Naturalis Historia

Sequitur legunminlum natura, inter quae maxime [*](maximae E. -mus F2v.) honos fabae, quippe ex qua temptatus sit etiam panis . lomentum appellatur farina ex ea[*](ex ea ego. ea D1GF1dEv. del.D2. eius F2D.), adgravaturque pondus [*](dist. D.) illa et omni legumine, iam vero et pabulo[*](pabulo DdTv.cfr. §§ 142.143. -la F1E. -lum G. ad pabula F2. ad pabulum D.), in pane[*](in pane DGdTD. om. rv.)

venali[*](uenalis v. a. S.). fabae multiplex usus omnium quadripedum generi, praecipue homini. frumento etiam miscetur apud plerasque gentes, et maxime panico solida ac delicatius[*](aut delicatius coni.Dal.) fracta. [*](cfr. Cato 134, 1. Didymus in Geop. II 35, 3. (Diosc. II 127). cfr. Gell. IV 11.)quin et prisco ritu puls fabata[*](puls fabata ego. pulsa faba D2D. fabata r Brot. fabacia v.) suae religionis diis in sacro est. praevalens pulmentari cibo, set[*](set ego. sed T. et rv.) hebetare sensus existimata, insomnia quoque facere, ob haec Pythagoricae sententiae damnata, ut alii tradidere, quoniam mortuorum animae sint in ea, qua de causa parentando utique[*](uitique D1E. cuit- que d.) adsumitur.[*](Fabius Pictor ap. Gell. X 15, 12. Didymus in Geop. II 35, 6. 7.) Varro et[*](et om.d.) ob haec flaminem ea non vesci tradit et quoniam in flore eius litterae lugubres reperiantur. in eadem peculiaris religio, namque fabam utique ex[*](ex DGFD. et dE. e B.) frugibus referre mos[*](mos F2v. mox r.) est auspici causa, quae ideo referiva appellatur. et auctionibus adhibere eam lucrosum putant. sola certe frugum etiam exesa repletur crescente luna. aqua marina aliave salsa non percoquitur. [*](cfr. Pallad. XII 1, 2. Verg. Georg. I 215. Col. II 10, 9. Th. H. VIII 6, 5. (C.III 24, 3). cfr. Th. H. VIII 9, 1. Col. II 10, 7. Cato 37, 2.)seritur ante vergiliarum occasum leguminum prima, ut[*](ut D2Ev. aut D1GFd. haud F2.) antecedat[*](antecedit F2d.) hiemem. Vergilius eam per ver seri[*](seri dv. sari r.) iubet circumpadanae Italiae ritu, sed maior pars malunt fabalia maturae[*](dist. H.) sationis[*](sationis dv. racionis G. rati- r.) quam trimestrem fructum. eius namque siliquae caulesque gratissimo[*](gratissimi//// dv. a. G.) sunt pabulo[*](pabulo v. -li ll.) pecori. aquas in flore maxime concupiscit[*](conspicit E.), cum vero defloruit[*](defioruerit dT.), exiguas desiderat. solum, in quo sata est, laetificat stercoris vice. ideo circa Macedoniam Thessaliamque, cum florere coepit, vertunt arva.[*](Th. H. IV 8, 8.) nascitur et sua sponte plerisque in locis, sicut septentrionalis oceani insulis, quas ob id nostri Fabarias appellant, item in Mauretania[*](mauritania Ev. a. H. mauritima d1. marit- d2.) silvestris passim, sed praedura et[*](et om.EH.) quae percoqui non possit. nascitur et in Aegypto spinoso caule, qua de causa crocodili oculis[*](ac oculis E1. (aculeos v.a.B.) caules F2.) timentes refugiunt.[*](Th. H. IV 8, 7. 8. VIII 1, 4. Col. II 10, 15. 4. Pallad. III 4. Geop. II 37, 2.) longitudo scapo[*](scabro F2E.) quattuor cubitorum est[*](dist. Strack coll.Theophr.) amplissima, crassitudo digiti. ni[*](digiti ni Turnebus. intoni ll. (an ut digito. ni?) di- giti in totum ni S. nec B. octona v.) genicula abessent[*](abessent Turnebus. abesset DGFE. habens sed dT. habet v.a.S.), molli calamo similis; caput papaveri, colore roseo, in eo fabae non supra tricenas[*](tricenas v. -enall. triginta S cum Salm.); folia ampla, fructus ipse amarus et odore, sed radix perquam[*](quam D2.) grata[*](grata D2D. lata rv. lauta B.) incolarum cibis, cruda et omni modo cocta[*](omni modo cocta dTJ e Theophr. coll. XVI 65. 137. XVII 162. XXII 154. omnino decocta rv.), harundinum radicibus similis . nascitur et in Syria Ciliciaque et in Toronae[*](Toronae J. -ne ll.v.) Chalcidi ces[*](Chalcidices S e Theophr. -cidis ll.v.J.) lacu.

Ex leguminibus autumno vereve[*](autumno uereue J. autumno uere DGFdT. autem nouę re E. autem nouembri v. (et uere coni.H.an uel uere?)) seruntur lens et in Graecia pisum. lens amat solum tenue magis quam pingue, caelum utique siccum. duo genera eius Aegypto, alterum rotundius nigriusque, alterum sua figura, unde vario usu tralatum est in lenticulas nomen. invenio apud auctores[*](auctorem DF1E.) aequanimitatem fieri vescentibus ea. pisum in apricis seri debet frigorum inpatientissimum. ideo in Italia et in austeriore caelo non nisi verno tempore terra facili, soluta[*](ac soluta v.a.S).

[*](Th. H. VIII 6, 5. Col. II 10, 20. Geop. II 36, 1.—Th. H. VIII 5, 1. Diosc. II 126. —Col. II 10, 19. Th. H. VIII 6, 5.) Ciceris natura est gigni cum salsilagine, ideo solum urit nec nisi madefactum pridie seri debet. differentiae plures, magnitudine, colore, figura, sapore. est

enim arietino capiti[*](capiti v. capite (pite G) ll.) simile, unde ita appellatur[*](appellant dES.), album igrumque; est et columbinum, quod alii Venerium[*](uenerium uocant dv.a.S.) appel- ???candidum, rotundum, leve, arietino minus, quod religio ???vigiliis adhibet. est et cicercula minuti ciceris, inaequalis , angulosi, veluti pisum, dulcissimum autem id quod ervo[*](eruo D2F2dv. ero r.) simillimum, firmiusque quod nigrum et rufum quam quod album.

[*](Th. H. VIII 5, 2. 3. Diosc. II 175. Col. XI 2, 72. (Pallad. XI 1, 3).) Siliquae rotundae ciceri, ceteris leguminum Iongae et ad figuram seminis. latae, piso cylindratae[*](cilindratie Ev. -aceae C.). passiolorum [*](faseolorum v. phasio- S.) cum ipsis manduntur[*](mandunt FfE2S. manducent E1.) granis. serere eos qua velis terra licet ab idibus Octobr[*](octobr. ego. -bris ll. v. at plene scribendum erat octobribus: cfr. etiam XI 42. XV 19.XXI 111.). in kal. Novembris. legumina, cum maturescere coeperunt[*](coeperint F2Ev.a.H.), rapienda sunt, quoniam cito exiliunt latentque, cum decidere, sicut et lupinum.