Naturalis Historia

Plantas ex seminario transferre in[*](in dv. m D.om.E.) aliud, priusquam suo loco ponantur, operose praecipi arbitror, licet translatione folia latiora fieri spondeant.

[*](Colum. V 6, 6.) Ulmorum, priusquam foliis vestiantur, samara colligenda est circa Martias kalendas, cum flavescere incipit. dein, biduo in umbra siccata, serenda densa in refracto[*](refracto v. refacto DE. arefacta dT. area facta Schneider, sed cfr. Colum. V 6, 6 cum XI 2, 60.), terra super minuta incribrata crassitudine, qua[*](qua CFW Müller p. 18. quae ll. v.) in cupressis. pluviae si non adiuvent, rigandum. differendae[*](deferendae TEv. disse- G.) ex arearum venis post annum in ulmaria intervallo pedali in quamque partem.[*](Colum. V 6, 9. 10. 12. arb. 16, 3. Th. H. II 5, 6.) Atinias[*](Atinias ego coll. XVI 72. 108 et Colum V 6,9. maritas ll. v.) ulmos autumno serere utilius, quia carentes[*](carentes TU 316. -ente ll. -ent v.) semine[*](post semine habent nam (non dTf) ut e ll. S.; eieci ut ex iterato semine orta. nam et eae D. nam eae e v.) plantis seruntur. in arbustum quinquennes sub urbe transferunt[*](transferuntur fv. a. Bas.) aut, ut quibusdam placet, quae vicenum pedum esse coeperunt. sulco, qui novenarius dicitur, altitudine pedum III[*](III ego. trium ll.v. nonne ternorum?), pari latitudine[*](latitu- dine v. altit- ll. om.d1.) et eo amplius circa positas pedes terni[*](terni D2v. sterni r.) undique e solido adaggerantur. arulas id vocant in Campania. intervalla ex loci[*](ex loci v. sex luci ll.) natura sumuntur . rariores[*](rariores dTfH. ariores D1E. ari- diores D2v.) serendas in campestribus convenit. populos[*](populos D1dv. -lus r.) et fraxinos[*](fraxinos dv. -nus r.), quia festinantius germinant, disponi quoque maturius convenit, hoc est ab idibus Februariis, plantis et ipsas nascentes. in disponendis arboribus arbustisque

ac vineis quincuncialis[*](quincuncialis v. -unculis d. quisuncalis E. quinsonoalis D.) ordinum ratio vulgata et necessaria, non perflatu modo utilis, verum et aspectu grata, quoquo[*](quoquo dTfH. que quo r. quocumque v.) modo intueare, in ordinem se porrigente versu. populos[*](popu- los dTS. -lus r. -lis v.) eadem ratio semine[*](semine v. -na DE. -nandi dT.) quae[*](quae dS. qua rv.) ulmos serendi, transferendi quoque e seminariis eadem et silvis.

[*](Pallad. III 9, 5. Th. H. II 5, 1. C. III 5, 2. (Colum. arb. 20, 2). Colum. III 5, 2. 9, 7–9. Th. C. III 4, 1.) Ante omnia igitur in similem transferri terram aut meliorem oportet, nec ex tepidis aut praecocibus in frigidos aut[*](aut dv. et rTS.) serotinos situs, ut neque ex his[*](ex his dS. exiit r. ex iis v.) in illos; praefodere scrobes ante[*](ante ll. v. an ante aliquanto? (Theophr.ὡς πλείστου χρόνουetἐκ πολλῶν).); si fieri possit, tanto, donec[*](tanto donec Dv. tanto prius do- nec EG. tanto prior nec d.) pingui caespite obducantur.[*](Colum. V 5, 1. 2. 10, 2. arb. 19, 1. 16, 2. 4, 3. V 9, 7. 10, 3. (III 13, 8). V 10, 4. arb. 4, 3. 19, 2. Xenoph. Oecon. 19, 5. 7. Colum. III 13, 7. 8. (Th. H. II 6, 2).) Mago[*](magno E.) ante annum iubet, ut solem pluviasque conbibant, aut, si id condicio largita[*](largita om.dT.cfr. Colum. V 9, 7.) non sit, ignes in mediis[*](mediis DdTD. -ios ES. -io v.) fieri ante menses duos, nec nisi post imbres in his seri, altitudinem eorum in argilloso aut duro solo trium cubitorum[*](post cubitorum Petavius suspicatus est lacunam esse, his fere explendam: latitudinem duorum.) esse in quamque partem, in pronis[*](pronis H coll. Colum. pruinis DTE. prumis d. prunis v.) palmo amplius, iubetque[*](iubetque ego. et ubi- que ll. v.) caminata fossura ore conpressiore esse[*](conpressiore esse in ego. -iores (S. -iore dv). sint ll. v.), in nigra vero terra duo cubita et palmum quadratis angulis[*](dist. J.) eadem mensura. Graeci auctores consentiunt non altiores quino semipede esse debere nec latiores II[*](II ego. duobus ll. v.) pedibus, nusquam vero semisquipede[*](semisqui- pede dS. -dem r.) minus altos. quoniam [*](dist. ego.) in umido solo ad vicina aquae[*](aquae dv. quae D. quēque E.) perveniatur[*](perueniatur ego. -iat ll. v. (cfr. § 193. IV 94. VI 52).an potius exciderunt ante quoniam haec fere: fodiendum autem in sicco tantum? cfr. Xenoph. Oecon.), Cato,

si locus aquosus sit,[*](Cato 43. (Colum. arb. 20, 3). Th. C. III 4, 2. H. II 5, 1. Colum. V 9, 7. Th. C. III 8, 1. Liv. IX 16, 17. 18.) latos[*](latos G. latus ll.) pedes ternos in faucibus imosque [*](imisque Ev. a. G.) palmum et pedem, altitudine IIII[*](III ego. quattuor ll. v.) pedum, eos lapide consterni aut, si non sit, perticis salignis viridibus, si neque hae sint, sarmentis, ita ut in altitudinem[*](altitu- dinem v. -ne Ef. -ni D. -nis d.) semipes detrahatur [*](semipes detrahatur J. -pede trahatur ll.). nobis adiciendum[*](adiciendum v. adiuuendum DE. -ntum d.) videtur ex praedicta arborum natura, ut altius demittantur ea, quae[*](ea quae dv. aquae r.) summa tellure gaudent , tamquam fraxinus, olea. haec et similia quaternos pedes oporteat[*](oporteat Dd. -tet Ev.) demitti[*](dimitti Ev.). ceteris altitudinis pedes terni suffecerint [*](terni suffecerint D. ternis (-ni d. -nos v) effecerint ll. v.). *est[*](est D2. esti r. et est J.) innoxium adradi[*](adradi DED. abradi dv. cfr. § 115. 138. Column. IV 29, 9. arb. 8, 2.) partes, quae se nudaverint[*](est innoxium—nudaverint post securi iussa habent ll. v. transposui ego.).* Excide radicem, inquit, istam, Papirius Cursor imperator , ad terrorem Praenestinorum praetoris destringi securi iussa[*](securi iussa J. securius set (sed D2) ll.).*[*](Aristot. de invent. 6. Colum. arb. 4, 4. 5. Th. C. III 6, 5. 4, 3. Verg. Geo. II 348. Colum. III 15, 3. 4. arb. 17, 2. V 9, 9. Pal- lad. III 18, 5.) testas[*](testas om. v. a. H.), aliqui[*](aliqui, aliqui J. aliqui vel S. sed cfr. Müller de stilo Plin. p. 91.) lapides rotundos subici malunt , qui et contineant umorem et transmittant, non idem[*](idem ego. item ll.v.) planos facere et a terreno arcere radicem existimantes. glarea[*](glarea Ev. gloria r.) substrata inter utramque sententiam fuerit.

[*](Cato 45, 3. (Pallad. III 25, 2). Colum. V 9, 10. Cato 28, 2. Verg. Geo. II 269 (Th. H. II 5, 3). Co- lum. V 6, 20. 9, 8. 10, 7. arb. 17, 4.) Arborem nec minorem bima nec maiorem trima transferre [*](transferri dv. a. S.) quidam praecipiunt, alii cum manum[*](annum dv. a. D.) conpleat, Cato crassiorem v digitis. non omisisset idem, si attineret[*](attineret G. absti- ll. v.), meridianam caeli partem signare in cortice, ut translatae[*](translatae S. -lat DE. -latis dT. -lata v.)

isdem et adsuetis statuerentur[*](statuerentur TS. -eretur ll. v.) horis[*](horis dG. oris rTv.), ne aquiloniae meridianis oppositae solibus finderentur et algerent meridianae aquilonibus.[*](Th. H. II 6, 12. C. III 5, 2. Colum. III 9, 7.) quod e diverso adfectant etiam quidam in vite ficoque, permutantes in contrarium. densiores enim folio ita fieri magisque protegere fructum et minus amittere , ficumque[*](ficumque dv. -mue r.) sic etiam scansilem fieri. plerique id demum cavent, ut plaga deputati cacuminis meridiem spectet, ignari fissuris nimii vaporis opponi.[*](cfr. Plin. XVIII 334. Column. V 6, 19.) id quidem in horam diei quintam vel octavam spectare maluerim. aeque latet non neglegendum, ne radices mora inarescant neve a[*](a om.Dd.) septentrionibus aut ab ea parte caeli usque ad exortum brumalem vento flante effodiantur arbores, aut certe non adversae his ventis radices praebeantur, propter quod emoriuntur ignaris causae agricolis.[*](Cato 28, 1 (cfr. Cato 61, 2, ubi plurima cum terra scribendum videtur). Colum. V 9, 8. Cato 28, 1. 2. (Colum. V 6, 21). Colum. V 10, 16. Pal- lad. IV 10, 2.) Cato omnes ventos et imbrem quoque in tota translatione damnat. et ad haec proderit quam plurimum terrae, in qua vixerint, radicibus cohaerere ac totas cum[*](cum ego. om. ll. v. cfr. Colum. V 9, 8. an totos caespites?) caespite circumligari cum ob id Cato in corbibus transferri iubeat, procul dubio utilissime . qui quidem[*](qui quidem ego. quidem DTEv. idem d(?)P. qui idem D.) summam terram contentus est subdi. quidam punicis malis substrato lapide non rumpi pomum in arboribus tradunt.radices inflexas poni melius; arborem ipsam ita locari, ut media sit totius scrobis, necessarium .[*](Th. H. II 5, 5. (C. V 6, 10). Pallad. IV 10, 25. Th. C. V 9, 4. Cato 28, 2. (Colum. V 6, 13. Th. C. III 5, 5).) ficus si in scilla[*](si in scilla TVerc. in ficilia (in fic- D1 ) ll.)—bulborum hoc genus est[*](est dv. om.D. esse E.)— seratur[*](ratur E. seritur v. a. G.), ocissime ferre traditur pomum neque vermiculationi obnoxium, quo vitio carent et[*](et ego. om. ll. v.) reliqua poma similiter sata. radicum filis[*](filis ego. cfr. XVI 128. eius ll. v. del. P.) magnam adhibendam curam, ut exemptas appareat, non evolsas, quis dubitet? qua ratione et reliqua confessa[*](confesse E.) omittimus, sicuti terram circa radices festuca cospissandam[*](festuca cospissandam (consp- P) D cum P. festugato (-ucato v. fistucato dC) spissandam ll.v.), quod Cato primum in ea re esse censet, plagam quoque a trunco oblini fimo et foliis praeligari praecipiens.