In Libros Aristotelis De Caelo Paraphrasis

Non est iucougruum, ut quispiam existimaret, elementorum motus minime illis secundum naturam iuesse, ut ex hoc deduceret, elemeuta defiuita loca, quibus termiuentur, non habere, sed violenter moveri, quo moventur, quateuus nempe vi aliqua ad ea protruduntur, siquidem ignis sursum ijergit extrusione et coercitione, similiter [terra] deorsum, in quantum scilicet truditur et coercetur. cuius sen- tentiae Stratonem Physicum fuisse existimatur, et Epicurwm quo [*](21 gravitatis Al, procul dubio per emendationem: translationis codd. corrupte 38 terra supplevi duce Al; post coercetur codd. add. sursum At vero is cum naturae ordinem minime insequatur, physice non loquitur legit Al post deorsum non bene 39 ’] Stoter codd.: om. Al; cfr, Simpl. p. 267,30.)

Quin etiam rationibus et iis quidem, quae ex prima pliilosophia (metaphysica dicta) petuutur, doceri potest mundum unum esse, haec autem explicatio iuxta hunc ordinem procedit. etenim invenimus corpus, quod in orbem fertur, motu sempiterno moveri; quod autem sempiterno motu movetur, eius motus ab infiuita vi proficiscitur, rotundi igitur corporis motus ab immensa quoque vi proficiscetur. si euim motus rotundi corporis a prima causa emanat, et prima quidem causa movet, quoniam immensam vim habet, finitum igitur quippiam non habet; quare convenit, ut primus motor infinitus sit. cum autem corpus omne sit finitum, igitur primus motor corpus non est, quo stante, a materia penitus segregatus ac intellectus quidam erit et [purus] actus, at si plures mundi essent, omnino plura esse corpora oporteret, quae in orbem vertuntur. si vero istaec corpora plura essent, plures quoque motores necessario extitissent. cum autem corpora, quae in orbem torquentur, specie non dififerant, motores etiam specie non different, sique in specie nulla erit diversitas multitudoque in numero tantum invenietur, materiae <id> ratione proveniet; ex hoc igitur coUigi poterit, primos materiae participes esse, atqui ex his, quae dicta sunt, palam est, primum motorem materiae non permisceri. consonum igitur est, ut corpora, quae in circulum feruutur, plura esse non possint; quare plures mundi minime inveniuntur. haec autem ex prima philosophia deprompta fuere.

Verum aliis etiam modis considerantibus perspicuum erit, mundum unum esse, cum enim tria genere sint elementa corporata (siquidem eorum inclinatione discrepant) tria etiam eorum loca omnino erunt. sique tria loca hoc in mundo Ι erunt, quinimmo mundus his Ι. 15 r tribus locis constituitur eorumque locus est, necessario fit, ut nuUus alius locus relinquatur: unus namque corporis eius, quod mergitur

Ac de corporeis quidem elementis deque eorum locis, quot numero absoluto sint, ex lis, quae diximus, perspicere possumus; quibus etiam declaravimus, mundum unum esse oportere ac fieri non posse, ut plures existaut. nunc autem dicamus eum primo interire non posse, sed antea de eo quaesierimus atque obiectioni responsum afferemus, quae quidem ex se aliqua ex parte explicata ac manifesta existit. baec autem talis sit. omnibus in rebus, quae suapte natura proprii termini ambitu necessario non clauduutur, neque ex boc defectus aliquis eis contingit, quo omuiuo unae tautum vel inveniri vel effici debeant, incongruum non est, ut plures res similes inveniautur vel efficiantur. quare satis constat, ea omnia istaec esse, quibus materia permiscetur, siquidem in bis, quouiam aliud, quod est forma, invenitur, aliud vero, quod [simul cum] materia existit, uibil probibet, quin intellectus facultas eorum plura similia concipere possit. bac vero de causa non compre- bendet intellectus (exempli gratia) aeternorum pluralitatem, vel materiae primae, vel si praeter hanc quidpiam primi universi principii quandam similitudinem exprimat, siquidem iu eius termino forma quaedam invenitur, ut omuiuo principii instar unum tautum sit [*](5 quod superfertur emendavi 11 ’] leve Al 21 Quarto] c. 4 26 primo suspectum 31 defectus aliquis Al: alienum aliquid codd.)

Haec pi-oposita dubitatio est. quocirca ad aefpiilibrium rationis duceuda ei-it, ac videudum nobis deiude, quid borum recte, quidve perperam dictum sit, quorum utrumque perspicuura ac manifestum existit. buius eteuim dubitationis solutio boc ordine procedet.

Quod ex omui materia constat, vel dissipatum vel concretum sit, omnino quidem multa esse non potest, quaudoquidem nihil penitus materiae reliuquitur. eteiiim materia non existente, fieri non poterit, ut vel ullo uuquam tempore quippiam inveniatur, cui omnino materia debeat permisceri. muudus autem ex omni materia constat, etenim plures homines sunt, quoniam eorum materiae plures existuut; quodsi quis universam hominum materiam congre- garet eamque unam statueret, unus tautum ex ea homo coustitue- retur. et sane recte facit, quod ad propositionem, quodsi aliquid fiat ex tota sua materia, adiecit verba: quae dissolvi non possent. ea eteuim quorum materia est una, sed forma, quae eidem materiae annectitur, ab ea transferri ac separari potest, nihil prohibet, quiu plura uumero existant.

Praeterea Aristoteles inteudit declarare mundum de omni materia omnino dici, non secundum quod caelum sub aliqua significatione comprehenditur. quibus autem de rebus hoc caeli uomen dicatur, earum nonnullae manifestae ac conspicuae sunt, tertio vero modo caelum dictum constet necesse est ex omni materia omnique corpore, quod sub sensum cadit; alioquin si ex omni eiusmodi corpore non constaret, sed extra caelum corpus aliquod relinqueretur, necesse esset ipmm aut simplex esse, aut concretum; quocunque autem modo se haberet, adhuc vel uatura vel contra naturam extra caelum teneretur. at simplex corpus esse non potest, corpora eteuim genere simplicia duo sunt, uempe quod in orbem et quod per rectam liueam fertur. quod autem in orbem fertur, id docuimus proprium suum locum Ι egredi non posse, siquidem [*](f. 15v) uatura motum contra naturam non adraittit; nihil enim in- venitur, quod illi contrarium existat nee contra naturam, compa- ratione ad id, quod natura existit. verum supremum ac medium corpus, veluti duo corpora sunt, quae ut principia atque extrema [*](1 aedijicia corruptum; iiomen regionis fabulosae exspectes 2 Phoenix] Simpl. 2751 ὁ φοῖνιξ τὸ ὅρνεον 24.25 non secundum—comprehenditur] text, corruptus; conicio Praeterea cum Ar. iniendit . . dici, anlea commemorat, quot modis caelum dicatur. 35 docninius] p. 269b 30 et sq.)