Naturalis Historia

[*](Diosc. I 3.) Meum[*](meu v. a. H. milium Q.) in Italia non nisi a medicis seritur et his[*](iis Ev. a. S.) admodum paucis. duo genera eius: nobilius Athamanticum [*](Athamanticum v. adam- ll. adamant. hic cum Q.) vel Athamanicum[*](uel Athamanicum U 444. uelata manichum Q.om. ll. v. a. D.) vocant, illi tamquam ab Athamante inventum, hi quoniam laudatissimum in Athamania[*](Athamania U l. l. -manta FQ. -mante rv. a. D.) reperiatur[*](dist. ego.), foliis aneto[*](aneto S cum B e Diosc. aneso ll.Q. aniso v.) simile et caule, aliquando bipedale[*](bipedale ego coll. Diosc. uipedale Q. bipedali ll. v. bicubitali B.), radicibus multis obliquis[*](obliquis VTBrot. oliuis Q. oblis Fd. obolis E. ob- nigris v.) nigris[*](nigris om. v. a. Brot.), quibusdam et[*](et QS. om. ll. v.) altis[*](altis VFdTJ. albis QS. altissimis E(?) v. an rectis? cfr. Diosc.), minus rufum quam illud[*](illud Qv. illum ll.) alterum. urinam[*](urinam ciet J. murinam et ll. ciet urinam v.)ciet in aqua[*](qua VF.) pota[*](potum dE(?)v. om.F1.) radice trita vel decocta, inflationes stomachi mire discutit, item[*](dist. U 444.) tormina et vesicae vitia vulvarumque. articulis cum melle[*](lacunam ego indicavi. exciderunt fortasse itemque thoracis fluc- tionibus utile cfr. Diosc.)..... infantibus cum apio inlitum imo ventri urinas movet.

[*](Diosc. III 74. Gargil. p. 159, 5. 6. 10.) Feniculum nobilitavere serpentes gustatu, ut diximus, senectam exuendo[*](exuendo v. -dum Q. -dam VE. execuendam r.) oculorumque[*](oculorumque Qv. oc.lo.umque V2. c.lo.umque V1. colonumque F. colonorumque r.) aciem suco eius[*](sucu eius acuend... Q.)[*](8, 98) reficiendo, unde intellectum[*](intellectum est v. a. S.), hominum[*](hominem V1fv. a. Verc.) quoque caliginem praecipue eo levari. colligitur hic caule turgescente et in sole[*](uncos posuit D cum U 445.) siccatur inunguiturque ex melle. [ubique hoc est] laudatissimus[*](dist. ego coll. Diosc.) in Hiberia lacrimis fit. et e[*](e lacrimis FEv.) semine recenti[*](re- cente E.om.dT.) fit[*](fit ll.Tv.om.QD.) et e[*](et e dTEQBrot. et ex Vv. et F.) radicibus prima germinatione incisis.

[*](Diosc. III 75.) Est in hoc genere et silvestre, quod hippomarathum [*](hippomara- thum (ippo- Q) S. -thron v. hippomatum E. hyppo- d. ippho- r.), alii myrsineum[*](myrsineum dQC. -seneum rv. smyrneum coni. H.) vocant, foliis maioribus, gustu acriore, procerius, baculi[*](baculi S. uacculi Q. bracili F1. bracioli V1F2. brachioli V2. bracchioli r. -iali v.) crassitudine, radice candida. nascitur in calidis et saxosis. Diocles et[*](et VdTD. set F. sed Ev.) aliud hippomarathi genus tradidit, longo et angusto folio, semine coriandri.

[*](Diosc. III 74. Gargil. p. 160, 1. 159, 11.12. 160, 5. 3. 4. Pl. iun. p. 58, 18. Gargil. p. 159, 13. 14. 16. 160, 2. 159, 14. 16. 160, 7.)Medicinae in sativo[*](in satiuo dEv. insitiuo r.) ad scorpionum ictus et serpentium semine in vino poto. sucus et auribus instillatur vermiculosque in his necat[*](necat dQv. -atis r.). ipsum condimentis prope omnibus inseritur, oxyporis etiam aptissime. quin et panis crustis subditur. semen stomachum dissolutum adstringit vel in febribus[*](febris VF.) sumptum, nausiam ex[*](ex dEv. ea VF2. in ea F1.) aqua tritum sedat, pulmonibus et iocineribus laudatissimum. ventrem sistit, cum modice[*](dist. ego.) sumitur, urinam ciet[*](ciet et dtBrot. et ciet r. ciet J. exciet et G. excitat et v.) et ad[*](ad om. v. a. S) tormina potu[*](potu U 445. totu Q. totum ll. potum S. mitigat v.). decoctum

in[*](in S. et in QD. om. ll. v.) lactis[*](lactisque v. a. S.) defectu potum mammas replet[*](inplet Q.). radix cum tisana sumpta[*](cuncti sanat sumpta eadem (om. renes - suco) Q.) renes purgat sive decoctae[*](decoctae (=== -cte) ego coll. Plin. iun. -cti VFdTJ. -cto Ev.) suco ex vino[*](ex uino sumto Q. siue semine sumpto ll. v. de siue semel posito cfr. XVI 1. XVII 159. XXVI 95. XXXII 53. XXXVII 149.) sumpto. prodest et hydropicis radix ex vino[*](e uino d. cum uino T.) pota[*](pota QD. cocta ll. v.), item convulsis. inlinuntur folia tumoribus ardentibus[*](ardentibus Verc. -tes ll. v (ad calculos relatum). -te J. sed cfr.Gargil. fortasse exciderunt aliqua: tumoribus et quae ictu uel repentinis suggillationibus (vel caloribus) ardent.) ex aceto, calculos vesicae pellunt, venerem stimulant[*](uenerem stimulant QS. om. ll. v. cfr. Gargil.). geniturae abundantiam quoquo[*](quo EQ.) modo haustum facit, verendis amicissimum sive ad fovendum radice[*](radice v. -cem ll.) cum[*](cum F1Ev. cum in r.) vino decocta[*](decocta S. cocta v. decoctam Vd. -tum r.) sive contrita[*](contrita v. cfr. Gargil. -itum ll. S.) in oleo inlita[*](inlita ego. -itum ll. v.). multi[*](multum E.) et suggillatis[*](tumoribus et sugillatis v. a. J.) cum cera inlinunt[*](uncos ego posui.)[*](dist. ego.) [et] radicem[*](radicem VFd. -ice Ev.). seminis suco[*](semi- nis suco ego coll. Diosc. et Gargil. in suco ll. v.) vel radice[*](radice ego. -icem VFd.om.Ev.) cum melle contra canis morsum utuntur et contra multipedam[*](multipedem VFdv. a. G.) ex vino.

[*](Diosc. III 75. Nicand. ther. 596.)Hippomarathum[*](hippomarathum V2S (-thron v). -tum r. ippo- Q.) ad omnia vehementius calculos praecipue pellit[*](tollit dT.), prodest vesicae cum vino leni et feminarum menstruis haerentibus[*](haerentibus (her- Q)EQG. haerentes (her- F)r. om. v.). efficacius[*](sed efficatius Q.) in eo semen quam radix. modus[*](modus Qv. modis VFE. om.d.) in[*](in om.E.) utroque[*](utraque EQ.) quod duobus digitis tritum[*](tritum C. trito ll. v. om.Q.) addatur[*](addatur QS. ad- ditur ll. v.) in potionem[*](potione Q.an recte?). Petrichus, qui ophiaca scripsit, et Micion[*](Micion Brunn p. 36. miccon ll. Miccion G. Miction Dal. Micton H. micon v.), qui rhizotomumena, adversus serpentes nihil efficacius

hippomaratho[*](hippomaratho S. -thon ll. -thro v. (yppomaradrum Q).) putavere; sane et Nicander non in novissimis posuit.

[*](Diosc. III 155. 156.) Cannabis[*](cannauisiluestris Q.) in silvis primum nata est, nigrior[*](nigriore VFv. a. H (folio et aspe- riore).) foliis et asperior. semen eius extinguere genituram virorum dicitur. sucus ex eo vermiculos aurium et quodcumque animal intraverit eicit, sed cum dolore capitis, tantaque vis ei est, ut aquae infusus[*](infusus QS. -sum FdE. -sa Vv.) coagulare eam dicatur; et ideo iumentorum[*](lamentorum V.) alvo succurrit potus[*](poti' d. pota v. a. S.) in aqua. radix articulos contractos emollit in aqua cocta, item podagras et similes impetus. ambustis cruda inlinitur, sed[*](sed dE(?)v. et r. an recte?) saepius mutatur , priusquam arescat.

[*](Diosc. III 81. Pl. iun. p. 110, 11. 92, 18.) Ferula semen aneto simile habet. quae ab uno caule dividitur in cacumine[*](an cacumina? cfr. XVI 158. XII 42.), femina putatur. caules eduntur decocti commendanturque muria[*](muria Verc. cfr. Diosc. murta F1dT. musta VF2. musto v. a. S. amurca E.) ac melle, stomacho utiles[*](utilis ll.). sin[*](sin Ev. in VF. hi dT.facile conicias utilissimi. plures; sed vide ne scribendum sit utiles, ni plures...fa- cerent; cfr. XXIV 17. XXVII 29, alii loci multi.) plures sumpti, capitis dolorem faciunt. radix denarii pondere in vini cyathis duobus bibitur adversus serpentes, et ipsa radix inponitur. sic et torminibus medetur , ex oleo autem et aceto contra sudores inmodicos vel in febribus proficit.[*](Diosc. III 81.) sucus ferulae alvum[*](aluum sistit v. a. G.) solvit fabae magnitudine devoratus. e viridi[*](uiride dTf.) medulla[*](medulla VEE (Verc.) H. merulla f. ferula dTv.) vulvis[*](uuluis H cum Gronovio. uultuis VEf. uultui rT. ramusculus v. musculus B. del. Verc. for- tasse recte; an uel illitu.. est?) utilis[*](utilis Vv. utile r.) et[*](et fDal.)[*](et H. est ll. v. est et fVerc.) ad. omnia ea vitia. ad sanguinem sistendum decem grana seminis bibuntur in vino trita vel medulla[*](cum medulla V2S.). sunt qui comitialibus

[*](p. 378,1 comitialibus ego. -alibus bis VF. -alibus morbis dE(?)v. cfr. XXI 156. XXVII 29, al. (an bis die dandum? cfr. § 237).) dandum putent luna IIII usque VII[*](IIII us VII F1. quarta sexta septima dE(?)v. a. S.) lingulae mensura . natura ferularum murenis infestissima est, tactae siquidem ea moriuntur. Castor radicis sucum et oculorum claritati conferre multum putavit.

[*](Th. H. VI 4, 3. cfr. Plin. XXII 86. XXI 94.) Et de carduorum satu inter hortensia diximus,[*](19, 152) quapropter et medicinam ex his non differamus. silvestrium genera sunt duo, unum fruticosius a terra statim, alterum unicaule crassius. utrique folia pauca, spinosa, muricatis cacuminibus, sed alter florem purpureum emittit[*](emittit d. mittit rQv.) inter medios aculeos celeriter canescentem et abeuntem cum aura; σκόλυμον Graeci vocant.[*](Gargil. p. 149, 11. 13. 11. 12. 14. 150, 1. 2. Th. H. VI 4, 9.) hic, antequam floreat, contusus atque expressus inlito suco alopecias replet. radix cuiuscumque ex aqua decocta potoribus[*](potioribus Vf. potatoribus TGargil. v. a. G.) sitim facere narratur. stomachum[*](lacunam ego indicavi. excidisse videntur in cibo utilis est. cfr. Gargil.) corroborat[*](corroborat ad uenerem confert Q.) et vulvis.... si credimus, etiam conferre aliquid traditur, ut mares gignantur. ita certe[*](certe D cum U 446. et cereae FdT. et cerea E. enim ce- reae V(?). enim S. cherias (Chaereas G) atheniensis scripsit et v. an ita et serio? cfr. XVII 267. XXX 137. XXXVII 41.) Glaucias[*](glatias E.) scripsit[*](scripsit S. adscripsit ll. J. scribit Gargil. del. v.), qui[*](qui dTv. quid r.) circa carduos diligentissimus videtur . mastiche[*](mastiche e S. -tice QGargil. -teche V. -tethe FE. -tet haec dT. mastiche H. manducatus v.)e carduis odorem[*](carduorum Gargil. cardui H. -duus Verc. -duus hi v.) commendat[*](commendoris VE. (oris odorem commendat Q).) oris.