Historiae Adversum Paganos

Orosius, Paulus

Orosius, Paulus, Historiae Adversum Paganos

Anno ab Vrbe condita CCCLXXXIIII L. Genucio et Q. Seruiilio consulibus ingens uniuersam Romam pestilentia corripuit:

non ut adsolet plus minusue solito temporum turbata temperies, hoc est ant intempestina siccitas hiemis aut repentinus calor ueris aut incongruus umor aestatis uel autumni diuitis [*]( AVCTORES g 4 et § 5 Eutrop. 3, 1 et 2 excepto illo g 4 Faliarorum (cf. Liu. 5, 26 sq.) || § 4 in supra scriptis diebus] i. e. anno supra. § 1 scripto (cf. 6 § 4, 7 § 5), fort. ex chronographo suo: a quo ut in uers. Arm. Eusebii et in codice A Hieronymi quae h l. de Quintio narrantur eidem anno uidentur adscripta fuisse atque terrae motus ille; Eutropius res a Camillo et Quinto gestas tribuit anno u: c. 365 cap. 4 § 1 L. Genucio sqq, et § 3 cunctos-confecit] *Liuius 7,1 et 2 § 2 ignotus..... ) [*]( EXPILATORES 9 ingens-corripuit et p. 148, 4 per biennium iugiter expressit Paulus p. 19,25 not. § 2 siccitas hiemis—aura corrumpens adhibuit Isidorus De nat. rer. 39, 1. ) [*]( 1 LXX PR 2 praeter.. P praeter os B || in marg. ciu ̃ (i. e. ciuitates) P || phaliscorum L 3 triti D || assi∗duis ( prima b in ras. ; eras. 1) B || conflciębantur (t eras.) B || supra aoribtis L. 4 caepere PB 6 certamine P j| w marg. pnerte ciũΡ 6 rumae D || baeliando La || cedendo P cqdendo K 7 halim LD balio (io in ras. P) PR Aliam uel Alliam v || tito LPBD || quintio] LPRD 8 ·οcc·mο·LXXX mο·quartο· L trecentissemo octogesimo · quarto D H l∗ucio P l∗utio (eras. 1) .B lucioD clł genutio B || quinto PBD 9 cus PB || conrripuit La 10 ut s. s. in R in ras. m. 1, ex ad ? D || as solet P assolet R || plus∗ P || minasae* (er. a) D || turbata (r in ras.) P 11 ant s. s. in P || ad intempestiua in marg. intemperata P 12 INCONGRuis (i in u corr. m. 1a aut 1b) L; post hoc uerbum deest in L fol. unum (id quod manus s. XVI-XVII adnotauit his uerbis: deest pagina sabsequens); fol. proximum (38) incipit a u. confecit (p. 160, 2) || incongruosum mora egtatis D || humor PR || diuitia (tia in ras.) P dinitiis (is ex s corr. al. m.) B diuiciis D ) [*]( 10* )

148
indigesta inlecebra, insuper etiam exspirata de Calabris saltibus aura corrumpens, repentinos acutarum infirmitatum adferre transcursus;

sed grauis diuturnaque in nullo dispar sexu, in nulla aetate dissimilis generali cunctos per biennium iugiter tabe confecit, ut etiam quos non egit in mortem, turpi macie exinanitos adflictosque dimiserit.

conquererentur hoc, ut arbitror, loco obtrectatores temporis Christiani, si forte silentio praeterierim, quibus tunc caerimoniis Romani placauerint deos et sedauerint morbos.

cum pestilentia in dies crudesceret, auctores suasere pontifices, ut ludi scaenici diis expetentibus ederentur. ita pro depellenda temporali peste corporum arcessitus est perpetuus morbus animorum.

uber nunc quidem mihi iste doloris atque increpationis locus est, sed, in quo iam reuerentia tua studium sapientiae et ueritatis exercuit, mihi super eo audere fas non est, commonuisse me satis sit et ex qualibet intentione lectorem ad illius lectionis plenitudinem remisisse. [*]( AVCTORES § 5 cum pest. - ederentnr * Liu. 7, 2 || § 5 ita pro dep. - § 6 adhibitus Augustinus Ciu. D. 1, 32; 3, 17 (quem laudat § 6) ) [*]( 1 illecebra ex inoelebra corr. B || exι̣ṇspirata P sinex∗pirata B expirata D || de Calabris (de extra u. scr., Ca in ras.) P 2 infirmitatum (n ex m corr.) P inflrmitatium D || afferre (priore f in ras. al. m.) B adferit D 3 diuturnaque (tn add. m. 2) P dintnrnaqua .B || in nnlla] ∗∗*nulla B 4 biennium (bi m ras.) P 5 torpi∗∗ P || maci∗e B 6 afflictoeque (priore f in ras.) B afflictusque D || demiBerit P idemiSerit B || conquererentur] PB conqueruntur D conquerentur υ || ∗∗∗hoc B 7 obstrectatores (priore s dd.) P 8 preterierim B || tunc in ras. ang. P || cęrimoniis B 1ceremonis P caeremoniis D || placauerint (i ex n radendo corr.) P a 1placuerunt B 9 sedauerint (i ex u corr.) P sędaue (t. e. -runt) B || crudesceret B crudisceret|et D 10 autores D || suaaere (sua m raca. ampl.) P || ludi scaenici) in marg. ł ludis soenicis ah m. B || scęnici (aoq m ras. ang.; fort. fuit se) P || dis D 11 ederentnr] PRt inmarg. I sedarentur al. m. B sederentur D || debelenda D || temporalim D || accer- Q situs PbR 12 umorbis (u m 1) D || mimorum (o in a corr.) B 18 est m. 2, sed uid. soluisse manus primae compendium ∻P 15 est] ∻ in est mut. m. 2 P || satis] facti. P* )

149

Sequitur bano miseram luem miserioremque eius expiationem proximo anno satis triste prodigium. repente siquidem medio Vrbis terra dissiluit, uastoque praeruptu hiantia subitο·ιinferna patuerunt.

manebat diu ad spectaculum terroremque cunctorum patenti uoragine inpudens specus nefariamque uiui hominis sepulturam diis interpretibus expetebat.

satisfecit inprobis faucibus praecipitio sui M. Curtius, uir eques armatus, iniecitque crudeli terrae inopimam satietatem, cui parum esset, quod ex tanta pestilentia mortuos per sepulchra susciperet, nisi etiam uiuos scissa sorberet.

Anno ab urbe condita CCCLXXXVIII iterum terribilis Gallorum inundatio iuxta Anienem fluuium ad quartum ab Vrbe lapidem consedit, facile sine dubio pondere multitudinis et alacritate uirtutis perturbatam occupatura ciuitatem, nisi otio et lentitudine torpuisset.

ubi atrocissimam pugnam Manlius Torquatus [*]( AVCTORES cap. 5 § 1—§ 3 satietatem *Liu. 7, 6 || 3 terra dissiluit - 4 patuerunt cf. Vergil. Aen. 8, 249-246, Ouid. Met. 2, 260 sq. cap. 6 § 1 iterum sqq. — § 3 Eutrop. 2, 6 exceptis § 1 facile sine — torpoisset et § 2 cruentissima-confecit Orosianis ) [*]( EXPILATORES 1 sequitur—8 satietatem excerpsit Paulus p. 20,9 sqq. ) [*]( 1 miseram ex miseriam corr. P || luem (em in ras.) P 2 medio] in medio G2B 8 sdisiluit PR II praerupto DOGB || hianua. D 4 expectaculum D 6 dissenter praedib: D || expetebat (sed te corr. m. 1 ex ta) P expectabat B || inpbis B inpropis D 7 praecipitio (ti add. m. 2) P II marcus PBD || scurcius P cursiusB tcurcius (ius in ras. m. r) D curcius D j] uir eques] KMHT ΟΕυ uir aeques P nir D ∗eques (a ut uid. eras. B) R,h uir nobilis eques OZ eques romaaos (sic) B 8 crudili PB (sed i priore ex e mut. B) || inopimam] P1RD (mam m. 1, sed ut uid. in ras. B) inopinam P1 inopinatam v || parum ex paruum corr. P || quod (od ita ras.) P 9 susciperet (i ex e corr.) B 10 scissas or∗∗biret (er. re) D II sciRa P 11 trecentesim ο· octogensimo octauo D 12 anien∗em R anienim D || fluuium (nuium in ras. al. m.) B || quartam P 18 multitudinis (ti add. m. 2) P 14 lentitudine (di ex do corr.) P 16 torpnisset (isset euanuere) P tnrpuesset D || manlius] PbRbD mallius Pa man∗lius (i ut vid. eras.) B II turquatus D )

150
singulariter inchoauit, T. Quintius dictator cruentissima congressione confecit. fugati ex hoc proelio plurimi Galli, instauratis iterum copiis in bellum ruentes a C. Sulpicio dictatore superati sunt.

post paululum quoque Tuscorum pugna sub C. Marcio consecuta est: ubi conici datur quantum. hominum caesum sit, quando octo milia sunt capta Tuscorum.

Tertio antem in isdem diebus Galli se in praedam per maritima loca subiectosque campos ab Albanis montibus diffuderunt; aduersum quos, nouo militum dilectu habito conscriptisque legionibus decem, LX milia Romanorum, negatis sibi Latinorum auxiliis, processerunt.

confecit hanc pugnam M. Valerius, auxiliante coruo alite, unde postea Coruinus est dictus. occiso enim prouocatore Gallo, hostes territi sparsimque fugientes grauiter trucidati sunt.

Numerandum etiam inter mala censeo primum illud ictum cum Carthaginiensibus foedus, quod isdem temporibus fuit; praesertim ex quo tam grauia orta sunt mala, ut exim coepisse [*]( AVCTORES § 4 et § 5 Liu. 7, 25 sq. et Eutrop. 2, 6 cap. 7 § 1 et § 2 Liu. 7, 27 (exceptis anno — occcu) ) [*]( 1 titus PRD || quintius] PRD 2 confecit hinc denuo superstes L || plio P 3 g. L gaio PB gio D || sal∗p∗icio (fuit subplicio) R 4 thuscorum L || g- L gaio PRD 5 martio PR || consecuta (corr. m. 1) P aubsecuta B || co*nici P 6 octo. P || mil- L || sunt in ras. angust. P || toscorum P (tuscorum h. I. L) 7 ∗isdem B hisdem LPD 8 haec -que campos ab add. in marg. m. 1 P || diffdderunt (fu ex fun corr.) P 9 aduersum] ut aduersum La || dilectu LPbdilectο̌ (i in e corr.) B || habeto (o m i corr. ) P 10 decim P || sexaginta D 11 negatis (g ex c corr. m. 2) L 12 m L (sic ubique) marcos PRD || coruinus (cor in ras.) P 13 occiaso (priore s del.) P || prouocatoreL || hostes (h m. 2) P 14 sparsimque L sparsimque (i ex e corr.) P sparsimquae R || grauiter (ui in ras.) P 16 cartbagin,ensibus (c s. s. et n in ni corr. al. m.) B || quod (od ex e corr.) P || isdem] L hisdem PRD 17 exim] LPaD D exin PbR || uideatur L )

151
uideantur.

anno siquidem ab Vrbe condita CCCCII legati a Carthagine Romam missi sunt foednsque pepigerant.

quem ingressum Carthaginiensium in Italiam malorum grandinem secuturam x continuarumque miseriarum tenebras iuges historiarum fides locorumque infamia et abominatio dierum, quibus ea gesta sunt, protestantur.

Tanc etiam nox usque ad plurimam diei partem tendi uisa eat et saxea de nubibus grando descendens ueris terram lapidibus uerberauit.

Quibus diebus etiam Alexander Magnus, uere ille gurges miseriarum atque atrocissimus turbo totius Orientis, est natus.

Tunc etiam Ochus, qui et Artaxerxes, post transactum in Aegypto maximum. diuturnumque bellum plurimos Iudaeorum in transmigrationem egit atque in Hyrcania ad Caspium mare habitare praecepit :