Liber de Divinis Scripturis sive Speculum quod fertur S. Augustini

VIIII. QVOD DOMINVS NOTERIT OCCVLTA CORDIS.

In regnorum I: Non quomodo uidet homo, sic uidebit deus: quia homo uidet in facie, deus autem in corde. Item in regnorum III: Quoniam tu solus scis corda filiorum hominum. Item in paralipomenon I: Et nunc, solomon, scito deum patrum tuorum et serui illi in corde perfecto et anima uolente: quoniam omnia corda scrutatur dominus et omnem cogitationem nouit. Item in psalmo VII: Scrutans corda et renes deus. Item in prouerbiis: In conspectu enim dei sunt uiae uiri: in omnes autem cursus eius speculator deus. Item illic: In omni loco oculi domini speculantur

[*]( VIIII. QVOD DEVS NOVEEIT (v in rasura atramento scr.) OCCVLTA CORDIS. In regnorum libri primi cdp. : Non quomodo uidet homo. Item cap. libri (li) III: Quoniam tu solus scis corda filiorum hominum. In paralipomenon libri paralp li I cap. : Et salomon, scito deum usque omnes cogitationes nouit. In psalmo VI: Scrutans corda et renes deus. In prouerbiis cap. : In conspectu enim dei sunt uie uiri, in omnes autem cursus eius speculator deus. Item cap. XV: In omni loco oculi )[*]( VIIII. QVOD DEVS NOVERIT OCCVLTA CORDIS. In regnorum libri I cap. XL: Homo enim uidet ea quae parent, dominus autem intuetur cor. Item in libri III regnorum cap. XXII: Quia tu solus nosti cor omnium filiorum hominum. In paralypomenon libri I cap. : Tu autem, salomon, fili mi, scito deum usque et uniuersas mentium cogitationes intelligit. In psalmo VII: Scrutans corda et renes deus. In prouerbiis cap. XVI: Omnes uiae hominum patent oculis eius, spirituum ponderator est dominus, Item cap. XV: In omni loco oculi domini )

[*]( 3 I Regn. 16, 7 5 III Regn. 8, 39 6 I Par. 28, 9 9 Ps. 7, 10 10 Prou. 16, 2 12 Prou. 15, 3 )[*]( 2 dominus] ds MLC no*uerit*(l eras.) M 3 et 6 1] libro primo MVLC 4 in faciem MVC 5 libro III uel tertio MLC 6 paralipemenon S, paralippemenon L, paralypomenon C salomon MV LC 7 deumj dñm L tuorum] nr̃οrũ C 9 omnes cogitationes L 11 speculatur S 12 et p. 355,1 illic] in prouerbiis MVLC )

boBes atque malos. Item illic: Mors et infernus manifesta sunt aput deum: quomodo nen etiam corda hominum? Item in iob: si: ego peccaui, quod possum tibi facere, tu qui scis Beasom humanum? Item illic: Ipse enim perspicit opera hominum, nec latet eum quicquam eorum quae faciunt. Item hieremias propheta: Domine, iudicans iusta et probans renes et corda. Item illic: Ego dominus scrutans corda et probans renes, ut dem unicuique secundum uias eius et secundum fructum studiorum eius. Item in ezechiel propheta: Haec dicit dominus: sic dixistis, domus israhel, et cogitationes spiritus uestri noui ego. Item in euangelio

[*](domini speculantur bonos et malos. Item cap. XVI: Infernus et perditio coram domino. In iob cap. : Si ego peccaui. Item cap. : Ipse perspicit. In hieremia cap. : Domine, iudicans iuste et probans renes et corda. Item cap. : Ego dominus scrutans corda et renes. In ezechiel ezech cap. : Haec dicit dominus: sic dixistis domus israhel et cogitationes spiritUs uestri noui ego. In matheo cap. ID: Sciens autem iesus )[*](speculantur bonos et malos. Item cap. XVl: Infernus etperditio coram domino usque filiorum hominum. in iob cap. : Peccaui: quid faciam tibi, o custos hominum? Item cap. : Ipse perspicit opera usque quicquam eorum quae faciunt, In hieremia cap. \' : Tu autem, domine sabaoth, qui iudicas iuste et probas renes et corda. Item cap. : Ego dominus scrutans cor usque iuxta fructum adinuentionum suarum. In ezechiel (ezechl) cap. : Haec dicit dominus: sic dixistis domus israhel et cogitationes spiritus uestri noui ego. In matheo cap. VIIII: Et )

[*]( 1 Prou. 15, 11 3 Iob 7, 20 4 Iob 11, 11 6 Hier. 11, 20 7 Hier. 17, 10 10 Ezech. 11, 5 )[*]( 1 adq; S, et MVLCv manifestata C 8 quod S, quid MVLCv 4 illic] in iob MVLC om. enim MVLC 5 quicquam MVLC: quidam S 6 iheremias C om. proph. MV LC 7 prouans S, puans V1 illic] hieremias MVL, iheremiaa C om. scrut. corda et L 8 renes et corda L 9 eiuaj Buas C studiorum fructum MYLC zechiel S, hiezechiel L, iezeehiel C 10 om. proph. MVLC is.rahel (t ras.) S ■ 11 euuani S, euglm M. )[*]( 23* )

secundum matthaeum: Sciens autem iesus cogitationes eorum dixit: quid cogitatis mala in cordibus uestris ? Item secundum iohannem: Et contristatus est petrus quod dixit ei tertio: amas me? et dixit ei: domine, omnia tu nosti, tu scis quia amo te. Item paulus apostolus ad romanos: In die, cum iudicabit deus occulta hominum secundum euangelium meum per iesum christum dominum nostrum. Item ad corinthios I: Ideoque nolite ante tempus aliquidiudicare, quo usque ueniat dominus, qui inluminabit consilia cordis: et tunc laus erit unicuique a deo. - Item in actibus apostolorum: Tu, domine, qui nosti corda hominum, ostende nobis quem elegeris ex his duobus. Item in apocalypsi iohan-

[*](cogitatiopes eorum dixit. Secundum iohannem cap. : Et contristatus est petrus, quod dixit ei tertio: amas me? Paulus ad romanos cap. VI: In die, cum iudicauit dominus occulta hominum. Ad corinthios. XVI: Ideoque nolite ante tempus quicquam iudicare. In actibus apostolorum cap. : Tu, domine, qui nosti corda hominum, In apocalypsin apoclsin )[*]( quum uidisset iesus cogitationes eorum, dixit usque in cordibus uestris. Secundum iohannem cap. XIIII: Et contristatus est petrus, quia dixit ei tertio: amas me? usque tu scis quia amo te. Paulus ad romanos cap. III: In die, qua iudicabit dominus occulta hominum usque iesum christum dominum nostrum. Item ad corinthios I cap. IIII: Itaque nolite ante tempus iudicare usque laus erit unicuique a deo. In actibus apostolorum cap. n: Tu, domine, qui corda nosti omnium usque ex his duobus. )

[*]( 1 Matth. 9, 4 3 Ioh. 21, 17 ■ J 6 Rom. 2, 16 8 I Cor. 4, 5 11 Act. 1, 24 )[*]( 1 mattheũ \'S 2 mala Sv: nequam MV2LC, nequa V1 in cordibna uestria nequam L 3 iohannem] matheB L 4 tu omnia LCv 5 om. apost. MVLC 6 diae S iudicauit SM m V dñs MVLC dfis iudicauit Y euangelium (corr. m. 1) S 8 chorintios M aliquid S: quicquam MVLC 9 quo usque S: donec MVLC qui et inluminet (ill. VC) occulta tenebrarum et manifeatet cogitationes cordis MVLC 11 om. nobis Cv 12 eligeria S apocalipsi SMVC, apocalipsin L iohannis] om. Lr add. apostoli C )

nis: Et scient omnes ecclesiae quia ego sum qui scruto renes et corda.

X. IVSTE IVDICANDVM.

In exodo: Non peruertes iudicium pauperis in iudicio eius. ab omni uerbo iniusto recede. innocentem et iustum non occides: non iustificabis iniustum. et munera non accipies: munera enim excaecant oculos uidentium et coinquinantur uerba iusta. Item illic: Non contemnes pauperem in iudicio. Item in leuitico: Non facies iniquitatem in iudicio: non accipies personam pauperis, neque admiraberis personam potentis: iustitia iudicabis proximum tuum. Item illic: Non facies quod iniustum est in iudicio, in mensuris, in ponderibus et in stateris. statera aequalis et pondus iustum

[*](cap. IIII: Et scient omnis ecclesiae quia ego sum qui scrutor renes. X. IVSTE IVDICANDVM. In exodo cap. : Non peruertes iudicium pauperis in iudicio. Item cap. LXXXIII: Non contempnes pauperem in iudicio. ap. LXVIII: Non facis iniquitatem in iudicio. Item cap. : Non facias quod iniustum est in iudicio. )[*](In apocalypsi cap. IIII: Et scient omnes ecclesiae quia ego sum scrutans renes et corda. X. IVSTE IVDICANDVM. In exodo cap. XII: Non declinabis in iudicio pauperis usque et subuertunt uerba iustorum. Item cap. : Non contempnes pauperem in iudicio. In leuitico cap. XI: Non facies quod iniustum est nec iniuste iudicabis usque iuste iudica proximo tuo. Item in leuitico cap. ID: Nolite facere iniquum aliquid usque ego dominus deus uester. In deutr )

[*]( 1 Apoc. 2, 2S 5 Exod. 23, 6-8 9 ib. 8 10 Leu. 19, 15 18 ib. 85 et 86 )[*]( 1 aeccleaiae V scrutor LV* 4 iustae S 5 puertiB S 8 ezcecant MVLC uidentem S 9 illic] in ezodo MVLC eontendes S, contempnes MC, condSpnes V 10 leuuitico S 11 ammiraueris MV1C, ammiraberis L, t onoraueris V1 (cf. v) 12 iuste...| (3 litt. eras.; e in ras. m. 2) L illic] in leuitico M VLC )

et meisara iusta erit uobis. ego sum dominus deus uester. Item in deuteronomio: Non sumes personam in iudicio, aduersum minorem et aduersus maiorem iudicabis: non sumes personam hominum, quoniam iudicium dei est. Item illic: Iudices et doctores legis constitues tibi in omnibus ciuitatibus tuis, quas dominus deus tuus dabit tibi per singulas tribus, et iudicabunt plebi iudicio iusto: non declinabunt iudicium, non accipient personam, nec accipient munera: munera enim excaecant oculos sapientum et subtrahunt sermonem iustum. iustitiam sequimini, ut uiuatis. Item illic: Maledictus qui declinauerit iudicium aduenae et orfano et uiduae. et dicit omnis populus: fiat, fiat. Item in libro paralipomenoa II: Et statuit iosaphat iudices in omnibus ciuitatibus iuda munitis et per singulas ciuitates dixit iudicibus: uidete quid uos facietis: non enim homini iudicabitis, sed domino: et uobiscum est in

[*]( In deutero nomium <deutēr nomi) cap. XXXVIIII: Iudicas et magistros constitues usque iuste quod iustum est persequeris. Item cap. XCI: Non peruertas iudicium aduenae (adue). In paralipmln libro (H) II: Et statuit ioseph aesp iudices usque neque enim est cum domino deo nostro munerum acceptio. Item )[*](cap. X: Iudices et magistros constitues usque iuste quod iustum est persequeris. Item in deutr. cap. XV: Maledictus qui peruertit iudicium aduenae. Item cap. XIII: Non peruertas iudicium aduenae. In p araHpo libro II cap. \' : Et statuit iosephasaph iudices usque neque enim est cum domino deo nostro munerum )

[*]( 2 Deut 1, 17 5 Deat. 16, 18-20 10 Deut. 27, 19 13 C Par. 19, 5—7 )[*]( 1 erit uobis (otw. nobis C) iusta MVLC om. sum MVLCv 2 in dentem nomiQ MC sumes S: accipiea MVLC 3 aduersus M luste VLC iudicabis (iuste s, Ivn. m. 2) V 4 hominis MVL C 4 et 10 illic] in deuteronomiii MC, in deutero nomio LV 9 excecant MVLC aapientum Sv: uidentium MVLC subtrahent MV LC 11 aduęnę S orfano 8, orfani MVL, orphani C 12 paralippemeaon libro L, paralypomenon libro MC secando MC 18 iosafath S, ioseph asaph MV, i Os aphat LC iuda] iudica S )

uerbo iudicii. nunc sit timor domini super uos, et seruetis et faciatis: neque enim est cum domino deo nostro iniquitas neque personae acceptio neque munerum acceptio. Item illic ad sacerdotes: Ita facietis in timore domini, in fide et corde perfecto: et omne iudicium quod acceptum fuerit super uos a fratribus uestris, qui habitant in ciuitatibus suis inter medium sanguinis et inter medium legis, in mandatis ad iustificationes et ad iudicia: et distinguetis eis, et non peccabunt domino. Item in libro hesdrae I: Veritas autem permanet et inualescit in aeternum et uiuet et perseuerat in saecula saeculorum, et non accipit personam hominis nec differentias, sed iusta iudicat et facit: ab omnibus iniquis dolosis et impiis discedit, et omnes iusti sperant in eam, et non est in iudicio illius iniustitia: et eius est fortitudo et regnum et potestas illius in saecula saeculorum. benedictus est enim dominus ueritatis ! Item in psalmo LVII: Si uere

[*](cap. ad sacerdotes: Ita facietis in timore domini usque et non peccabunt domino. In iiDro esarae cap. : veritas autem permanet et iaualescet in aeternum usque benedictus est enim dominus ueritatis. In psalmo LVII: Si uere utique iustitia )[*](acceptio. Item cap. ad sacerdotes: Ita facietis in timore domini usque et non peccabunt domino, In libro hesdrae cap. : Veritas autem permanet et inualescit in aeternum usque benedictus est enim dominus ueritatis. In psalmo LVII: Si uere )

[*]( 4 n Par. 19, 9 et 10 9 I Esdr. 4, 38-40 16\'Ps. 57, 2 )[*]( 1 et seraetis 8, ut obseruetis MVLC 2 om. domino L om- nostro C om. imquitae neque p. a. neque MYLC 4 illic] in eodem libro n (secundo M) MVLC 5 omnem L 6 fratris S 7 om. sanguinis et inter medium MVLC in] om. L, & C 8 distinguetis MVLC: detimgaetis S 9 hęsdrę 1 S, hesdrae (-Ie L) ML, esdra V, esdre C 10 inaalescet MVL 11 secula secaloram L psona M 12 iastae M omnibus] hominibus Y 13 et doloais YLC iustisperant S, justi.parent (s ras.) M, iustis parant YL, iusti pant C in ea MVLC 14 illins] eius MVLC iniustitia] et iustitia M, iustitia L eius (om. est) C 15 secula secolorum L benedic|tus S )

utique iustitiam loquimini, iusta iudicate, fili hominum. 1 tem i n psalmo LXXXI: Quousque iudicatis iniquitatem et faciespeccantium sumitis? iudicate pupillo et egeno, humilem et pauperem iustificate: eripite pauperem, et egenum de manu peccatoris liberate. Item in prouerbiis: Misericordia et fides non te derelinquat, et ueritas possideat te: conprehende eas ex animo tuo diligenter, et inuenies gratiam. et prouide bona coram deo et hominibus. Item illic: Perdit semet ipsum qui munera accipit: nam qui odit munerum acceptiones uiuit. Item illic: Accipientis munera in sinum inique non prosperabuntur uiae. Item illic: Mirari faciem impii non est bonum, nec sanctum est declinare iustum in iudicio. Item illic: Facere iusta et ueracem esse placet deo magis quam hostiarum sanguis. Item illic: Haec autem uobis dico sapientibus cognoscere:

[*]( loquimini. InLXXXI: Quousque iudicatis. In prouerbiis cap. III : Misericordia et ueritas non te deserant. Item cap. : Perdet semet ipsum qui munera accipit. Item cap. : Accipientes munera in sinu inique. Item cap. XXVIIII: Qui agnoscit in iudicio faciem non facit bene. Item cap. : Facere iusta et ueracem esse placet deo. Item cap. XVIII: Accipere personam )[*]( utique iustitiam loquimini. In LXXXI: Quousque iudicatis. In prouerbiis cap. III: Misericordia et ueritas non te deserant. Item cap. XVI: Conturbat domum suam qui sectatur auaritiam, qui autem odit munera uiuet. Item cap. XVH: Munera de sinu impius accipit usque semitas iudicii. Item cap. XXVIIII: Qui cognoscit in iudicio faciem facie ∗ non facit bene. Item cap. XVI: Facere misericordiam et iudicium magis placent domino quam uictimae. Item cap. XVIll: Accipere personam impii non )

[*]( 2 Ps. 81, 2-4 5 Prou. 8, 3 et 4 8 Prou. 15,27 10 Prou. 17, 28 11 Prou. 18, 5 12 Prou. 21, 8 14 Prou. 24, 28 )[*]( 1 utiquq S iusta] recte C (cf. v) fili SM 2 sezagesimo primo C faciem M peccatorum VLC 3 aegeno et aegenum SC 4 de manQ C 5 fides] ueritas Lv 6 conpraehende S M, cphende V, comphende C, comprehende L 7 inuenis MV bonA M 8 et infra illic] in prouerbiis MVLC perdet MV LC se C 9 acceptionis V1 10 sinu MVC iniquq V, iniqui L 11 om. alt. est L )

reuereri personam in iudicio non est bonum. Item illic: Qui dicit iustum impium esse, maledictus erit populis et odibilis gentibus. nam qui arguunt, meliora sperabunt. Item illic: Aperi os tuum uerbo dei et iudica omnibus integre. aperi os trium et iudica iuste: discerne autem pauperem et infirmum. Item illic: Nouit iustus iudicare pauperibus: nam impius non intellegit scientiam, et inopi sensus non est intellector. Item illic: Regis in ueritate iudicantis pauperibus, sedis eius in testimonium resurget. Item in ecclesiastico: Noli quaerere eligi iudex nisi uirtute inrumpere iniquitates: ne forte extimescas faciem potentis, et ponas scandalum in astutia tua. Item illic: Est qui perdat animam suam prae confusione, et prae personae acceptione perdet se. Item illic:

[*](impii non est bonum in iudicio non eat bonum, Item cap. XVIII: Et qui lustificant impium et qui condampnat iustum. Item cap. : Aperi os tuum et iudica iuste. Item cap. : Nonit iustus iudicare pauperibus. Item cap. XXVIIII: Rex qui iudicat in ueritate et pauperes thronus eius. In ecclesiastico eccletico cap. V: Noli querere eligi iudex nisi uirtutem. Item cap. XI: Est qui perdet animam suam prae confusione. Item cap. XI: )[*](est bonum in iudicio. Item cap. XVIII: Et qui iustificat impium nsque abominabilis uterque apud dominum. Item cap. XXX: Aperi os tuum, decerne quod iustum est. Item cap. XXVIIII: Nonit iostus causam pauperis, impius ignorat scientiam. Item cap. XXVIIII: Rex qui iudicat in ueritate pauperes nsque in aeternum firmabitur. In ecclesiastico (ecclo) cap. V: Noli quaerere fieri iudex nsque in agilitate tua. Item cap. XI: Est qui perdit animam suam prae confusione nsque acceptione perdet )

[*]( 2 Prou. 24, 24 et 25 4 Prou. 81, 8 et 9 6 Prou. 29, 7 8 ib. 14 10 Eccli. 7, 6 12 Eccli. 20, 22 (24) )[*]( 1 reuerere L, uereri M 2 erit] add. sup τ̃rã C 4 et 5 apperi M 6 om. aperi o t. e. i. iuste L 7 intelleget scientia 8 inopi non est (inopinionem L) sensus intellegentiae (intellig. VG) MVC 9 sedis SMV1, sedes LVC resurgit MLV 10 querere VC elegi SM, ęligi C, 5e L uirtutẽ MVL irrũpe possis C iniquitatem MVLC 12 astudia S perdet MVLC 12 et 18 illic] in ecclesiastico MLVC 13 confusionS M )

Sehia et dona excaecant oculos iudicum, et quasi mutus in ore multorum auertit correptionem. Item in esaia propheta: Vae his qui iustificant impium propter munera, et quod iustum estiniuste auferunt! Item illic: Vae scribentibus nequitiam, declinantes iudicium inopum, et rapientes iudicium pauperum plebis meae ! ita ut sit illis uidua in rapinam, et pupillus in depraedationem. et quid facient in die uisitationis? Item illic: Qui ingreditur in aequitate, loquitur rectam uiam, qui odit iniquitatem et iniustitiam, et manus abstinet a muneribus, grauat aures, ut non audiat iudicium sanguinis, eludit oculos, ut non uideat iniquitatem: hic habitabit in alta spelunca petrae firmae, fortis panis illi dabitur et aqua eius fidelis. Item illic: Haec dicit dominus: custodite iudicium, facite iustitiam, adpropriauit enim salutare

[*]( Scenia et dona excecant oculos iudicum. In esaia cap. : V*e his qui iustificant impium. Item cap. : Vae scribentibus nequitiam declinantes iudicium. Item cap. : Qui ingreditur in aequitate, loquitur recte usque et ad aquam eius fideles. Item cap, : Haec dicit dominus: custodite iudicium et facite iustitiam. )[*]( se. Item cap. XI: Xenia et dona excaecant oculos usque correptionem eorom. In isaia cap. ∗ : Vae qui iustificatis impium pro muneribus usque aufertis ab eo. Item in isaia cap. : Vae qui condunt leges iniquas usque in die uisitationis. Item cap. : Qui ambulat in iustitiis et loquitur ueritates usque aquae eius fideles sunt. Item cap. : Haec dicit dominus: custodite iudicium et facite iustitiam, usque custodiens manus suas, )

[*]( 1 Eccli. 20, 31 8 Es. 5, 23 4 Es. 10, 1 et 2 8 Es. 33, 15 et 16 13 Es. 56, 1 et 2 )[*]( 1 x senia (x s. lin a m. al.) V excecant SMVL, ececant C 2 isaya V, isaia L, ysaia C 3 et 4 Ve LC 4 iniustae S 4 et infra illic] in esaia (isaia L, isaya uel ys. V, ysaia C) MVLC 6 om. meae MVLC 7 rapina MVLC depdatione MLC, le diligit dāptione (l e s. lin. a m. al.) V 8 diae S 9 aiusticiã & (diHgit s. I. \'m. al.) Y 11 cludit SM: claudit LVC 12 habitaait in alia M firme L pannis M 18 aquae ins S, aqua ∗eius V 14 ab|ppriauit M, adprojpiabit L, appropiauit C, om. Y (sed lacuna est decem litterarum) )

meum aduenire, et misericordia mea reuelari. beatus uir qui facit haec, et homo qui amplectitur ea, et custodit, ne sabbata mea uiolet, et seruat manus suas, ne faciat iniqua. Item illic: Ego sum dominus qui diligo iustitiam et odiui rapinam et iniquitates. Item in iob: Testimonium enim impii mors: et ignis conburet domos eorum qui munera accipiunt. concipiet in uentre gemitus, et uenient ei uana, et uenter eius portabit dolum. Item in hieremia: Iudicate mane iudicium, et recte agite, et liberate direptum de manu laedentis eum, ut non succendatur ut ignis ira mea et ardeat, nec erit qui extinguat. et eripite direptum de manu iniuriantis eum, et aduenam et pupillum et uiduam nolite obprimere: et nolite impie agere, et sanguinem innocentem ne effunderitis in loco isto. Item in michaea propheta: Audite itaque haec, duces domus iacob et reliqui domus israhel, qui abominatis

[*](Item cap. : Ego sum dominus qui diligo iustitiam et odio iniquitatem. In iob cap. : Testimonium enim. In hieremia: Iudicate mane iudicium usque et sanguinem innocentem ne effundelitis -in loco isto. In micha cap. : Audite itaque-haec, duces domus iacob, usque non uenient super nos mala. In ambacuhc )[*](ne faciat omne malum. Item cap. : Quia ego dominus diligens iudicium etodio- habens rapiDam. In lob cap. : Congregatio enim hypocritae sterilis usque et uterus eius praeparat dolos. In hieremia cap. : Haec dicit dominus: iudicate mane iudicium usque et sanguinem innocentem ne effundatis in loco isto. In michea cap. : Audite haec, principes domus iacob usque non )

[*]( 4 Es. 61, 8 5 Iob 15, 34 et 35 8 Hier. 21, 12 et 22, 8 14 Mich. 8, 9-11 )[*]( 1 om. aduenire MVLC 2 amplectetur MVLC 4 odio iniqditatem (om. rapinam et) MVLC 6 conburra M, comburet VL C domus VLC concipient MVLC . 7 ei] eia VLC eius] eorum MVL C portauit MV 8 iheremia C 9 redae L agite] et te V, eripite C directu C ledentis MVLC 10 om. ut ignis MVLC 11 directB C 12 oppremere S, obprimere M, opprim. LV C 18 impiae S effuderitis MY\'L 14 michea BJlVLC 15 om. dnces C reliquiae L israhel L, isrt MVC, ist S abhommatis LC )

aequitatem et omnia recta euertentes, qui aedificatis sion in sanguinibus et hierusalem in iniquitatibus. duces eorum cum muneribus iudicabant, et sacerdotes eorum cum mercedibus respondebant, et prophetae eorum cum pecuniis diuinabant, et in dominum requiescebant dicentes: nonne dominus est in nobis? non uenient super nos mala. Item in ambacum propheta: Vt quid mihi ostendisti labores et dolores, ut uiderem miseriam et impietatem? aduersus me ortum est iudicium, et iudex accepit. propter hoc disiecta est lex, et non perducitur in finem iudicium: quia impius per potentiam deprimit iustum, ideoque exiet iudicium peruersum. Item in zacharia propheta: Haec dicit dominus omnipotens: iudicium iustum iudicate, et misericordiam et pietatem facite unusquisque ad fratrem suum: et uiduam et orfanum et proselytum et pauperem per potentiam nolite obprimere, et malitiam unusquisque fratris sui ne rememoremini in cordibus uestris. Item iob: Ego eram oculus caecorum, ego pes claudorum, ego inpotentium pater. examinabam causas sine

[*](cap. : Vt quid mihi ostenditis labores et dolores usque ideoque eDit iudicium peruersum. In zaccharia: Haec dicit dominus omnipotens: iudicium iustum iudicate. In iob cap. : Ego eram )[*](nenient super nos mala. In ambacuc cap. : Quare ostendisti mihi iniquitatem usque egreditur iudicium peruersum. In zacharia cap. : Haec dicit dominus exercituum dicens: iudicium uerum iudicate usque in corde suo. In iob cap. : Oculus fuicaecoss )

[*]( 7 Abb. 1, 8 et 4 12 Zach. 7, 9 et 10 17 Iob 29, 15 )[*]( 1 raecta\'e uertentes S, recte I nertentes L quia MVLC edificatis V syon C 3 menerib; S 4 prophetę S 5 dm̃ C 6 ambachũ M, abbacum S, abacuc LV, abacnch C 7 prof. S ostendistie MVLC, oetendia Cl 8 miecdia V adnentun 3fF LC 9 accipit C deiecta MVL, abiecta C 10 fine S 11 deprimet S, opprimit C ideoquq S eziit MLC, ex*it (i ras.) V iuclicatę S 14 unus I quisquae S fratrem] proximum M VLC prosilitum S, proselitum (proseliti L) MVLC 15 obprimere M, opprimere SVL C 16 malitia ML, malicia C 16 fratri suo C remoremini C 17 in iob MVLC cecorũ C 18 inpotentia (i ait. exp. m. 2) V )

eiceptione et confringens iniustorum molas auferebam rapinam de mediis dentibus eorum. Item in euangelio secundum iohannem: Nolite iudicare secundum faciem, sed iustum iudicium iudicate.

XI. BENE FACIENDVM PAVPERIBVS ET NON PIGNERANDVM.

In deuteronomio: Si tibi debitum fuerit a proximo tuo quodcumque, non intrabis in domum eius pignerare pignus: foris stabis, et homo debitum suum, quod est aput ipsum, proferet tibi pignus tuum foras. si autem homo pauper erit, non dormies in pignere eius: reddens reddes ei pignus eius circa solis occasum, et dormiet in uestimento suo et benedicet te, et erit in te misericordia domini in conspectu dei tui. Item illic: Non accipies pignus uestimentum uiduae, quia famulus

[*](oculus caeco et pes claudo. Iohannes cap. : Nolite iudicare secundum faciem, sed iustum iudicium iudicate. XI. BENE FACIENDVM 〈FACIENDO〉 PAVPEKIBVS ET NON PIGNE- RANDVM. In deuteronomio (deut) cap. LXXXVn: Cum repetis a proximo tuo rem aliquam usque quoram domino. Item cap. XCI: Non peruertas iudicium aduenae et pupilli nec auferes pignoris loco )[*](usque auferebam praedam. Iohannes apostolus cap. : Nolite iudicare secundum faciem, sed iustum iudicium iudicate. • XI. BENE FACIENDVM PAVPEBIBVS ET NON PIGNERANDVM. In deuteronomio (deuter) cap. XIII: Cum repetis a proximo tuo rem aliquam usque coram domino deo tuo. Item cap. XIH: Non peruertas iudicium aduenae et pupilli nec auferes pignoris loco )

[*]( 8 Ioh. 7, 24 7 Dent. 24, 10—13 14 ib. 24, 17 et 18 )[*]( 1 confringes S moles L afferebã F1 rapinas MVL C 2 eorS dentibus C item iohannes (iohannis L) apostolus nolite MVLC euuang̃ S 6 pauperi SC 7 deutero nomio S, deuteronomium M, dentero nomiQ V om. in deut. C 8 pignorare Y 10 eiit] est MVLC 11 pignore MVLC om. reddes MVLC 12 benedicet te et] omnesdicet S 14 illic] in deuteronomio L, in deuteronomiQ (deutero nomium V) MVC uestimenti S uerba uiduae — aegypti et om. S )

eras in terra, aegypti et liberauit te dominus deus tunsinde. propter hoc ego mando tibi facere uerbum hoc. Item, is exodo: Si autem pecuniam faeneraueris pauperi de too populo, non eris illi instans nec exiges ab eo usuram. quod si pignus tuleris uestimentum proximi tui, ante occasum solis reddes ei: est enim ei hoc solum opertorium paupertatis eius: ubi dormit? quod si proclamauerit ad me, exaudiam illum: sum enim misericors ad uos. Item in prouerbiis: Noli abstinere bene facere pauperi, cum quando habeat manus tua adiuuare. ne dicas: uade et redi, cras dabo, cum possis statim bene facere. non enim scis quid contingat sequenti die. Item illic: Qui contumeliam facit pauperibus, peccat: \' qui autem miseretur pauperem, beatus est. Item illic: Qui calumniam facit pauperi, inritat eum qui fecit illum: nam qui

[*]( uiduae uestimentum. In exodo cap. LXXV: Si pecuniam mutuam dederis populo in ras. meo pauperi usque exaudiam eum, quia misericors sum. In prouerbio cap. IIII: Noli prohibere bene facere. Item cap. XV: Qui despicit proximum suum peccat, qui autem miseretur. Item cap. XV: Qui calumnietur egentem )[*]( uiduae uestimentum usque ut facias hancrem. In exodo cap. XII: Si pecuniam mutuam dederis populo meo pauperi usque exaudiam eum, quia misericors sum. In prouerbiis cap. IIII: Noli prohibere bene facere. Item cap. XV: Qui dispicit proximum suum peccat usque beatus erit. In cap. XV: Qui calumniatur egentem )

[*]( 8 Exod. 22, 25—27 9 Prou. 8, 27 et 28 12 Prou. 14, 21 18 ib. 81 )[*]( 1 egypti V taus] tnos S, om. MVLC 2 mando tibl] mandati S, mandabo tibi C S pecunia S faenera I et S, fenerabene M, feneraueris LVC 3 pauperi de tno populo MVLC: populo pauperi de tuo S 4 eiigis MV1 ab eo] habeo S 6 est enim ei om. Mai 8 misericors ad nos MVLC, misericordia duos S 9 paapibus C habeat mecS C - 10 adinbaret S, adinbare et Mai ne dicas om. M1 11 statim Sv: continuo MVLC . scis enim. C quod S sequenti] frequenti S 12 et wfra illie] in prouerbiip MVLC 18 miseretur paapeti MLC 14: cum] cum S )

honorat eum, miseretur pauperis. Item illic: Faenerat domino qui miseretur pauperem: secundum autem datum eius retribuetur ei. Item illic: Qui miseretur pauperi, ipse enutrietur: de suis enim panibus dedit pauperi. Item illic: Qui dat pauperibus, non egebit: qui autem auertit coulam suum, in magna inopia erit. Item in esaia propheta: Vos autem qui succenditis uineam meam, et rapina pauperum in domibus uestris est, ut quid uos iniuriam facitis populo meo et personam inopum confunditis? Item in ezechiel propheta: Egenum et pauperem non depressit et rapinam non rapuit et pignus restituit et in simulacra non posuit oculos suos et iniquitatem non fecit et pecuniam suam non

[*](usque miseretur pauperis. Item cap. XX: Feneratur feneratur domino qui miseretur pauperis. Item cap. XXII: Qui pronus est ad misericordiam benedicetur, Item cap. : Qui dat pauperibus non egebit. Inesaiacap. : Vos autem qui succendetis uineam. In ezechiel. (ezechl) cap. : Egenum et pauperem non (s. lin. add.> depraessit usque iustus est (us est in rasura), uita )[*](nsque miseretur pauperis. Item cap. XX: Feneratur domino qui miseretur pauperis. Item cap. XXH: Qui pronus est ad misericordiam benedicetur. Item cap. XXVIDI: Qui dat pauperibus non egebit. In isaia cap. : Vos enim depasti estis uineam rapina pauperis usque et facies pauperum confunditis. In ezechiel (ezechil) cap. : Quod si genuerit filium qui uidens omnia peccata patris sui nsque hic non morietur in iniquitate )

[*]( 1 Prou. 19, 17 8 Prou. 32, 9 .5 Prou. 28, 27 7 Es. 3, 14 et 15 10 Ezech. 18, 7—9 et 14—17 )[*]( 1 pauperis (a postea add. uidetur a m. 1) S, pauperibus MV LC fenerat dno S: demn fenerat MVLC 2 pauperibus MYLC 4 enutrieretur S, nutrietur V 5 dat pauperi L C aegebit S 6 esaia MY: ęsais S, Maia L, ysaia C 7 quij fortasse quid succendetis МV1L rapini SV1 9 om. meo C confudistis MYL hiezechiel L, ezechia C 10 aegenQ S depraessit M rapinam (om. et) S 12 ini- quitate S )

dedit ad usuram: iustus est, uita uiuet domino. Item tobi: Dirigens autem ad iustitiam in omnibus diebus uitae tuae bene facito coram ipso et noli ambulare in piis iniquitatis, nec auertas faciem tuam ab aliquo egeno et paupere, quoniam elemosyna liberabit a morte.

XII. BENE FACIENDVM VIDVAE ET ORFANO BT ADVENAE.

In exodo: Aduenam non nocebitis, nec tribulabitis: fuistis enim et uos aduenae in aegypto. omnem uiduam et orfanum non nocebitis. si autem malitia nocebitis eos, et cruciantes exclamauerint ad me, auditione audiam clamorem illorum, et irascar animo et occidam uos gladio, et erunt uxores uestrae uiduae et filii uestri orfani. Item illic: Et aduenam non tribulabitis: uos enim scitis animas aduenarum: ipsi enim

[*]( uiuet domino. In tobi cap. : Dirigens autem ad iustitiam usque elemosina a morte liberat. XII. BENE FACIENDVM VIDVE, ORFANO ET ADVENE. In exodo cap. LXX*IH: Aduenam non nocebitis usque et filii uestri orfani. Item cap. : Aduenam non tribu- )[*]( patris sui, sed uita uiuet, In tobi cap. : Et caue, ne aliquando peccato consentias usque elemosyna ab omni peccato et a morte liberat. XII. BENE FACIENDVM VIDVAE, ORFANO ET ADVENAE. In exodo cap. XII: Aduenam non contristabis usque et filii uestri pupilli. Item cap. XII: Peregrino molestus non eris usque peregrini )

[*]( 2 Tob. 4, 5. 7. 10 (6-11) 8 Exod. 22, 21-24 13 Exod. 23, 9 )[*]( 1 thobi C 2 diriges L in om. C in dieb; omnib; dieb; uitę S S om. et MLC 4 ęgeno C 5 ęlymosyna S, aelemosina M C, elemosina LV\' a morte liberat MLC 7 post uiduae om. et MVL C et ante aduenae om. C orphano VC 9 om. enim C ęgipto C, egypto V orphanum C 10 uerba ei a. m. nocebitis om. M malitiA S, malitia∗∗∗ L cruciati MVL, excraciati C 11 auditione audiam] exaudiam MVL C et irascar] etrascar S 18 orphani VC illic] in exodo MVLC et ante aduenam om. MVLC )

aduenae foistis in terra aegypti. Item in leuitico: Si quis autem ad uos accesserit aduena in terra uestra, nOli tribulabitis eum: sicut conterraneus inter uos erit aduena, qui accesserit ad uos: diligetis eum tamquam uos, quia et uos aduenae fuistis in terra aegypti. ego\' sum dominus deus uester. Item illic: Et metentibus uobis messem terrae uestrae, non consummabitis messem agri tui permetere: et quae cadent ex messe tua, non colliges. et uineam tuam non racemabis, nec acinam uineae tuae colliges: pauperi et aduenae relinques ea. ego sum dominus deus uester. non declinabis iudicium aduenae et orfani etuiduae. Item iob: Saluabam enim pauperem de manu potentis, et adiuuabam pupillum, cui non erat adiutorium. os uiduae benedixit me. et indutus eram iudicio, et circumdatus aequitate. ego eram oculus caecorum, ego pes claudorum, ego inpotentium pater. examinabam causas sine exceptione, et confringens iniustorum molas auferebam rapinam de mediis dentibus eorum. Item

[*](labitis. In leuitico cap. XCV: Si habitauerit aduenam in terra uestra usque ego dominus. deus uester. Item cap. : Et metentibus uobis messem usque non declinabis iudicium aduene et orfani et uiduae. In iob . sequitur lacuna uiginti litteraru〉. )[*](fuistis in terra aegypti. In leuitico cap. XI: Si habitauerit adnena in terra uestra usque ego dominus deus uester. Item cap. X: Quum messueris segetes terrae tuae usque ego dominus deus uester. In iob cap. : Auris audiens beatificabat me usque et de dentibus illius auferebam praedam. )

[*]( 1 Leu. 19, 83 et 34 6 Leu. 19, 9 et 10 ,11 Iob. 29, 12-17 )[*]( 1 foistis aduenę C 1 et 5 egypti V lenuitico S 4 diligitis MV1 6 illic] in leuitico MVLC 7 ttri 8: uestri MVLC 9 racimabis S, rachemabis MYO (mach- C1) accina MC, acina LV tuae om. C colligis M 10 relinquens 8, relinquis V1 : 11 orphani C item m iob MVLC H iudicium (iuditiū M) MVLC aequitatem (eqn. F) MVLC 15 cecorum VC - 16 confringes (n s. l. m. 1) S 17 uerba Item in numeris: Scitote — usque p. 970, 6 in* ipsa erit om. MVLC 3-)[*]( XII, Aug. 3, i. )[*]( 24 )

in numeris: Scitote autem quia omnis anima, quae superbiens despexerit mandata domini, siue ab indigenis seu de proselytis sit in ciuitate, periet de populo suo, quoniam uerbum domini contempsit et praecepta eius neglexit, et ideo in tribulatione contribulabitur anima ipsa, et peccatum eius in ipsa erit.