Historiae Adversum Paganos

Orosius, Paulus

Orosius, Paulus, Historiae Adversum Paganos

quos ibi usque in hodiernum diem [*]( AVCTORES § 4 Liu. 7, 28 § 5 cf. Eus. 1661 § 6 non ex Eus. 1658; illa enim quae de bello in Aegypto gesto narrantur ab- sunt a aera. Atyn. et ab Hier.; sed memorantur a SynceUo p. 486, 10 (sis Αί̀γυπτον στϱατεύων) § 7 non ex Eus. 1668, flam absunt a uers. Arm, et Hier.; sed, exceptis iis quibus erim quandoque erupturos dicit Orosius, habentur apud Sync. p. 486, 12 ) [*]( EXPILATORES1 anno — CCCCII , 10 Alexander Magnue, 12 tunc etiam.. Artaxerxes.. 18 plurimos—15 praecepit compilauit Seuerus Chron. p. 453 (idem tamen de iisdem rettulit ex Hier. p. 437, lin. 10 a fine, ed. 2; ef. Rhein. Museum 1878 p. 324) § 4 et § 5 excerpait Poulus 21, 26 sqq. ) [*]( 1 Ad (N ex corr. inserti) B || . coocmo . secundo L quadringenteaimo secundo D || oartagine B 2 romam (m m. 2) B || miaai (ssi in corr.) P || sunt in ras. P || quem] Pfh quam LD qufi ez B || ingreesum] Rfh ingresum (s s. 8. m. 1 aut 2) P ingressu LD 3 cartaginiensium B 5 abhominatio P ∗∗abominatio B 7 tendi∗∗ B 8 grando de nubibus PB || discendens PRa 9 uerberauit (uit in ras. ampliore) P 10 magnus] LP1D magnus magnus P2Rv || gurgis PR 11 atque om. m. 1 adque (sic) 8. 1. add. m. 2 L || eet h om. B 12 ochus] D ∗ocus B othus L hochus P || artaxersxes La artarxersis PB 13 aegipto P 14 adque L || hircania PRD 15 in om. B )

152
amplissimis generis sui inorementis consistere atque exim quandoque erupturos opinio est.

cuius etiam belli tempestate transourrens et Sidonam opulentissimam Phoenicis prouinciae urbem deleuit et Aegyptum, quamuis prius uictus, tunc tamen subactam comminutamque ferro Persarum subiecit imperio.

Iam hinc statim a Romanis aduersum Samnitas, gentem opibus armisque ualidam, pro Campanis et Sedicinis bella suscepta sunt; Samniticum. bellum ancipiti statu gestum Pyrrhus uel maximus Romani nominis hostis excepit; Pyrrhi bellum mox Punicum consecutum est:

et quamuis numquam post mortem Numae a bellorum cladibus fuisse cessatum patentes semper Iani portae indicent, ex eo tamen uefuti per meridiem toto inpressus caelo malorum feruor incanduit.

porro autem, inchoato semel bello Punico utrum aliquando bella caedes ruinae atque omnia infandarum mortium genera nisi Caesare Augusto imperante cessauerint, inquirat inueniat prodat quisquis infamanda Christiana tempora putat.

absque [*]( AVOTORES § 8 non ex Eus. 1670 (a quo eliena sunt illa quamuis prius uictus ; cf. Diodor. 16, 40 et 48: τὸπϱονενιϰη̃σϑαι τοὺς Πέϱσας) cap. 8 § 3 cf. Oros. 6, 22 § 1 § 4 cf. Oros. 4, 12 9 4 ) [*]( EXPILATORES 6 a Romanis—8 suscepta sunt compilauit Paulus 23, 10 sq. ) [*]( 1 exim] LPaRaD exin Pb eiifi Bb. 2 erupturos (o m. 2 ex u corr.) L eruptos P1 turerup∗os P2 || est] oneat L* 8 sidonam] LPBD || prouintiae R II orbem P 4 aegiptum P egyptum D II quãuis (ã in ras.) P || uictus] ∗∗∗uictã (ã in ras.) R 6 hic B II aduersus LW II gentem (m in ras.) P 7 sedicinis] Lb sedeoinis LaR sedecenis P sedioenis D 8 pyrrus LD phirrus P (ubique) phyrrus B 9 excaepit P II pyrri L phirri PR pirri D 10 punicum] LR1v punicum (pon. D) bellum PR2D 12 patentes (es add. al. m. sed ead. ut uid. expunxit R 13 merediem (e sec. in i corr.) P meridiem (i prior ex corr.) B 16 ceṡsare P ce̢ssare (priore a de- leta) P II agusto D || cesari∗nt (corr. m. 2) P c∗essauerint (erasa a) R 17 prodat 8. 1. add. m. 2 L || mfammanda P II tempora christiana PRDh )

153
illo tamen inter bella Punica unius anni ueluti anis praeteruolantis excursu Romani propter clausas Iani portas inter febres morbosque reipublicae, ad hoc brenissimo pacis signo uelut tenuissimo aquae gelidae haustu inlecti sunt, ut in peins recalescentes multo grauius uehementiusque adflictarentur.

At uero, si indubitatissime constat sub Augusto primum Caesare post Parthicam pacem uniuersum terrarum orbem positis armis abolitisque discordiis generali pace et noua quiete conpositum Romanis paruisse legibus, Romana iura quam propria arma maluisse spretisque ducibus suis iudices elegisse Romanos,

postremo omnibus gentibus, cunctis prouinciis, innumeris ciuitatibus, infinitis populis, totis terris unam fuisse uoluntatem libero honestoque studio inseruire paci atque in commune consulere — quod prius ne una quidem ciuitas unusue populus ciuium uel; quod maius est, una domus fratrum iugiter habere potuisset —;

quodsi etiam, cum imperante Caesare ista prouenerint, in ipso imperio Caesaris inlnxisse ortum in hoc mundo Domini nostri Iesu Christi liquidissima probatione manifestum est:

inniti licet illi, quos in blasphemiam [*]( AVCTORES § 5 orbem — conpositum .. § 6 omnibus gentibus ex imitatione Lucani 1, 60-62 ) [*]( 1 anis in ras. P || praeteruolantis] PD (pre- F) praeteruolAntis (A ex n corr.) B praeternolnntatis L 2 qao romani JB 8 reip. L reip̃∗∗∗ P || ad in ab corr. R || uerba pacis signo uelut tenuissimo add. m. 2 in marg. infer. prasscipto hoc signo / L || signo pacis PB 4 ad quae D || gelidae (o prior ex a corr.) R geliti D || illecti (1 pro in ras.) R 5 uehementiusquae B || afflictarentur (priore f in ras.) B 6 si om. m. 1 P || agusto P\'D 7 uniueraum] L2P2RD uniuersam L2P1 uniaersarum Fabr. h 8 abholitisque (h del.) PB || comporitum LB6 9 arma (ma m. 2) L arma om. m. 1 P 10 snia om. m. 1 P 12 uoluptatem L 14 commone PaR1 16 cum s. I. add. m. 2 in L || imperanti Ra17 caeasare PaRa || prou̇ė|uenerιnt L || in ipao] ipso L || caesaaris P || inluxisse] LD ṇạṭụṃ mluxisse P illuxisse (pr. 1 in ras. ) R 18 dm̄ . n̄•. ιhū xpl. L dmnι̃ nl ihm̃ xpl D || ad uers. |dissima — inui| sed ad praecedentem uerstm haud dubie pertinens in marg. crucis signum t adscripsit m. 1 L\' )

154
urguebat inuidia, cognoscere faterique cogentur, pacem istam totius mundi et tranquillissimam serenitatem non magnitudine Caesaris sed potestate filii Dei, qui in diebus Caesaris apparuit, exstitisse nec unius urbis imperatori sed creatori orbis uniuersi orbem ipsum generali cognitione paruisse, qui, sicut sol oriens diem luce perfundit, ita adueniens misericorditer extenta mundum pace uestierit. quod plenius, cum ad id ipso perficiente Domino uentum fuerit, proferetur.

Igitur anno ab urbe condita CCCCVIIII Romani bellum Latinis rebellantibus intulerunt Manlio Torquato et Decio Mure consulibus. in quo bello unus consul interfectus est, alter exstitit parricida.

Manlius enim Torquatus filium suum, iuuenem, uictorem, interfectoremque Metii Tusculani, nobilis equitis et tum praecipue prouocantis atque insultantis hostis, occidit.

alius uero consul oum iterato conflictu illud cornu, cui praeerat, caedi atque adfligi uideret, in confertissimos hostes sponte prolapsus occubuit.

Manlius quamuis uictor occursum tamen nobilium iuuenum Romanorum, qui legitime exhiberi solet, triumphans parricida non meruit. [*]( AVCTORES § 1 Romani — § 2 Liuitts 8, 3.6.7 § 3 Limus 8, 9 § 4 Liuius 8, 12\' ) [*]( 1 cogentur] L cogerentar PR (sed re expunctis in R) coguntur Dv 2 et om. P1D || tranquilissimam P 3 filii (corr. 1* aut lb) L 4 extitisse LR exatetisae P eztetiase D || creaturae D 5 cognitioni PRa 6 perfudit L 7 extant. (pr. a in ras. ut uid.) R || uesti erit P || adidipsum (id s, s. m. 1) P ad id Ipsum R ad id ipaum D 9 CCCC.mo.nono. L quadrigentisemo nono D || rumam D 10 intulervnt (v ex eorr.) P || Ma∗nlio R || detio Ra 11 css. PR || aliter (i eras.) P 12 extitit PR extetit D 13 met; | us culani D || mechii La mecii LhPR || thuseculani L 14 cum La tunc R || praecipuae L precipue P 15 conflicto (o radendo in n corr.) L 16 p̃erat (p s. a fort. m. 1) P || adque LPaRa et D || affligi (pr. f in ras.) R || in infestissimos, sed in marg. in confertissimos P 17 ponte D 18 legitimis L1 19 exibere (e fin. in i corr.) P || triumfans P )

155

Anno autem post hunc subsequente Minucia uirgo Vestalis ob admissum incestum damnata est uiuaque obruta in campo, qui nunc sceleratus uocatur.

At uero paruo eiim tempore interiecto horresoo referre quod gestum est. nam Claudio Marcello et Valerio Flacco consulibus incredibili rabie et amore scelerum Romanae matronae exarserunt.

erat utique foedus ille ac pestilens annus infictaeque iam undique cateruatim strages egerebantur et adhuc tamen penes omnes de corrupto aere simplex credulitas erat, cum, exsistente quadam ancilla indice et conuincente, primum multae matronae ut biberent quae coxerant uenena compulsae, deinde, simul atque hausere, consumptae sunt.

tanta autem multitudo fuit matronarum in his facinoribus consciarum, ut trecentae septuaginta damnatae ex illis simul fuisse referantur.

Anno ab Vrbe condita CCCCXXII Alexander rex Epirotarum, [*]( AVCTORES § 5 Minucia sqq.] Liu. 8, 15 (pro subsequente apud Liuium est annus quartus) cap. 10 Liu. 8,18 adhibito fort. etiam Augustino Ciu. D. 3, 17 § 3 OCCLXX] CLXX Liuius (cf, Val. Max. 2, 5, 3), plurimae periocha, supra fidem multarum Augustinus cap. 11 § 1 Alexander aqq.] Liu. 8, 3.17.24 (!) exceptis maxime illis circa finitimas―studens ) [*]( EXPILATORES 15 Alexander—p. 156, 6 occisus est excerpsit Paulus 23 not., 5-9 ) [*]( d 1 minutia R || uestales L 2 amissum (d m. 1 ut uid) L admisum P || dampnata R 4 ad Ra || enn PbRv || .chorresto L || rreffere (r s. s. m. 2) P re*ferre (erasa f) R 5 iclaudo B || fIaoo B || ss PB 6 incredibili (i fin. ut uid. ex e corr.) P 7 ann ο̌s P || impletaeque (impletae in ras.) P impletęque (in marg. inflicte) B 8 iam undiquel iam dies..... P1 iam dies ∗∗∗∗∗ P\' iam à undiquedies (iam ita ia in corr.) R || caraatim (te m. 2) L || stragus P || gerebantar P 9 tamen] sic tn P || pęnes (,\'eras.) B paenis D. 10 existente PRD || aneella P* 11 coxerint D || conpulsae LPR D (sed con in cõ corr. E) 12 atque] ut PR || ansere RaD || consumtae D || autem om. P1 14 ccc LXX P ccc - ʟxx (e et a al. m. s. s. ?) R || dampnatae (p in ras.) B 15 · ccc·mο·xx·secundo L quatrigentisemo · uineinsemo · secundo D Xccccxxɪɪ P ccccẋxxɪɪ R || rex om. m. 1 P. )

156
Alexandri illius Magni auunculus, traiectis in Italiam copiis cum bellum aduersus Romanos pararet et circa. finitimas Romae urbes firmare uires exercitus sui auxiliaque uel sibi adquirere uel hostibus subtrahere studens bellis exerceretur, a Samnitibus, qui Lucanae genti suffragabantur, maximo bello in Lucania uictus atque occisus est.

Sed, quoniam aliquantum Romanas clades recensendo progressus sum, uel Alexandri istius mentione commonitus, de Philippo Macedonum rege, qui Olympiadem huius Alexandri Epirotae sororem uxorem habuit, ex qua Alexandrum Magnum genuit, paucissimis annis retro repetitis magna paruis in quantum potero colligam.