Liber de Divinis Scripturis sive Speculum quod fertur S. Augustini

XIII. NON RETINENDAM MERCEDEM MERCENNARII.

In leuitico: Non nocebis proximum tuum et non facies rapinam et non manebit merces mercennarii aput te usque in mane. Item in deuteronomio: Non fraudabis mercedem pauperis et egentis ex fratribus tuis aut ex aduenis qui sunt hoc ciuitatis: cottidianam mercedem eius reddes: non occidet sol super eum, quia pauper est, et in ea habet spem, et non proclamabit aduersus te ad dominum, et erit in te peccatum. Item in prouerbiis: Noli uiolentus esse pauperi: inops est

[*](xm. NON BETINENDAM MEBCEDEM MERCENNAJUI. In leui ticocap. LXXV: Non morabitur merces mercennarii aput te usque mane. In deuteronomio (dent) cap. LXXXVIII: Non negabis mercedem indigentis usque nec reputetur tibi in peccatum. In prouerbiis: Noli uiolentus esse pauperi, inops est enim. In )[*]( XIII. NON RETENENDAM MERCEDEM MERCENNARII. In leuiticO cap. XI: Non facies calumniam proximo tuo usque apud te usque mane. In deuteronomio (deut) cap. XIII: Non negabis mercedem indigentis usque et reputetur tibi in peccatum. In prouerbiis cap. XXII: Non facias a alt. in rasura uiolentiam )

[*]( 1 Num. 15, 80 et 81 9 Leu. 19, 18 11 Deut. 24, 14 et 15 16 Prou. 22, 22 )[*]( 2 dispexerit S 8 prosilitis S 8 retmendQ VL, retenenda M 9 leuuitico S 10 mercis S mercennarii m Ov om. apnt te MV1 LC, apud te supra lin. add. V usque (om. in) Cv 11 denteM nomium Vt deutero Nomiũ M 12 egentis (om. et) MVLC 18 hoc doitatis S: in ciuitatibus MLC, in ciuitatib; (tuis B. I. a ». 2) V cot|tidianam ∙ S, cotidiana MV1L mercede MV1 eius] eis C, ei* (q i. e. 08 ras.) V re∗des S occidit L 15 proclunabit LC: proclamauit SMV dm̃ MVLC 16 esse pauperi inope est] sepaoperi inupt est S inoba 0 )

enim. Item in ecclesiastico: Non laedas seruum operantem in ueritate, neque mercennarium dantem animam suam. Item illic: Qui profert sacrificium ex substantia pauperis, quasi qui percutit filium in conspectu patris sui. panis egentium uita pauperum: qui defraudat illum, homo est sanguinum. qui aufert in sudore panem, quasi qui occidit proximum suum, et qui fraudem facit mercedem mercennario. Item tobi: Propter quod et tu, fili, dilige fratres tuos, et noli superbo corde agere cum filiabus filiarum populi tui: nec accipias quemquam ex his in subiectione causa inopiae et necessitatis: quoniam in superbia abundat perditio et infidelitas, nec consistit fortiter cui gradus in tabulis figitur: quia fructus stellionatus decoloratio et deminoratio uitae est: et in tempore angustiae captatio exiguitatis mater est totius nequitiae: et emolumentum turpis lucri in fame adquisitio aeterni ignis est. et haec deuitans, redde mercedem omni homini in die operationis laboranti aput te.

[*](ecclesiastico cap. V: Non ledas seraom operantem. Item cap. XX: Qui offert sacrificium ex substantia pauperis usque mercedem mercennario. *** I In tobi cap. : Propter quod et tu, fili, dilige fratres tuos usque laboranti apud te. )[*](pauperi, quia pauper est. In ecclesiastico cap. V : Non ledas seruum operantem. Item cap. XX: Qm offert sacrificium ex substantia pauperis usque mercedem mercennario. In tobi cap. : Quicumque aliquid tibi operatus fuerit usque apud te omnino non maneat. )

[*]( 1 Eccli. 7, 20 (22) 8 Eccli. 81 (84), 24-27 8 Tob. 4,18 )[*]( 1 ledas SMYLC 8 illic] in ecclesiastico MYLC 4 percutit] add. uictimam MVLC sui om. MYLC aegentium S 5 om. est V 6 in tobi YL, in thobi C 9 filiorQ C accipies M 10 om. cansa C 12 tabnlie S: talibus MVLC stillionatus S, stelionatus MVL, stilio natos C 18 et deminoratio MVLCi om. S et ante in om. MVLC 14 angnstiae et enguitatis (om. captatio) MVLC 15 aemolnmentam SL tnrpi MV1L famę S aeterni. (s ras.) S, aeternae L 16 dię S 17 om. laboranti L opanti apud te ι̎n die opationis C )[*]( 24* )

XIIII. NON LAEDENDVM INFIRMVM

In leuitico: Non maledices surdum. et ante caecum nn pones offendiculum. et timebis dominum deum tuum. ego sam dominus deus uester. Item in deuteronomio: Maledictus qui seduxerit caecum in uia, et dicit omnis populus: fiat, fiat. maledictus qui percusserit proximum in dolo. et dicit omnis populus: fiat, fiat. maledictus qui acceperit munera, at percutiat animam sanguinis innocentis. et dicit omnis populus: fiat. fiat. Item in prouerbiis: Qui obdurat aures suas, ut non audiat infirmum. ipse inuocabit dominum, et non erit qui exaudiat eum. Item illic: Noli uiolentus esse pauperi: inops est enim. nec contumeliam

[*]( XIIII. NON(NON in rasura atram. ser.) LEDENDVM INFIR- MVM. In leuiticum cap. LXXVI: Non maledices (male M rasura) surdum. In deuteronomio cap. CV: Maledictus qui seduxerit caecum in uia usque dicit omnis populus: fiat, fiat. In prouerbiis cap. XXI: Qui obdurat aures suas, ut non audiat. Item cap. : Noli uiolentus esse pauperi: inops e In )[*](IIllI. NON LEDENDVM INFIRMVM. In leuitico cap. XI: Non maledices surdo usque ego sum dominus. In denteronomi0 cap. XV: Maledictus qui errare faciet caecum in itinere et dicet omnis populus: amen. Item cap. XV: Maledictus qui clam percusserit proximum suum. Item cap. XV: Maledictus qui accipit munera. In prouerbiis cap. XXII: Qui obturat aures suas, ut non audiat. Item cap. XXII: Non facias uiolentiam pauperi, quia )

[*]( 8 Leu. 19, 14 6 Dent. 27, 18 .24. 25 10 Prou. 21, 13 12 Prou. 22, 22 et 28 )[*]( 2 ledendum SMVLC infirmo C 8 leuuitico S, leuiticum M om. in leu. C surdo C 5 deuteronomiQ C, dentero nomiù MY 6 et 8 et 10 dicet LC 9 om. animam C innocentd MVLC 11 obdurat SMY, obturat Cv, optarat : L suas om. C inuocabit LC: inuocauit SMV 12 qui] ut V cat\' illic] in prouerbiis MVLC 18 inobs VC inops\' enim S nec om. V\' )

feceris infirmo in portis: dominus enim iudicat iudicium eius, et tu liberabis animam tuam innocentem. Item in iob: Non te auertat uoluntas animi a precibus infirmorum, cum in necessitate fuerint.

XV. NON AMBVLANDVM IN DOLO VEL HVPOCRISI.

In leuitico: Non ambulabis subdole in gente tua, non facies aggressuram in sanguinem proximi tui: ego sum dominus deus uester. non loqueris cum fratre tuo aut sorore tua ficte, sed ez corde loqueris, et non erit in te peccatum: ego enim sum dominus deus uester. non habebis odio fratrem tuum in animo tuo: arguendo argues proximum tuum, et non accipies pro illo peccatum: et non uindicabit manus tua, et non irasceris filiis populi tui et diliges proximum tuum tamquam te. ego sum dominus deus uester. legem meam custodite.

[*](iob cap. : (usque ad finem lineae lacvma est triginta fere litteraum) . XV. NON AMBVLANDVM IN DOLO VEL HIPOCHRISIN. In leuitiCO cap. LXXX: Non stabis contra sanguinem usque non accipies )[*](panper est. In iob cap. : Non te auertat uoluntas animi usque quum in necessitate fuerint. XV. NON AMBVLANDVM IN DOLO VEL HIPOCBVSI. In leuitico cap. XI: Non stabis contra sanguinem proximi tui usque ne )

[*]( 2 Tob. 4, 7 (cf. cap. XXIIII ) 7 Leu. 19, 16--19. )[*](ne 1 infirmo feceris MLC, inflrmo feeeris (ne a m. 2) V om. enim V iudicabit MLfJ, iudicauit VC 2 tuam]|uiã (exp. a m. 2) V 8 a om. V praecibus SMVLC 6 om. uel V hipoerisi S, hypocrisen MV, hypochrisin L, ypocrisi C 7 leuuitico 8 non facies aggressuram S: et non eris consentaneus (consentanem F1) MV1LC 9 loquaeris M (bis) aut cum sor. MVLC actae 8, fincte L 10 et om. V 12 tuo & (sa V2) argues (om. arguendo) MVLC 18 non ante uindicabit om. V uindicauit MVL 14 et ante diliges om. MVLC diligis M tamquam] sicut Vv 15 te ipsum MVLCv om. sum Lv )

non eris consentaneus cum derogantibus aduersus proximum tuum, et non accipies per eos peccatum. pecoribus tuis non facies admissuram aduerso genere, et in uinea tua non seminabis ob duplicem fructum et uestimentum ex duplici textura exsecrabile non cooperiea te. Item in ecclesiastico: Non sis incredibilis timori domini et ne accesseris ad illum duplici corde. ne fueris hypocrita in conspectu hominum et non scandalizeris labiis tuis. adtende in illis, ne forte cadas et adducas animae tuae confusionem, et denudet deus absconsa tua, et in medio synagogae elidat te: quoniam accessisti maligne ad dominum, et cor tuum plenum est dolo et fallacia. Item illic: Vae duplici corde et labiis scelestis, etpeccatori ingredienti duas uias! Item illic: Cor ingrediens duas uias non habebit successus: et prauicordius in illis scandalizabitur. Item illic: Qui in altum mittit lapidem, in ipsum-

[*]( per eos peccatum. In ecclesiastico cap. II: Non sis in credibilis timoris domini usque plenum est dolo et fallacia. Item ibi: Vae dupli corde et labiis scelestis usque cor ingrediens duabus uiis. Item cap. XV: Qui in altum mittit lapidem super )[*]( habeas super illo peccatum. In ecclesiastico cap. n: Non sis incredibilis timoris domini usque plenum est dolo et fallacia. Item cap. II: Vae duplici corde et labiis scelestis usque cor ingrediens duabus uiis. Item cap. III: Cor ingrediens duabus uiis usque scandaligabitur. Item cap. XV: Qui in altum )

[*]( 6 Eccli. 1, 28-80 (86-88) 12 Eecli. 2, 12 (14) 18 Eecli. 3, 28 15 Eccli. 27, 25—27 (28-80) )[*]( 2 per] pro S uerba pecoribuB-cooperies te om. MVLC 4 duplici (p 8. I. add. m. 1) S, duplici MVLC 5 eccl; SV 6 timoris MV1 7 dupplici SMC dnpplicieordine fueris S hypochrita L, ypocrita C calas S, cadas (a alt. in ras. m. 2) V 9 animi tui L et ∗∗ denudet (ne absters.) S denudat L 10 sinagogQ V accesisti S 11 malignae M 12 illic] in ecclesiastico MVLC *uae M, ne VLC dupplici SMC scelestibus LC, scele || ratibus M, soele*stis (et et s ult. in ras.) V 13 ingredientibus M duabus uiis MVLCv duabus uiia MV LC 14 prauicordis (is ex uos m. 2) V 15 altum SV2C: alium MV1 L )

eadet: et plaga dolosi diuidet uulnera: et qui fodit foueam, ia illam eadet: et qui statuet laqueum proximo suo, periet in illo: facienti nequissimum super ipsum deuoluetur, et non agnoscet unde ueniat illi. Item in iob: Simulatores et callidi prouocant iram dei. Item in hieremia propheta: Ferrum uulnerans lingua eorum, dolosa uerba oris eorum: proximo suo loquuntur pacifica et inter semet ipsos habent inimicitiam. in his ergo non uisitabo, dicit dominus, aut in populum talemnon uindicabit anima mea? Item in Bolomone: Verba callidorum mollia sunt, feriunt autem interiora uiscerum.

Item apostolus ad corinthios II: Nos uero reuelata facie gloriam domini speculantes in eadem imagine transformamur a gloria in gloriam, tamquam a domini spiritu. et ideo habentes hanc ministrationem, prout misericordiam consecuti sumus, non deficimus, sed abnegamus occulta dedecoris, non

[*](caput eius cadet. In iob cap. : Simulatores et callidi prouocant iram dei. In hieremia cap. : Ferrum uulnerans lingua eorum usque non uindicabit anima mea. Paulus ad corinthios II cap. VIm: Nos uero reuelata facie usque in )[*](mittit lapidem, super caput eius cadet usque unde adueniat mi. In iob cap. : Simulatores et callidi prouocant iram dei. In hieremia cap. : Sagitta uulnerans lingua eorum usque non ulciscetur anima mea. Paulus ad corinthios II cap. mI: Nos uero omnes reuelata facie gloriam dei usque coram )

[*]( 4 Iob. 86, 18 6 Hier. 9, 8 et 9 10 Prou. 26, 22 11 n Cor. 8, 18 et II Cor. 4, 1 et 2 )[*]( 1 dolori S: dolosa L, dolosa dolosi MVCv diuidit 8 2 cadit MV piit L 3 ipsum] illù MVLC deuoluet V 5 om- proph. V 6 ligna S oris eorom] oris sui MVLC 7 locuntar YL inter MVLC: in S 8 inimicitiam. in Iris (om. in C) JlVLO: inimicoa 8 9 populo tali MVLC uindicauit MV uerba Item in aolomone: Verba—uiscerum om. MVLC 11 item om. V apostolus S: paulus MVLCc*orinthioa (h ras.) M secunda MC, ep secund L 12 facie S eandẽ VCv imaginem MVLCv 18 a ante domini om. 8 14 prout] aicut MVLC mkericordia MC 15 sumus om. MVLC deficiamus MVLC abnegamus] abiciamus MVLC dedecoria Sv: tenebrarum MVLC )

ambulantes in astutia, neque adulterantes uerbum dei, sed in manifestatione ueritatis commendantes nosmet ipsos ad omnem conscientiam hominum coram deo. Item illic: Prouidemus enim bona non tantum coram deo, sed etiam coram hominibus. Item illic: Quae secundum faciem sunt, uidete. Item in euangelio secundum matthaeum: Cauete a pseudoprophetis, qui ueniunt ad uos in uestitu ouium, abintus autem sunt lupi rapaces: ex fructibus ergo eorum cognoscetis eos.

XVI. NON REDDENDVM MALVM PRO MALO.

In exodo: Si autem obuiaueris boni inimici tui aut iumento illius errantibus, reduces et reddes ei. quod si uideris

[*]( conspectu dei. Item cap. XXI: Prouidemus enim bona non tantum coram deo, sed etiam coram hominibus. Item cap. : Quae autem secundum faciem sunt canete. Secundum lucam cap. : Cauete a pseudoprophetis qui ueniunt ad uos. XVI. NON SEDDENDVM MALVM PSO MALO. In exodo cap. LXXXH: Si occurreris boni inimici tui usque sed subleuabis )[*]( deo. Item in eadem epistula cap. VIIII: Prouidemus enim bona non solum coram deo, sed etiam coram hominibus. Item in eadem epistula cap. XI: Quae secundum faciem sunt uidete. In matheo cap. VI: Adtendite a falsis prophetis qui ueniunt ad uos usque cognoscetis eos. XVI. NON REDDENDVM MALVM PRO MALO. In exodo cap. XH: Si occurreris boni inimici tui usque sed subleuabis cum eo. In )

[*]( 3 n Cor. 8, 21 5 n Cor. 10, 7 6 Matth. 7, 15 et 16 11 Exod. 23, 4 et 5 )[*]( 1 astudia 8 dolo adolterantes MVLC 3 coram deo So: in conspectu dl MVLC illic] in eadem epistola secunda (II* V) MV, in -II- ep ad coriN L, in eads epla C prouidentes V 5 Item om. V illic] ad corinthios secunda (II* V) MVC, ad coriN. II. ep t indicate L quae autem MVLC nidete Sv: cauete MLC, eauate (t iudicate m. 2) V om. Item in euangelio V 6 euuangl S mattheũ. S seudo | profetis S, seudo pphetis (p a. Z. a m. 2) V 7 neetita S, uestimtis C abintas MVLC, intus S 8 ex fructibus ergo ( ergo m marg. m. 1) S: itaque ex fructibua MVLC 11 boui] uobis S, Quem MVLC iumentum MVLC 12 errantè MY LC redes S om. et reddes V )

inmentum inimici tui cecidisse sub onere suo, non pertransies illum, sed potius diriges eum cum eo. Item in prouerbiis: Si ceciderit inimicus tuus, noli gratulari et in subplantatione eius noli extolli, ne forte uideat dominus et non placeat ei et auertat iram suam ab eo. Item illic: Si esurit inimicus tuus, ciba illum: si sitit, potum da illi. hoc enim faciendo carbones ignis coaceruas super caput eius. deus autem retribuet tibi. Item in ecclesiastico: Qui se [non] uindicat, adeo inueniet uindictam, et peccata illius seruans seruabit. relinque proximo nocenti te, et tunc petenti tibi peccata tua soluentur. homo homini seruat iram, et a deo quaerit medellam? in hominem similem sibi non habet misericordiam, et de peccatis suis deprecatur? ipse coepit retinere iram, et propitiationem petit a deo? quis praestabitur pro delictis eius? memento nouissima, et desine inimicari. memorare timorem dei et non irascaris proximo. memorare testamenti altissimi, et despice

[*](cum eo. In prouerbiis XXV: Cum ceciderit inimicus tuus, ne gauderis. Item ibi: Si esurierit inimicus tuus. In ecclesiastico cap. XV: Qui uindicari uult a deo usque )[*](prouerbiis cap. XXV: Quum ceciderit inimicus tuus, ne gaudeas. In ecclesiastico cap. XV: Qui uindicari uult a deo usque )

[*]( 3 Prou. 24, 17 et 18 5 Prou. 25, 21 et 22 8 Eccli. 28, 1-8 (10) )[*]( 1 honere VIC ptransiens M 2 illumj eum C om. potius MVLC diriges S: eriges MVLC 8 gratulare S supplantatione MVC 4 forte ne S, ne forte B C 5 uertat C iri {s. lin. add. m. 1) S illic] in prouerljiis MVLC esurieiit M VLCv 6 sicierit C faciens Cv 7 coacerbas S, congeres MVLC 8 qui se non SMC, qui se F, qui∗ enim (a eluta) L 9 om. seruans VLC 10 om. tibi V soluentur peccata (om. tua) MVL, soluentur p. tua C 11 querit SLVC medeli LC 12 sibi similS MVLC 18 depraecator SM cepit retinere S: retinet MVLC (σὰξ סv 8ιατƞϱεĩ) 14 praestabitur S: depcabitur M VLC 15 dejsint S 16 irae VlC, irascaa M pnmi C, pximo tuo L testamenta M, testamento C dispice S )

ignorantiam proximi. abstine a lite, minus peccabis. Item in esaia propheta: Audite uerbum domini, qui pauetis nomen eius: dicite: fratres nostri estis his qui uos oderunt et abominantibus uos, ut nomen domini magnificetur et appareat ipsis in iucunditate eorum, et illi confundentur. Item in euangelio secundum matthaeum: Diligite inimicos uestros, et orate pro eis qui uos persequuntur: benedicite maledicentes uos, benefacite eis qui uos oderunt: at sitis fili patris uestri qui est in caelis, qui solem suum iubet oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniuatos. Item apostolus ad romanos: Nolite esse pradentes aput uos: nulli malum pro malo reddentes: prouidentes bona non tantum coram deo, sed etiam coram hominibus, si possibile est, quod ex uobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes, non uos defendentes, carissimi, sed date locum irae. scriptum est enim: mihi uindictam, ego retribuam,

[*]( minues peccatum. In esaia cap. : Audite uerbum domini qui timetis nomen usque et illi confundentur. In matheo cap. vn: Diligite inimicos uestros usque iustos et iniustos. Paulus ad romanos cap. XXXVIIII: Nolite prudentes esse aput uos usque )[*]( minues peccatum. In esaia cap. : Audite uerbum domini qui tremetis usque ipsi autem confundentur. In matheo cap. IIII: Diligite inimicos uestros usque super iustos et iniustos. In epistula ad romanos cap. XIIII: Nolite esse prudentes )

[*]( 2 Es. 66, 5 6 Matth. 5, 44 et 45 11 Rom. 12, 16-21 )[*]( 1 abstine te MVLCv minus peccauis S, et minuee peccatmn M VLC (cf. v) 2 esaia S, isaia Lt ysaia VC pro? S, om. MV LC pauetis] timetis MVLC 3 om. nomen V1 ;8. lin. add. nocem V1 om. his MVLC 4 abhominantibus C 5 apparait M iocunditate M\'YLC 6 euuang scd math S 7 eis MVLC: eo S psecunY V 8 maledicentia V1 9 filii MVLC 10 oxiri facit MVLCv pluet SM 11 om. apostolus MVLC prudentea esse MVLC 12 apud uosmet ipsos MVLCv 18 tantam Sc: solum MVLC omnibus hominibus Cv 14 possibfie est] fieri potest MVLCv 16 habete MC uoamet ipeos MVLCo om. carissimi MVLC 16 scribtum 8 uindicta Mv et ego MVC )

dicit dominus. si esurit inimicus tuus, ciba illum: si sitit, potum da illi. hoc enim faciendo carbones ignis coaceruas super caput eius. noli uinci a malo, sed uince in bono malum. Item petrus apostolus I: Quapropter omnes consentanei estote, unianimes, conpatientes, fraternitatis amatores, misericordes, modesti, humiles, non reddentes malum pro malo aut maledictum pro maledicto: sed e contrario benedicentes, ut benedictionem hereditate possideatis. Item in actibus apostolorum: Et lapidabant stephanum inuocantem et dicentem: domine iesu, accipe spiritum meum. ponens autem genua exclamauit uoce magna dicens: domine, ne statuas eis hoc peccatum.

[*](uince in bono malum. Petrus in epistula I cap. XI: Omnis unianimes conpacientes fraterni usque hereditate possideatis. In actibus apostolorum cap. XX: Et lapidabant stephanum inuocantem. )[*](apud uosmet ipsos usque sed uince in bono malum. Petrus in epistula I cap. X: Omnes unianimes conpatientes fraternitatis. amatores usque hereditate possideatis. In actibus apostolorum cap. XX: Et lapidabant stephanum usque ne statuas illis hoc ad peccatum. )

[*]( 4 I Petro 8, 8 et 9 9 Act. 7, 58 et 59 )[*]( 1 esurierit MVLCv 2 coacerbu S, congerea MVLCv 8 fap (s. I. add m. 2) M eius] ds autem retribaa ei add. C 4 om. apoetolus MVLC in epistola (ępl\'a C epla V ef L) prima MVLC 1 om. omnes C 5 unanimes МV2C 6 modest* (e ras.) S, om. mod. C om. malum pro malo aut MLC malQ \'p maleIdicto (in marg. p malo i maledicta add. m. 2) V aut scripsi: cum S, uel y, neo v 7 e] eae M (cf. p. 361, 12) 9 stefanum S 10 ihu MVLC: ihs 8 11 eiclamauit (uIt in ras. a m. 1) M uoce magna exclamamt C eis] illis MVLCv )