In Libros Aristotelis De Caelo Paraphrasis

Prae terea, si caeli motus, videlicet tempus caeli motus, quo caelum una circumvolutione movetur, ceterorum motuum mensura est, quemadmodum in Quarto Physicorum, cum de tempore ageret, explicatum fuit, quia hie motus est regularis 003E; in quoque autem quantitatum genera mensura est earum minimum, veluti in numero unitas ac simplex in ponderibus, ut uncia, eademque ceterorum ratio est, quod vero aliquid metitur, saepe ac aeque illud mensurare debet: tempus igitur caeli motus minimum quoque est. minimum autem tempus est in mobilibus magnitudine aequalibus, idque est, quod celerrime movetur celerrimeque movet, ac magnitudine aequale est, quod minimum terminum pertransit; minimus vero corporum magnitudine aequalium terminus circularis existit: igitur caeleste etiam corpus, si celerrime movetur ac circularis terminus in eo deprehenditur, globosum existit. caeleste [*](10 propter angulorum vicissitudinem scripsi ex coniectura. codd. hic et infra (14) vocabulum peregrinum x003E; mutilatum exhibent. Al omnino ficta praebet: atqui divina corpora rectilinea non sunt IS Atqui et sq.] cf. Aver. p. 113 CD 27 Quarto] cap. 11 34 idque est fort, deleudura et loco ac magnitudine aequale est scribendum: ac celerrime movetur, cum magnit. aequale sit 36 aequaliwii] caelestium codd. Al)

Et possit aliquis credere figuram eaeli esse rotmidam, ex iis corporibus, circum medium locata sunt, aqua videlicet, cuius extremitas tremitas rotunda est; aer vero circa aquam, ignis antem circa aera, circa haec autem superiora corpora inveniuntur, cum ea contingant, licet iis non terminentur. cum itaque ea corpora, quae caelestia corpora contingimt, globosa sint, igitur quod ex illis constituitur et coaugmentatur, universum nempe, globosum sit oportet. aquae autem extremitatem rotundam esse, hoc modo perspicuum erit, si hoc positum sit, quod omnibus est in confesso, aquam videlicet contiuere ad concavitates ampliores, quae ad centrum propius accedunt. centrum namque existit, tametsi fgura sphaerica adhuc demonstrata non sit. etcnim ob maximum eius pondus undique ponderosa confluunt inibique alia eius pars ab altera colligeretur, nisi ipsa in terram desineret. demonstratio autem, quae ex lineis sensui apparentibus desumitur, mox commemorabitur. praetereaque 003E; ipsum non modo simpliciter globosum esse, etiam perfectissime, cuius Veritas et certitudo ex nobilioris corporis uatura desumitur, ex eo nempe, quod celerrime descendit. similiter ipsi attrihuitur, quod maiorem suscipit aequahilitatevi quam omnia, ex quibus mundus constituitur, iuxta proportionem eius, quod plurimum | quoque abest. et quemadmodum aqua spissitadinem et [*](f. 28v) terminum aeque ac aequabilitatem facilius quam terra recipit, ita etiam aer facilius quam aqua reliquaque elementa, quia nempe veluti servilis quidam respectus inter ea versatur. eam namque rationem habent subsequentia corpora ad prima, quam famulantes partes ad principes babere dicimtur, cum id primum sit, quod vero deinceps est, ei coniunctum existat. ea autem demonstrativa ratio, quae ex nobilissimi corporis uatura desumitur, ex eo nempe, quod corporum omnium celerrime volvatur, ipsum absolutissima percelerrime [*](2 — si (3) om codd. 5 quae] Ar. a 27 8 ex eo quod aequalem terminum acquirit] fort, haec verba ex linea praecedente repetita suut 13 terminentur] plur. scripsi coutra omues testes. 31 quia nempe — dicuntur (33)] autiquam versionein, licet prorsus falsam, retinui, cum certiorem praebere non possiin. fort, verteudum : videlicet quod dicitur per analogiam privationis de ratione corporum, prima corpora subsequeniium, est ratio prinatorum penes principes [prima corpora?] 34 id scil. caelum 37 ipsum — esse emendavi: tametsi . . sit codd. Al)

Sequitur, ut de boc etiam disquiramus, si nihil jvustra et for- tuna in iis sit, quae circulo feruntur, cur in unam partem, non in alteram convertitur? at sempiternae conversioni nullum motum contrariari in praecedeute Libro iam explicatum fuit. cou- trarii enini motus sunt, qui ex contrario in contrarium instituuntur; conversiones autem, (puimvis in alteram partem fiant, ab eodcm in idem progrediuutur. dicimus autem Aristotelem, cum dixerit, x003E; in unam partem moceatur, 003E; : omnino autem conveuit, ut id 003E; sine causa et principio sit — eteuim quod est, mode, quo est, absolute existit — 003C;vel 003E; id, quod est, eo modo, quo est, propter causam et priucipium existat. igitur vel hoc erit, videlicet ut id in unam partem feratur, sine principio, adeo ut motus eius iu unam partem fiat, quoniam is in unam partem fit, vel causam aliquam priucipiuraque habuerit.

Et quoniam Aristoteles iu hoc iuxta doctriuae indagationem procedit ac medium sumit, ab eo errore tuetur sese, qui ex nimia indagine eiusque stultitia coutingit; qui cam terminum validiorem non inveuiat, quem contendat, ea tautum prosequitur ac ponit, quae secundum kmnanam potentiaui esse videntur. dicimus euim naturam semper facere eorum, quae fieri possunt, id, quod ceteris praestantius optimumque existit. quibus id sane intellegi volumus: etenim ante et pone in caelesti corpore iuveniuntur, 003E; dextra etiam et sinistra pars, ut ante dictum est, in eo dextra autem ea caeli pars est, quae orientalis appel- latur, prior vero ea dicitur, quae supra capita nostra supraque terram ipsam consistit. prior autem eius pars posteriore praestantlor existit, quemadmodum in recta linea superior locus iuferiore honorabilior. uatura autem semper redit moveutrque ad id, quod nobilius, et ad praestantiora eorum, quae fieri possunt; quare consonum est, ut huius corporis motus in priorem partem feratur. caelum autem priorem partem habere, ipsaquidem quaestio declarat; conveuit autem, ut eiusmodi quaestio [*](11 praecedente] cap. 4. 14 et seq. cur . . addidisse . . vel (16) . . vel ut (17) adieci 24 qui — videntur (26)] qui terminum non invenit, ut de ea disserere possit. nunc autem ea tantum dicenda ac ponenda sunt, quae humanae mentis capacitatem minime egrediuntur Al imitans verba Aristotelis (p. 288, 1) νῦν δὲ τὸ φαινόμενον ῥητένον 30 cum siipplevi antel cap. 2.)

Deinceps vero demoustrationem indagemus, eur caeli primi motus, nempe motus inerrantium stellarum, aequabilis sit. in corporibus enim, quae subter sunt, videlicet in iis stellis, quae vegantes sunt, plures iam motus in unum convenerunt; unaquaeque enim vagantium stellarum plures motus babet, quorum causa evenit, ut in illis diversitas appareat. buius autem caeli motus aequabilis est. si enim non aequabiliter movebitur, sed inaequabiliter: quoniam omnis motio, quae iuaequabilis est, turn constantiam babet, turn vigorem, turn remissionem — est autem vigor eius, quod movetur, summae velocitatis terminus; remissio autem retardationis eius finis est; constantia vero illud incrementum existit, quod in borum duorum medio consistit — ergp primi caeli motus ista x003E; habebit. vigor vero in iis, quae naturae vi cieutur, in motus principio medio que fit, in iis autem, quae contra naturam sunt, summus vigor in principio tantum Ι apparet; solvitur enim ac [*](f. 29r) finitur eius motus, quoniam naturam rerum egreditur ac de earum essentia non est, et ob banc causam violentus etiam motus dicitur. ac caeli quoque, cum natura sit, si motus iuaequabilis sit, vigor illius motus erit, vel unde incipit, vel in medio, vel quo pervenit; sed caelum principium motiis tempore non hsibet et ob banc causam nee medium nee finem sortitur, praetereaque nee forma, vel loco, quem secet — etenim locus non est, sed cobaerens magnitude et infrangibilis, boc est angulorum minime capax, cum circulus et globus sit — : inaequabilis igitur eius motus non est. ceterum per unde initium motus, per quo terminum, per medium autem medium motus intellegimus. natura autem summum motus vigorem plerumque in fine tantum praestat; terra enim ex sententia Aristotelis, cum e sublimi versus medium descendit, quo propius ad medium accedit, [*](2 vertitur] vertuntur codd. Al : quia ex sui ipsius partibiis, quae in ipsum vertuntur, priores, ceteris praestantiores existunt Al ex coniectura. 11 primi emendavi: nobilior codd. Al 23 ista — habebit emendavi: si ita se habeat Al 24 m motus — fit] exspectes: nee in principio motus nee in medio est, sed in fine; sed coll. 1. 29 et p. 105, 4 fort, corrig. vel fine 35 medium (alt.) Al: veritatem codd. τὴν οἰκείαν?))