Quis Rerum Divinarum Heres Sit

Πολὺν δὲ καὶ ἀναγκαῖον ὄντα λόγον τὸν περὶ τῆς εἰς ἴσα τομῆς καὶ περὶ ἐναντιοτήτων οὔτε παρήσομεν οὔτε μηκυνοῦμεν, ἀλλ’ ὡς ἔστιν ἐπιτέμνοντες ἀρκεσθησόμεθα μόνοις τοῖς καιρίοις. καθάπερ γὰρ ἡμῶν τὴν ψυχὴν καὶ τὰ μέλη μέσα διεῖλεν ὁ τεχνίτης, οὕτως καὶ τὴν τοῦ παντὸς οὐσίαν, ἡνίκα τὸν κόσμον ἐδημιούργει.

λαβὼν γὰρ αὐτὴν ἤρξατο διαιρεῖν ὧδε· δύο τὸ πρῶτον ἐποίει τμήματα, τό τε βαρὺ καὶ κοῦφον, τὸ παχυμερὲς ἀπὸ τοῦ λεπτομεροῦς διακρίνων· εἶθ’ ἑκάτερον πάλιν διαιρεῖ, τὸ μὲν λεπτομερὲς εἰς ἀέρα καὶ πῦρ, τὸ δὲ παχυμερὲς εἰς ὕδωρ καὶ γῆν, ἃ καὶ στοιχεῖα αἰσθητὰ αἰσθητοῦ κόσμου, ὡσανεὶ θεμελίους, προκατεβάλετο.

πάλιν δὲ τὸ βαρὺ καὶ κοῦφον καθ’ ἑτέρας ἔτεμνεν ἰδέας, τὸ μὲν κοῦφον εἰς ψυχρόν τε καὶ θερμόν — ἐπεφήμισε δὲ τὸ μὲν ψυχρὸν ἀέρα, τὸ δὲ θερμὸν φύσει πῦρ —, τὸ δὲ βαρὺ εἰς ὑγρόν τε αὖ καὶ ξηρόν· ἐκάλεσε δὲ τὸ μὲν ξηρὸν γῆν, τὸ δὲ ὑγρὸν ὕδωρ.

ἕκαστον δὲ τούτων ἄλλας τομὰς ἐδέχετο· γῆ μὲν γὰρ εἰς ἠπείρους καὶ νήσους διῃρεῖτο, ὕδωρ δὲ εἰς θάλασσαν καὶ ποταμοὺς καὶ ὅσον πότιμον, ἀὴρ δὲ εἰς τὰς θέρους καὶ χειμῶνος τροπάς, πῦρ δὲ [*](2 εἰς τρίχας coni. Mang. φησιν Pap, φησιν ὁ ΑΒ Μωσῆς εἰς Pap: ἐν G, ἒν ceteri 3 γραμμαῖς Pap (Mang.): γράμμασιν codd. 4 ἰὸν δὲ λόγον om. ΑΒ 5 καταλημπτικην Pap 5. ὁ ακαταλημπτον Pap 7 καταλημπτον ακαταλημπτον Pap 8 πτηνὰ] ἑπτά G 8 τὰς μὲν γὰρ ABG 8. 9 ἐπιστήμης G 10 πολὺν δὲ καὶ] τὸν δὲ ΑΒ δὲ] ἴε Pap λόγον ὄντα Mang. per erroi-em εἰς Pap A: om. ceteri 11 καὶ] καὶ τὸν Pap 12 ἔνεστιν coni. Mang. ἐπιτέμνοντες Pap A(H1): ἐπιτεμόντες ceteri μόνοις Pap: μόνον codd. 13 γὰρ om. Pap μέσον ΑΒ 14 ἥνικα Pap: ὅτε codd. 15 τὸ πρῶτον Pap: τὸ μὲν πρῶτον codd. τό τε] τὸ ΑΒ βαρὺ] βραχὺ GH1P 16 λεπτομεροῦς Pap (Mang.) λεπτοτέρου codd. 16. 17 ἑκάτερα P 17 δὲ om. ΑΒ 18 prius καὶ Pap ΑΒ: τε καὶ GHP α Pap: om. codd. 19 ante ὡσανεὶ add. ἃ Α προκατεβάλλετο Β καὶ τὸ κοῦφον codd. καὶ add. ante καθ’ ΑΒ 20 ἔτεμνεν om. H 20. 21 ἐπεφήμισεν Pap 23 γὰρ om. G 24 διηιρεῖτο Pap: διήρητο codd. τὸ δὲ ὕδωρ Pap θαλάσσας AB)

ὥσπερ δὲ τὰ ὁλοσχερῆ, οὕτω καὶ τὰ κατὰ μέρος ἔτεμνεν, ὧν τὰ μὲν ἄψυχα, τὰ δ’ ἔμψυχα ἦν· καὶ τῶν ἀψύχων τὰ μὲν ἐν ταὐτῷ μένοντα, ὧν δεσμὸς ἕξις, τὰ δ’ οὐ μεταβατικῶς, ἀλλ’ αὐξητικῶς κινούμενα, ἃ φύσις ἡ ἀφάνταστος ἐζῴου· καὶ τούτων τὰ μὲν τῆς ἀγρίας ὕλης οἰστικὰ ἀγρίων καρπῶν, οἳ τροφὴ θηρίοις εἰσίν, τὰ δὲ τῆς ἡμέρου, ὧν γεωργία τὴν προστασίαν καὶ ἐπιμέλειαν ἔλαχε· τίκτει δὲ καρποὺς τῷ πάντων ἡμερωτάτῳ ζῴων πρὸς ἀπόλαυσιν, ἀνθρώπῳ.

καὶ μὴν ὃν τρόπον τὰ ἄψυχα, καὶ τὰ ψυχῆς μεμοιραμένα διῄρει — τούτων γὰρ ἓν μὲν ἀλόγων, ἓν δὲ λογικῶν ἀπέκρινεν εἶδος — καὶ λαβὼν ἑκάτερον πάλιν ἔτεμνεν τὸ μὲν ἄλογον εἰς ἀτίθασόν τε καὶ χειρόηθες εἶδος, τὸ δὲ λογικὸν εἰς ἄφθαρτόν τε καὶ θνητόν.

καὶ τοῦ θνητοῦ δύο μοίρας εἰργάζετο, ὧν τὴν μὲν ἀνδρῶν, τὴν δὲ γυναικῶν ἐπεφήμισε. καὶ κατ’ ἄλλον μέντοι τρόπον τὸ ζῷον εἰς ἄρρεν ἔτεμνε καὶ θῆλυ· ἐδέχετο δὲ καὶ ἄλλας ἀναγκαίας τομάς, αἳ διέστελλον πτηνὰ μὲν χερσαίων, χερσαῖα δὲ ἐνύδρων, ἔνυδρα δὲ ἀμφοῖν τῶν ἄκρων.

οὕτως ὁ θεὸς ἀκονησάμενος τὸν τομέα τῶν συμπάντων αὑτοῦ λόγον διῄρει τήν τε ἄμορφον καὶ ἄποιον τῶν ὅλων οὐσίαν καὶ τὰ ἐξ αὐτῆς ἀποκριθέντα τέτταρα τοῦ κόσμου στοιχεῖα καὶ τὰ διὰ τούτων παγέντα ζῷά τε αὖ καὶ φυτά.

Ἐπεὶ δ’ οὐ μόνον φησὶ „διεῖλεν,„ ἀλλὰ καὶ „μέσα διεῖλεν,„ ἀναγκαῖον κἂν ὀλίγα περὶ τῶν ἴσων τμημάτων ὑπομνῆσαι. τὸ μὲν γὰρ ἄκρως κατὰ μέσον διαιρεθὲν ἴσα ἀποτελεῖ τμήματα.

ἄνθρωπος μὲν [*](1 δὲ εστιν Pap κατὰ ora. AB 3 οὕτω ora. Pap τέμνειν Pap, ἔτεμεν P 4 ἄψυχα τὰ δ’ εμὺͅυχα Pap: ἔμψυχα (ad(1. ἣν H’P), τὰ δὲ ἄψυχα codd. 5 ἐσεῖς L’ τὰ] τῶν Ἄρηι κινουμένων AB (j φαῦσις, lug. P- αφανἀφάνταστός Pap (Mang.): ἄφαντος P^H’), ἄφατος ceteri καὶ τούτων] τούτων δὲ Tiirn. οιστιτικα Pap 7 εἰσίν Pap Λ: ἐστί ceteri ἡμ P, ἡμέρας H 8 ἔλαχεν Pap y ἀνθρώπων Pap καὶ μὴν ὂν ]’ap : καὶ μὴ μόνον G; καθ’ ὃν δὲ ΛΒ, in ras. P-; καὶ οὐ μόνον καθ’ ἔνα in ras. H- 10 τῆς ψυχῆς H διήρει Pap: διαιρεῖ codd. τούτων γὰρ—ἔτεμνεν om. ΑΒ 11 ἀπέκρινεν Pap: ἀπέφηνεν (tHP καὶ λαβὼν Pap: λαβὼν δέ τούτων GPH’, ἀλλά καὶ τούτων Π2 ἑκάτερον Pap: ἕκαστον GUi’ 12 ἔτεμνεν Pap: διαιρεῖ GHP ἀτίθασον Pap: ἄγριον codd. εἶδος codd.: ἦθος Pap 13 εἰργάσατο AB 15 τὸ] τὲ G 18 αὐτ(υ codd. λόγων fl, ἔργων P διήρει Pap: διαιρεῖ codd. αμορφην [Pap ἄποιον codd.: ἄπορον Pap 19 τέσσαρα Π, δ P 20 αὖ Pap: om. codd. 21 μσα διελεῖν Pap 22 ἀναγκαῖον κἄν Turn.: ἀναγκαίως ἂν Pap, ἀναγκαίως κἄν codd. περὶ] περ Pap ἴσων] εἰς τῶν ὁ μὲν τὸ γὰρ trans)os. Pap 22 — 33,1 ujtoμνῆσαι- τμημάτων om. Β)

ἰσότητος δὲ οὐδὲν γενητὸν αἴτιον ἀδεκάστῳ λόγῳ τῆς ἀληθείας εὑρίσκεται. ἔοικεν οὖν ὁ θεὸς μόνος ἀκριβοδίκαιος εἶναι καὶ μέσα μόνος δύνασθαι διαιρεῖν τά τε σώματα καὶ πράγματα, ὡς μηδὲν τῶν τμημάτων μηδ’ ἀκαρεῖ καὶ ἀμερεῖ τινι πλέον ἢ ἔλαττον γενέσθαι, τῆς δ’ ἀνωτάτω καὶ ἄκρας ἰσότητος μεταλαχεῖν ἰσχῦσαι.

εἰ μὲν οὖν τὸ ἴσον μίαν εἶχεν ἰδέαν, ἱκανῶς ἂν τὰ λεχθέντα εἴρητο, πλειόνων δ’ οὐσῶν οὐκ ἀποκνητέον τὰ ἁρμόττοντα προσθεῖναι. λέγεται γὰρ ἴσον καθ’ ἕνα μὲν τρόπον ἐν ἀριθμοῖς, ὡς δύο δυσὶ καὶ τρία τρισὶ καὶ τὰ ἄλλα ταύτῃ, καθ’ ἕτερον δὲ ἐν μεγέθεσιν, ὧν μήκη, πλάτη, βάθη, διαστάσεις εἰσίν· παλαιστὴς γὰρ παλαιστῇ καὶ πήχει πῆχυς ἴσα μεγέθει, δυνάμει δέ ἐστιν ἄλλα, ὡς τὰ ἐν σταθμοῖς καὶ μέτροις.