnulla substantias esse, et reliqua, quae retulit in hoc, ac insuper dixisset, postquam de primo quidem caelo verba fecimus ac sermonem de eo antea absolvimus, reliquum est, ut de quatuor elementis, quae in generatione et corruptione consistunt, disseramus, explicassetque superius nee elementa uec alterura elementorum infinitum, sed finita esse ac ortum iuteritumque participare, eorumque ortum ex non corpore non esse, neque etiam ex aliis corporibus, sed alia ex aliis generari, quorum mutua adinvicem generatio segregationis compositionisve ordine non fit, neque dissolutione in extremitates, ac demum etiam exposuisset consentaneum esse, ut de poteutiis, afifectiouibus et eorum operibus disquiramus: de primis illorum potentiis (gravitate nempe et levitate) hoc in Libro pertractandum proposuit. quamobrem ait: de gravitate autem et levitate eorum, quid sit utraque [et] quae illorum natura, videndum est, quamque ob causam vel id grave, vel illud leve existat. de reliquis autem eorum [*](17 nec elementa—finita Al: elementa infinita non codd.)

208

potentiis, operibus actiouibusque in Libro de Ortu et Interitu [*](f. 56r) tractatur. at hoc iu loco causam etiam adiaugit, quamobrem de his duobus taiitum hie verba fiicit, dicitque id ca potissimnm vatione fieri, quoniam ea, quae de his tractatur, disputatio sermonihus de motu conveuieus ac propria est; grave enim aliquid aut leve ex eo dicimus iudicamusve, quod natura aptum est, ut tali motu cieatur, quemadmodum id, quod dimensioues habet, quoniam aptum est, ut describatur, vel quod protrahi possit, etenim gravitas et levitas quorundam motuura vires existuut, veluti rhetorices scientia rhetoris vis, medicinae scientia vis medici, qui medetur, scientiaque aedificandi aedificatoris vis, hoc est ars aedificandi, existit (οἰκοδομική). atqui operatiouibus havum imposita nomiua fuere, gravitatis autem levitatisque operationibus imposita nomina non sunt, qualia haec sunt, οἰκοδόμησις, rhetorica ac ἰάτρευσις, sed potentiis tantum, hoc est gravitas levitasque, nomina insunt. ceterum sermo de motu naturali speculationi convenit, cum natura motus quidam sit, immo principium motus. qnoniam autem physica tractatio in motu versatur, atque haec duo in se, hoc est gravitas et levitas, quasi <fomentum> quod dam motus continent, merito igitur omues, qui de natura disputaruut et locuti sunt, de illis quidem disseruere. verum sufficienter ea nee termiuarunt nee explicarunt, sed pauca tantum de ipsis attulere. quamobrem si [ante] quae hi dixerunt, viderimus, quaesierimus dubitaverimusque, ea ab illis secernentes, quae ad banc corisiderationem oportuna sunt, deinde nos id dicemus, quod nobis videtur de illis.

Dicitur quid em horum duorum uuumquodque, hoe est grave et leve, duobus modis; uno nempe absolute et per | se, [*](f. 56v) altero vero comparatione ad aliud, quemadmodum nobile vel absolute dicitur, vel comparatione ad aliud. quod vero grave et leve inveniuntur, quae non sunt absolute, sed comparatione ad aliud, id perspicuum est. praeterea cum nos sustineamus haec duo, gravitatem nempe et levitatem, de eadem re dici; si enim leve et grave absolute tantum dicantur, non poterunt ambo ilia de una eademque re dici — non enim fieri potest, ut unum idemque grave et leve simul dicatur, quemadmodum neque etiam calidum et frigidum — sed cum haec ad unam rem retulerimus, omuiuo quidem hoc modo ea pronuntiabimus. et hae etiam ratione dicitur ignis absolute levis, sed lignum (exempli gratia) nou dicitur absolute leve, sed [*](1 operibus] conicio affectionibus 9 (jravitax et levitas scripsi: grave et leve codd. Al 14 rhetorica fort, delendura 19 fomentnm emendavi: pondus codd. Al 29 nobile] fort, quod gravitate praeditum est)

209

comparatioue ad aes, quoniam lignum peues lauam vel aliquid [*](f. 56v) aliud grave existit. dicit: si grave et leve inveniuntur, duobus modis dieimtur. ii vero, qui primum de his duobus disseruere, non indagarunt de iis, quae absolute ita dicuntur, sed de his, quae cum aliis collata dicuutur. neque enim veteres ac primi physici, quid grave et quid leve, explicarunt, sed terminarunt, quod grave est et leve, comparatioue ad aliud, ex eo, quod dicunt aquam (exempli gratia) [terra leviorem esse, ac aerem aqua, et ignem] aere leviorem existere. sed quod dicitur, plauius fiet (?) hoc modo, si cognoverimus, quid horum duorum uuumquodque absolute et (piid comparatioue ad aliud dicatur. ex corporibus autem id quidem, quod suapte natura a medio fertur, iu sublime [ferri dicimus], quod vero ad medium movetur, deorsum rediit; quod sursum fertur, absolute leve dicitur, quod vero ad infra torquetur, grave absolute nominatur. leve autem comparatioue ad aliud dicitur, quod non absolute leve, sed levius existit; cumque duo corpora gravia aequalis molis fueriut, veluti lignum et aes, quorum alteram natura, non vi celeriore motu deorsum feratur, id, quod celeriore motu movebitur, levius dicetur. ita si duo. corpora levia aequalis molis extiterint, quorum alterum in sublime feratur, id, quod tardiore motu sursum feretur, gravius dicetur. adiunxit serrmoni: aequalis molis; etenim si ab eo, quod absolute grave est, veluti terra existit, miuor quam lauae portio auferatur, fieri potest, ut motus eius deorsum lanae motu trardior sit. cum autem ipse superum et inferum fecerit, ex eo autem, quod caelum rotuudum est, facile rainime permittatur, ut in eo superior et inferior locus inveniatur: in oratiouis eius medietate hoc adducit aculeumque et calliditatem illius iufringit, cum inquirat explicare in hoc toto superum et inferum existere. inquit autem: uounulli vero, quia consimile est, negaut in hoc toto superum et inferum inveniri — per hoc autem Platonem innuit — siquidem hae duae distiuctiones non sunt in hoc toto per se, sed comparatioue ad nos; et comparatione ad nos etiam non erit ratio superioris et inferioris loci absolute, quemadmodum in Timaeo Plato explicavit. etenim si dixerimus superiorem caeli locum eum esse, qui supra capitis nostri medietatem undique existit, ac aliquem ex opposita terrae parte adsumamus, cuius pedes oppositi sint loco, quo antea ab adversa [*](7 sed terminarunt quod grave emendavi: nee terminarunt quod absolute grave codd. Al 8 terra—ignem (9) om. codd. 12 ante ex corporibus fort, lacuna 2 linearum 20 levius scripsi; sed fort, legendum gravius: grave codd. Al. Al arbitrario addidit post quod (19); tardiori motu cieiur, comparatioue ad id, quod (cf. Simpl. p. 678, 25) 35 Timaeo] of. 63A)

210

terrae parte insistebat: tum caeli pars, quae supra caput eius extiterat [*](f. 56v) et quae autea erat superior, invenietur deiude inferior, cui modo pedes eius insistent, quod disseutaueum est: igitur ueque comparatione ad uos omnino superior et inferior locus in hoc toto invenietur. cum itaque Plato absolute et comparatione ad nos etiam hoc refellat, ne verbum quidem adversus eum modo profert. ac in universum sermouem adducit: nos autem, inquit, ultimum huius universi superiorem locum dicimus; sufficieus enim ratio, quaraobrem in eiusmodi universo superior locus inveniri debeat, est, ut dicamus ultimum tiueni nobis huius universi superiorem locum esse.