Naturalis Historia

[*](Th. H. VII 5, 2. 3. Pallad. V 3, 4.) His[*](bestiolae.. necantur. his ll.v. scribendum fortasse bestiolas.. necant. hortis (cfr. in- dex libri) vel cunctis vel ceteris (cfr. Theophr.).) horae rigandi matutino[*](matutina v.a.S.) atque vespera,

ne infervescat aqua sole, ocimo[*](ocimo Ev. -mum rS.) tantum et meridie; nam[*](meridie. Nam SD. -dia- nam F. -diana rv.) etiam satum celerrime erumpere putant inter initia ferventi aqua aspersum. omnia autem tralata meliora grandioraque fiunt, maxime porri napique. in tralatione et medicina est, desinuntque sentire iniurias, ut gethyum, porrum, raphani, apium, lactucae, rapa, cucumis[*](cucuminis EVen.).[*](Th. H. VII 6, 1.-VII 2, 7. (Col. X 373. Diosc. II 140. 141).) omnia autem[*](autem om.d.) fere silvestria sunt et[*](fere siluestria sunt et ego. fere sunt et siluestria (et om.d) ll. siluestria fere sunt et v.) foliis minora et caulibus, suco acriora, sicut cunila, origanum, ruta. solum vero ex omnibus lapathum[*](laphatum Q. raphanum d.) silvestre melius[*](for- tasse sapore melius (εὐστομώτερονTheophr.). an utilius?). hoc in sativis[*](satiuis G. sata uis Q. satiuum ll. v.) rumix[*](rumix FQS. rumex rv.) vocatur, omnium[*](omniunm QS. om. ll. v.), quae seruntur[*](quae seruntur coll. Theophr. inserui eQ: fortissimum quae seruantur (seruntur S.). om. ll. v.) nascunturque[*](nascunturque (quae F)GEE. nasciturque d(?)v. del. S.), fortissimum; tradunt[*](tradunt dQS. traduntur GF. traditur Ev.) certe[*](certe om. v. a. G.) semel satum durare nec vinci umquam a [*](dist.ego.)terra[*](a terra ll. v. an aeternum maxime?), maxime iuxta aquas.[*](Diosc. ibid. (cfr. Plin. XX 231–233). Pallad. II 14, 3.—Th. H. VII 6, 1.) usus[*](aquas usus ego. aqua sucus Q. aquam usus ll.v. aquas sucus S. aquam sucus J.) eius cum tisana[*](cum tisana F(?)S. cuncti sana Q. cum tisata G. cuncti sata E. cum typsana d. cum ptisana v.) tantum in cibis; leniorem[*](leniorem ego. leuiorem ll.v.) gratioremque saporem praestat. silvestre [*](uncos ego posui; per- tinere videntur haec verba ad § 183 extr. post rapa, cucumis.) ad multa medicamina utile est.—(Adeoque nihil omisit cura, ut carmine quoque comprehensum[*](comprehensum v. prehensum (praeh- F) ll.) reperiam[*](reperi in E. repererim v.a.G.), fabis caprini fimi singulis cavatis, si porri, erucae, lactucae , apii, intubi, nasturtii semina inclusa serantur, mire provenire.—Quae sunt et[*](sunt et GFEG. sunt dTv.) silvestria, eadem sativis[*](satiuis U 419. in satiuis ll.v.) sicciora intelleguntur et acriora.)—

[*](cfr. Plin. XV 106. (Th. C. VI 4, 1 sqq.). Th. H. I 12, 1. 2. C. VI 10, 1.) Namque et sucorum saporumque dicenda differentia est, vel maior in his quam[*](uel maior in his quam ll.v. in his sicut QU 420. uel maior in his sicut D.) in pomis. sunt autem acres cunilae[*](culnilae F1. cuniculae F2dDal. cunt Q.), origani, nasturti, sinapis, amari absinthi, centaurei; aquatiles cucumeris, cucurbitae, lactucae; acuti thymi[*](thymi Salm. tumi GdTQ. tami F2E. mi F1. tan- tum (vel tamen) v.a. H.) , cunilae[*](cunilae GEv. -le Q. cuniculae FdS. cunilaginis D cum U 421.); acuti et odorati apii, aneti, feniculi. salsus tantum e[*](e om.Q.) saporibus non nascitur; aliquando extra insidit pulveris modo, et cicerculis[*](cicerculis QSalm. circulis ll. v. a. H. (nascitur nisi in cicerculis, sed extrinsecus quasi puluis insidet [-itet Q] QS).) tantum.

[*](Diosc. III 51. 72. (Plin. XX 168. 174. 172). Diosc. III 79. Th. IX 11, 10.) Atque ut intellegatur vana ceu plerumque vitae persuasio, panax piperis saporem reddit et magis etiam siliquastrum, ob id piperitidis nomine accepto, libanotis odorem turis, zmyrnium[*](zmyrnium P. smyrna Q. -nium H. myrra ll. murra v.) murrae. de panace[*](panace dv. panice r.) abunde dictum [*](12, 127) est. libanotis locis putribus et macris ac roscidis seritur semine[*](semine om.Qv.a. B.). radicem habet olusatri, nihil ture differentem. usus eius post annum stomacho saluberrimus. quidam eam nomine alio rosmarinum appellant. Zmyrnium[*](zmyrnium S. -neum ll. Verc. smyr- nium v.) olus seritur iisdem locis murramque[*](myrrhaque S.) radice[*](radicem FSv. a. B.) resipit[*](resipet F. recipit Sv. a. B.).[*](Diosc. III 72. (79). Th. H. I 12, 1.) eadem et siliquastro satio. reliqua a ceteris et odore et sapore differunt , ut anetum, tantaque est[*](est omr.G.) diversitas atque vis, ut non solum aliud alio mutetur, sed etiam in totum auferatur. apio eximunt coqui[*](coqui ll. G. coci de QS. coctis v.) obsoniis acetum, eodem cellarii in saccis odorem vino[*](in uino QS.) gravem.

Et hactenus hortensia dicta sint, ciborum gratia dumtaxat . maximum quidem opus in iisdem naturae restat, quoniam proventus tantum adhuc summasque quasdam

tractavimus, vera autem cuiusque natura non nisi medico [*](medico dv. modico r.) effectu pernosci potest, opus ingens occultumque divinitatis et quo nullum reperiri possit maius. ne singulis id rebus contexeremus, iusta fecit ratio, cum ad alios medendi desideria pertinerent, longis[*](longis EG. longius rSv.) utriusque dilationibus futuris, si miscuissemus. nunc suis quaeque partibus constabunt poteruntque a volentibus iungi.