Naturalis Historia
Pliny, the Elder
Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor
[*](Gargil. p. 164,1. 15. 16. 10. Diosc. II 183.) Sinapi, cuius in sativis tria genera diximus, Pythagoras principatum habere ex his, quorum in[*](in CFW Müller p. 21. om. ll. v.) sublime[*](19,171) vis feratur, iudicavit, quoniam non aliud magis in nares
et cerebrum penetret. ad serpentium ictus et scorpionum tritum cum aceto inlinitur; fungorum venena discutit. contra pituitam tenetur in ore, donec liquescat, aut gargarizatur cum aqua mulsa.[*](Gargil. p. 164, 12. (p. 165, 3). 13. 8. 10. 9. 165, 7. Diosc. II 183. Pl. iun. p. 95, 15.) ad dentium dolores manditur , ad uvam gargarizatur cum aceto et melle, stomacho utilissimum contra omnia vitia, pulmonibus excreationes faciles facit in cibo sumptum; et suspiriosis datur[*](datur et suspiriosis Ev. a. S.), item comitialibus ter die[*](ter die ego. tedis ll. taediis Gronov. tepidum v. a. H.) cum suco cucumerum. sensus[*](acuit Val. Rose Hermae VIII 27 n. e Gargil.) atque sternutamentis caput purgat, alvum mollit[*](mollit Ev. purgat mollit r.), menstrua et urinam ciet. et hydropicis[*](hydropicis (ytro- Q) dTQv. -pici r. -pisi S.) inponitur cum fico et cumino tusum ternis partibus.[*](Diosc. II 183. (III 56). Gargil. p. 165, 8. 4. 164, 17. 19.) comitiali morbo aut vulvarum conversione suffocatas[*](suffocatas G. -tos ll. exanimes Q.) excitat odore[*](odore v. o dolore Q. odores (-ris F1) ll.) aceto mixto; item lethargicos : adicitur tordylon[*](tordilon F. topaion Q. tordylion B.)—est autem hoc[*](hoc om.E. id v. a. S.) semen ex seseli[*](ex seseli C e Diosc. III 56. esseli Q. ex esse F1. ex sese rv. ex sili B.) —et, si[*](et si Ev. et siue r. si Q.) vehementior lethargus[*](lethargus S. i et largus Q. lethargicos ll. (add. somnus) v.) premat, cruribus aut etiam capiti inlinitur cum fico[*](ficu Q.) ex aceto[*](et aceto dTQv. a. G.). veteres dolores thoracis, lumborum, coxendicum, umerorum[*](ume... m Q. humerum v. a. B. deleri voluit B et substitui lienum e Diosc. an iocinerum e Gargil.?) et in quacumque parte ex alto corporis vitia extrahenda sint[*](sint ego. sunt ll. v. cfr. Frobeen p. 40) inlitum caustica vi emendat pusulas faciendo, at in[*](at in dEv. ad in Q. ad r.) magna duritia sine fico inpositum aut[*](aut QS. ut VF. uel rv.), si vehementior ustio timeatur[*](timetur Q.), per duplices pannos.[*](Diosc. II 183. Gargil. p. 165, 2. 13. 14.) utuntur eo[*](eo TQS. om. rv.) ad alopecias cum rubrica[*](lubrica d. luprica V.), psoras[*](psoriis V.), lepras, phthiriases, tetanicos[*](tetanicos G (cum Cornar. ad Diosc. II 140). litanicos VdEv. latinioos F. lichenas H.), opisthotonicos. inungunt quoque scabras genas aut caligantes[*](caligantes B e Diosc. cum gallicam ter VF. -ca inter r.) oculos suco[*](suco Müller emend. IV 9. om. ll. v.) cum melle, sucusque[*](sucusque Ev. sucoque rT.) tribus modis exprimitur in fictili calescitque in eo sole modice. exit et e[*](exit et e Ev. exit et VF. excitet d.) cauliculo sucus lacteus[*](lactens VFdS.); eius gutta[*](eius gutta ego e Gargil. eiuce ui ita VF. ei uetui ita d. qui ita E(?)v. lactucae uice. ita Müller l. l. 10.), cum induruit[*](duruit F. inaruerit Gargil.), dentium dolori medetur.[*](Gargil. p. 165, 16. 17. 18. 164, 9. Pl. iun. p. 102, 1. Diosc. II 183. I 47. Gargil. p. 166, 1. 2.) semen ac radix, cum inmaduere[*](inmaduere Ev. -eri F. -erit r. -erint S.) musto, conteruntur manusque[*](cum teruntur munusque V.) plenae mensura sorbentur ad confirmandas[*](firmandas Ev. a. S.) fauces, stomachum , oculos, caput sensusque omnes, mulierum etiam lassitudines, saluberrimo[*](saluberrimo dv. -mae rH.) genere medicinae. calculos quoque discutit potum in aceto. inlinitur[*](inlinitur C. -nitum VFE. illi- tum d.) et livoribus[*](liboribus V. laboribus d.) suggillatisque [*](singillatisque Vd.) cum melle et adipe anserino aut cera Cypria. fit et oleum ex eo[*](eo om. v. a. H. ipso T.) semine madefacto in oleo[*](oleo dEv. ulco rT.) expressoque, quo[*](expressoque quo FEv. -esso quoque V. -essoque d.) utuntur ad nervorum rigores lumborumque et coxendicum et perfrictiones.[*](Diosc. III 109. Pl. iun. p. 38, 19. 80, 13. Marc. Emp. 15, 78.) Sinapis naturae[*](naturae VdE. -re F. -ra J. -am v.)esse[*](effe coni. J. om. ll. v.) effectusque eosdem habere traditur[*](traditur v exd (traditur habere). auditur r.) adarca[*](adarca v. at- Q. adarcam ll.) inter silvestria dicta[*](siluestria dicta QS. siluas tacta (intacta v) VFEB. siluas tecta (-tam d) dT.), in[*](in om.dTv. a.B.) cortice calamorum[*](16,167) sub ipsa coma nascens.
Marrubium plerique inter primas herbas commendavere , quod Graeci prasion[*](prasion v. parsion FdE. pa.sion V. iippacconium Q. prasion, alii eupatorium coni. S e Diosc.) vocant, alii linostrophon, nonnulli philopaeda[*](philopheda VF....padam Q..) aut philochares[*](philophares B e Diosc.), notius quam ut indicandum
sit. huius folia semenque contrita prosunt contra serpentes, pectorum et lateris dolores, tussim veterem. et iis, qui sanguinem reiecerint, eximie utile, scopis eius cum panico aqua decoctis, ut asperitas suci mitigetur. inponitur strumis cum adipe.[*](Marc. Emp. 16, 20. 21.) sunt qui viride[*](uiride U 445. -dem Q. -dis ll. v. a. D.) semen, quantum duobus digitis capiant[*](capiat VF.), cum farris pugillo decoctum addito exiguo olei et salis sorberi[*](sorbere v. a. Brot.) ieiunis[*](ia iunus Q. ieiunos v. a. Brot.) ad tussim iubeant. alii nihil conparant in eadem causa marrubii et feniculi sucis ad sextarios ternos expressis decoctisque ad sextarios duos, tum addito mellis sextario, rursus decocto ad sextarios duos, si coclearii[*](codiarii V.) mensura in die sorbeatur in aquae[*](in aqua d.) cyatho[*](quieto V.).[*](Diosc. III 109. Marc. Emp. 17, 33. Pl. iun. 86, 6.) virilium[*](et uirilium dEv. a. S.) vitiis tusum cum melle mire prodest. lichenas purgat ex aceto, ruptis, convulsis , spasticis[*](sparsicis V.), nervis salutare. potum alvum solvit cum sale et aceto, item menstrua[*](menstruas d.) et secundas mulierum. arida farina cum melle ad tussim siccam efficacissima est, item ad gangraenas[*](gangraenas C. cancrianas (camc- F) ll. cancrenas v.) et pterygia[*](pterugia d. -gias V.). sucus vero auriculis, ex[*](ex ego coll. Diosc. et ll. v. et e (deleto altero et) B.) naribus et morbo regio minuendaeque bili[*](bile V.) cum melle prodest, item contra venena inter pauca potens. ipsa herba stomachum et excreationes pectoris purgat cum iride et melle, urinam ciet, cavenda[*](cauendo VF.) tamen exulceratae vesicae et renium vitiis. dicitur sucus et claritatem oculorum adiuvare . Castor marrubii duo genera tradit, nigrum et, quod magis probat, candidum. in ovum inane[*](inanem VF.) sucum addit is ipsumque ovum infundit cum[*](cum ego. om. ll. v.) melle[*](melle Ev. mell F. mel rJ.) aequis portionibus, tepefactum vomicas rumpere, purgare, persanare promittens . inlinit[*](inlinit vet. Dal. inlitis ll. v.) etiam vulneribus a cane factis tusum[*](tusum f. tusam VFd. tuso EG. tusa v.) cum axungia vetere[*](ueteri dE(?)v. a. D.).[*](Diosc. III: 40. Th. H. VI 7, 5. (cfr. Plin. XIX 172). Gargil. p. 176, 1. 175, 14. Pl. iun. p. 11, 2. Gargil. p. 176, 6. 7. 8.) Serpyllum[*](serpillum VQv. a. C.) a serpendo putant dictum, quod in silvestri evenit, in petris maxime; nam[*](nam QD. om. ll. v.) sativum non serpit, sed ad palmum[*](pal- mae EH. palmi v.) altitudine[*](altitudinine Q. -dinem VEv. a. S.) increscit. pinguius voluntarium et candidioribus foliis ramisque. adversus serpentes efficax , maxime cenchrim[*](cen- chrim v. cencharim ll.) et scolopendras terrestres ac marinas et scorpiones, decotis ex vino ramis foliisque. fugat et odore[*](odorem VFQ.) omnes[*](omnis ll. G. oc.... Q. cominus v. an recte?), si uratur[*](uratur Qv. uretur ll.), et contra marinorum venena praecipue valet. capitis doloribus decoctum in aceto inlinitur temporibus ac fronti cum rosaceo, item phreneticis, lethargicis. contra tormina et urinae difficultates, anginas, vomitiones drachmis quattuor ex aqua bibitur; ad iocinerum [*](dist. ego. coll. Gargil.) desideria[*](desideria dG. -rium rTS. dolores v.cfr. XXII 108. XXIII 61. XXVII 136.) folia obolis quattuor dantur, ad lienem ex aceto. ad cruentas excreationes teritur in cyathis duobus aceti et mellis.
[*](Diosc. II 155. 154. [Gargil.] p. 177, 5. 4.) Sisymbrium silvestre, quibusdam thymbraeum appellatum, pedali non amplius[*](plus VF.) altitudine. quod in riguis nascitur, simile nasturtio[*](nasturcio Q(ναστούρκιουμDiosc. II 184).) est, tritumque[*](tritumque ego coll. Diosc. utrumque ll. v.) efficax adversus aculeata animalia, ut crabrones et similia; quod in sicco, odoratum est et inseritur coronis, angustiore folio. sedant utraque[*](sedantur aquae V.) capitis dolorem, item epiphoras, ut Philinus[*](Philinus H cum vet. Dal. cfr. index. plinius ll. ut—tra- dit del. Verc. pilinus v.) tradit .[*](Diosc. II 155. 154. [Gargil.] p. 177, 6. 2. Pl. iun. p. 91, 10.) alii panem addunt, alii per se decocunt in vino. sanat et epinyctidas cutisque vitia in facie mulierum intra quartum diem noctibus inpositum diebusque detractum[*](dractum VF.). vomitiones , singultus, tormina, stomachi dissolutiones cohibet,
sive in cibo[*](in suco v. a. G.) sumptum sive suco poto[*](poto ego. potum ll. v.). non edendum gravidis [*](ignauidis V.) nisi mortuo conceptu, quippe etiam inpositum eicit. movet urinas[*](urinas Q.cfr. § 253 extr. urinam ll. v.) cum vino potum, silvestre vero[*](uero S. ..ro Q.om. ll. v.) et calculos[*](calculos Qv. calchos ll.). quos vigilare opus sit, excitat infusum capiti cum aceto.[*](Diosc. II 125. Pl. iun. p. 21, 15. 20, 9. 31, 7–9. Marc. Emp. 15, 31. (Pl. iun. p. 30, 14. 15).) Lini semen cum aliis quidem in usu est, sed[*](sed QS. om. ll. v.) et per se mulierum[*](muliebris Q.) cutis vitia emendat in facie, oculorum aciem suco adiuvat. epiphoras cum ture et aqua aut cum murra[*](murra S. myrrha Vv. myrta Fd. mu.. ta Q. misto E.) ac vino sedat, parotidas[*](parotidas dv.paroidas r.) cum melle aut adipe aut cera[*](et cera dT.), stomachi solutiones[*](dissolutiones coni. Dal. sed cfr. XXIII 112. XXVII 88.) inspersum polentae[*](polenta VFd.) modo, angina s[*](anginas v. anguinae ll.) in aqua et oleo decoctum et cum aneso[*](aneto coni. Brot. e Marc. Emp. et Plin. iun.) inlitum[*](inlinitum E.)[*](post inli- tum excidisse videntur sic et tonsillas ex aceto gargarizatum: cfr. Plin. iun. p. 30, 14.).[*](Marc. Emp. 18,12. Pl. iun. p. 34, 20. 88, 2.) torretur [*](torpetur E. torreretur. aut cum murt... Q. an torretur ac cum murra, ut aluum sistat, coeliacis - aceto?), ut alvum sistat. coeliacis et dysintericis inponitur ex aceto. ad iocineris dolores estur cum uva passa; ad phthisim utilissime e[*](utilissime e G. -mae V. -me. rv.) semine[*](seminae V.) fiunt ecligmata[*](et ligmata V.). musculorum, nervorum, articulorum, cervicium[*](ceruitium E. ceruicum dv. a. D. -icis V.) duritias, cerebri membranas mitigat farina seminis nitro aut sale aut cinere additis . eadem[*](lacunam ego indicavi. et idem ll. idem G. item v. parotidem J. ephelidem S (dubitanter) e Diosc.) cum fico... etidem concoquit ac maturat; cum radice vero cucumeris silvestris extrahit quaecumque corpori inhaereant; sic et fracta[*](et Ev. effracta rT.) ossa.[*](Diosc. II 125. Pl. iun. p. 76, 9–11. 63, 18. 44, 2.) serpere ulcus in vino decocta prohibet, eruptiones[*](eruptiones dv. eruiti- ones VE. ueruitiones F.) pituitae cum melle.
emendat[*](emendat Ev. -dan r.) ungues scabros cum pari modo[*](paro modi V.) nasturtii[*](nasturci V.), testium vitia et ramices cum resina et murra et gangraenas[*](cancraenas V (v. a. C).) ex aqua, stomachi dolores cum feno[*](faeno V.) Graeco sextariis utriusque [*](utrisque Ev. a. G.) decoctis in aqua mulsa, intestinorum, thoracis perniciosa vitia clystere in oleo aut melle.[*]((Diosc. II 143). Gargil. p. 143, 8. 9. 13. 11. 10.) Blitum iners videtur ac[*](ac Vv. hac Q. aut r.) sine sapore aut acrimonia ulla, unde convicium feminis apud Menandrum faciunt mariti. stomacho inutile est.[*](inutile est v. -ilem ll.) ventrem adeo turbat, ut choleram[*](cholera V. ulcera Q.) faciat aliquis. dicitur[*](icitur Ev. -cetur r.) tamen adversus scorpiones potum e vino prodesse, clavis pedum inlini, item lienibus et temporum dolori[*](tempori- bus doloribus d.) ex oleo. Hippocrates menstrua sisti eo cibo putat.