Naturalis Historia

Lactucae sponte nascentis primum genus[*](est genus Fv.a.S.) est eius[*](eius om.QD.), quam caprinam vocant, qua pisces in mare deiecta protinus necantur, qui sunt in proximo. huius lac[*](lac dEv. lactis sucus F. lact—is sucus—D. (an i.e. sucus?)) spissatum [*](exspissatum v.a.G. fortasse spissa- tur, mox,., ut simul scribi possit lacteus sucus.) mox in aceto pondere obolorum duum adiecto aquae uno cyatho hydropicis datur. caule[*](caule uero et T.) et foliis contusis, asperso[*](asparso QS.) sale, nervi incisi sanantur. eadem trita ex aceto conluta[*](colluta dEv. conlota T. conlutas F. collatas Q.an conlutum? cfr. XXIV 41. sed maxime mihi probatur conlutos... dentes dolere. cfr. § 53. 137.) matutinis bis mense[*](mane Q.) dentium[*](dentis Q. dentes F.) dolorem prohibent[*](prohibent dEHack. -bet FQv.). [*](Diosc. II 215. 216. Geop. XII 13, 5.) alterumn est genus quod Graeci caesapon[*](cesapum Q. sepason dT. esopon v.a.H.) vocant.

huius folia trita et cum polenta inlita ulceribus medentur. haec in arvis nascuntur[*](nascitur Fdv.a.S.); tertium genus in silvis nascens[*](nascens om.F (an recte?). in siluis nascens om.T.)ἰσάτιν[*](ιςσατινQ. ysatim d. statim r. isatin v.) vocant. huius folia trita cum polenta vulneribus prosunt. quarto infectores lanarum utuntur[*](utuntur quod glastum uocant v.a.H cum B.). simile id[*](si- mile id erat ego. id... simile est Q. similiter erat F. -lis erat d. -liter E. -le erat v.) erat lapatho silvestri foliis, nisi plura[*](plura dTfv. plures r.) haberet et nigriora. sanguinem sistit, phagedaenas et putrescentia ulcera aut quae[*](aut quae d. atque F. quae Ev. et quae D cum vet. Dal.) serpunt sanat, item tumores ante suppurationem, ignem[*](contra ignem v.a.D.)[*](dist.ego.) sacrum radice vel foliis. prodest vel ad lienes potu.[*](potu vet.Dal. pota ll.v.) haec propria singulis.

[*](Diosc. II 215. (III 65. 66).—Th. H. IX 8, 2. cfr. Geop. XII 13, 11. Diosc. II 165.) Communia autem sponte nascentibus candor[*](candor v. -dore ll.), caulis interdum cubitali longitudine, in thyrso[*](in thyrso ego. thyrso v. et ipso (ipse d) ll.G. et ipsi Brot.an thyrsi et folii?) et foliis scabritia. ex iis rotunda folia et brevia habentem sunt qui hieracion[*](hieracion S (-ios Q). heracliam Fd. eracleam E. hieraciam v.) vocent, quoniam accipitres scalpendo eam sucoque[*](eamque suco Q.) oculos tinguendo obscuritatem, cum sensere, discutiant [*](discutiunt QS.). sucus omnibus candidus, viribus quoque papaveri[*](pa- pauer F.) similis; carpitur per messes inciso caule, conditur fictili novo, ad multa praeclarus. sanat omnia oculorum vitia cum lacte mulierum, argema, nubiculas[*](arcet manubiculas dT. arcet nubeculas v.a.H.), cicatrices adustionesque omnes, praecipue caligines. inponitur etiam oculis in lana contra epiphoras. idem sucus alvum purgat in posca potus ad duos obolos. serpentium ictibus medetur in vino potus. et folia thyrsique[*](thyrsique C. tursique T. thorsique (to- d) dE. thorsi- quae F. thyrsusque v.) triti[*](tritici E.) ex aceto bibuntur[*](dist. ego. an uel uulneri? cfr. Diosc. II 165 et III 65.), vulneri inlinuntur, maxime contra scorpionum

ictus, contra vero[*](uero (uerum v) contra Ev.a.D.) phalangia[*](phalangia dVerc. -iam E. longiam Fv.) commixto[*](commisto E. cum mixto d.) vino et aceto. aliis quoque venenis resistunt, exceptis quae strangulando necant aut his quae vesicae nocent, item psimithio excepto. inponuntur et ventri ex[*](ex dv. et r.) melle atque aceto ad detrahenda vitia alvi[*](alii d.). urinae difficultates sucus emendat. Crateuas eum et hydropicis obolis duobus in aceto et[*](aceto et Verc. aceto ll.v.an aceto adiecto? cfr. § 58.) cyatho[*](cyatho v. -thi dE. Quiatho in F1. Quiato F2.) vini[*](uni d.) dari iubet.[*](Geop. XII 13, 4. 11. Gargil. p. 144, 13.) quidam et e sativis colligunt[*](colligunt dv. -untur r.) sucum minus efficacem [*](dist. ego.). peculiares earum effectus[*](effectus dTD.om.r. uires v.)—praeter iam[*](praeter iam dictos D. praterimi (pater mi E) dictus ll.T. partim iam dictae sunt v.) dictos[*](19,126 sqq.) somnum faciendi veneremque inhibendi, aestum refrigerandi , stomachum purgandi, sanguinem augendi—non pauci[*](paucae E(?) v.a.D.) restant, quoniam et inflationes discutiunt ructusque lenes faciunt, concoctiones[*](concoctiones—13 faciunt om.EH.)[*](con- coctiones dTv. -nem F(Q)S.) adiuvant, cruditates[*](cruditates T. -atem Fdv.) ipsae numquam faciunt. nec ulla res in cibis magis[*](magis dTS.om.rG. maiorem v.) aviditatem incitat inhibetque eadem. in causa alterutraque modus est: sic et alvum copiosiores solvunt, modicae sistunt. lentitiam pituitae digerunt atque, ut aliqui tradiderunt, sensus purgant [*](dist.ego.), stomachis dissolutis utilissimae[*](utilissimae U 426. -me ll.v.). adiuvantur in eos[*](eos dT. eo rC.) usus[*](usus FdT. usu EG. esu C.) et oxypori[*](oxypor Fv.a.B.) obolis, asperitatem[*](asperitate Fd.) addito[*](addita d.) dulci ad intinctum aceti temperantes, si crassior pituita sit, scillite[*](scil- lite dv. -ites r.) aut vino absinthite[*](absinthite v. absentite d. -ites r.), si et tussis sentiatur, hysopite admixto . dantur coeliacis cum intubo erratico et ad duritiam praecordiorum.[*](Gargil. p. 145, 3. 4.) dantur et melancholicis candidae copiosiores et ad vesicae vitia. Praxagoras et dysintericis dedit. ambustis quoque prosunt recentibus, priusquam pusulae fiant, cum sale inlitae. ulcera etiam, quae serpunt, coercent, initio[*](coercent initio v. coercenti (-ndi E) uitio ll.) cum aphronitro[*](aphronitro Bas. afonitro ll.), mox in vino. tritae igni sacro inlinuntur. convulsa et luxata caulibus tritis cum polenta ex aqua frigida leniunt, eruptiones papularum ex vino et polenta.[*](Pl. iun. p. 49, 7. Geop. XII 13, 4. Gargil. p. 145, 4. 6. Diosc. II 165.) in cholera quoque coctas patinis dederunt , ad quod utilissimae quam maximi caulis et amarae. quidam et lacte[*](lacti TfBrot. laeti Q.) infundunt. defervefacti hi caules et stomacho utilissimi traduntur, sicut[*](satiua G. et satiua v.) somno aestiva maxime lactuca et amara lactensque[*](lactiensque d.), quam meconidem vocavimus[*](uocamus d.).[*](19,126) hoc lacte[*](lac v.a.S.) et[*](et FEv. ad d (cum ras.) T.) oculorum claritati[*](claritate F. -tatem dT.) cum muliebri lacte utilissimum esse praecipitur, dum tempestivo[*](tem- pestiuo FT. -tiue rv.) capite[*](capiti v. cum capite J.) inunguantur [*](in- ungantur dT. -guntur Ev.a.S.) oculi, et ad[*](ad om.Ev.a.S.) vitia, quae frigore in his facta sint. miras et alias invenio laudes:[*](Geop. XII 13, 6. Diosc. II 164. 165. Pl. iun. p. 92, 8. Geop. XII 13, 14. 11.) thoracis vitiis[*](ui- tiis dv. ut his r.) prodesse non secus quam habrotonum cum[*](cum Ev.om.r.) melle Attico; purgari[*](purgari v. conpurgari FdS. cum purgari E.) et feminas hoc cibo; semen sativarum contra scorpiones dari; semine[*](semini F.) trito ex vino poto[*](poto Qv. potum ll.) et libidinum imaginationes[*](imitationes Q.) in somno conpesci[*](compesci TBas. compescit (conp- F) ll.v. -scuntur Q.); temptantes[*](tentantis dE. tentantis dE.) aquas[*](aquas dv. aquis r.) non nocere lactucam edentibus. quidam tamen frequentiores in cibo officere claritati[*](claritate E.) oculorum tradiderunt.