Historiae Adversum Paganos
Orosius, Paulus
Orosius, Paulus. Historiarum adversum paganos libri VII (Corpus scriptorum ecclesiasticorum latinorum, Volume 5). Zangemeister, Karl, editor. Gerold: Vienna, 1882.
igitur Otho cum, Galba et Pisone Romae interfectis, inter tumultus caedesque inuasisset imperium ac mox creatum imperatorem in Gallia per Germanicas legiones Vitellium conperisset, bellum ciuile molitus tribus primum leuibus proeliis, hoc est uno apud Alpes, alio circa Placentiam, tertio circa locum, quem Castores uocant, contra Vitellianos duces congressus uictor exstitisset, quarto apud Bedriacum proelio cum animaduertisset suos uinci, mense tertio quam imperare coeperat sese interfecit.
Yitellius uictor Romam uenit: ubi cum multa crudeliter ac nequiter ageret, incredibili etiam uoracitatis appetitu humanam uitam probris adgrauaret, postquam de Vespasiano comperit, primum deponere molitus imperium, post a quibusdam animatus Sabinum Vespasiani fratrem, [*]( AVCTORES § 6 inuasisset—molitus..leuibus Eutrop. 7, 17 || tribus .. proeliis — uinci Sueton. Oth. 9 || mense — interfecit fort. Hier. p. 157 (cf. Sueton. Oth. 11 et Eutr. 7,17) § 7—§ 9 Sueton. ViteU. 11.13.15-17, sed § 8 octano .. mense et ultima § 9 etiam—sepultum ex Eutropio 7, 18 ) [*]( 1 malorum (1 in ras. m. 2, ex g fort.) B || fragoris (is in ras. m. 1, ex em?) D 2 superintur D || enim om. D || rome R1 3 eclesia P ęcclesia ante ras. B 5 rome Rl || post iuterfectis rasura apatio hoc uoc. aequans B 7 gismanicas D || comperisset Ral. cumperisset D 8 probeliis D || unum D 10 castores] PR2GKMHVsWN2 castoris DN1v (item apud Suet. legitur) pastores B1 || uitellianos (a fort. al. m. add.) B 11 extitisset PBJ extetisset D || et quartum D || bedriacum] Vat. Beg. 772 (s. x.), Pal. 828 (s. XI) hedriacum PB PorE. WX2 bredria s cum (punctum sub d fortuitum esse potest; cf. infra u. 15 et p. 458, 14) D brediacum O betriacum Palerm. (s. xv) et Vat. 1975 m. 2 (s. XV) soli betriaticum H briacum TO bebriam N bebriacum V3v || proelium D 12 uici R1 18 uitellius (ui m. ant. in ras.; 1 alt. s. s. m. 2) P 14 crudilitate D || ac nequiter om. D 16 appititn D || mtam D || adgradaret D 16 ueapaniano Bl || molitus est X1X1fsh est m. Zt Col. 17 post a] PB7, K2MTOX1X2X3 postea DK1 post B* postea a X4. v; postquam a GN1 || sauinum D || uespassiani P || fratrem (t s. s. m. 2) P )
post deficiente in Vespasiani nomen exercitu suo destitutus adpropinquantibusque iam hostibus trepidus cum se in quandam proximam palatio cellulam contrusisset, turpissime inde protractus cum per uiam sacram nudus duceretur, passim fimum in os eius coniectantibus in forum deductus, octauo quam regnum praesumpserat mense apud Gemonias scalas minutissimorum ictuum crebris conpunctionibus excarnificatus atque inde unco tractus et m Tiberim mersus etiam communi caruit sepultura.
multis autem et nefariis modis per complures dies a Vespasiani militibus, aduersum senatum populumque Romanum indiscreta caede saeuitum est.
Anno ab Vrbe condita DCCCXXV, breui illa quidem sed turbida tyrannorum tempestate discussa, tranquilla sub Vespasiano duce saeuitum rediit.
namque, ut paulo altius repetam, Iudaei post passionem Christi destituti in totum [*]( AVCXORES § 9 Tacitus Hist. 4, 1 ? cap. 9 § 2 Iudaei—circumuenirentur fort. adhibitus Rufinus 2, 26 princ. (cf. 3, 6 et 7) || in Carmelo sqq. Sueton. Veep. 5 et 4 ) [*]( EXPILATORES 15 Anno — DCCCXXV (sic: DCCCXLV) .. p. 460, 12 Titus .. 13 templum —15 duobus excerpsit Seuerus Chron. p. 453 ) [*]( 1 dum D || caetaris D || flauianis (u ex m m. 1) D || capitolium (o ex e corr. ant. m.) P capitulium D 2 compulit] Ral, cumpulit D conp- PR1 || saccen∗soque (eras. u) P succen su.q: D || -qae del. m. fort. 2 in G 3 unum (n m. 1 in ras.) D 5 appropinquantibusque R* aprop- D, -que om. v || tribidus D || quadam PRl 6 construsisset Db || turpisBe R\' 7 passim] passim cunctis v 8 iactantibus h || quo in quã m. antiqua R 9 praesumaerat (pre- D) PD || gemonias (i s. s. m. 1) D 10 conpnnctionibus (con in cο̃∗ ail. m., n altera m ras. m. 2) R conpunccionibus D || adque P1R1D 11 uncontractus D || et in] De in PR || misus D 12 complures] R7D (-ris D) conplures PR1 13 uespaniaai R1 14 seuitum D 15 octingentisimo uicesimo quinto D 16 uespasiano (i ex corr. add. m. 1) D 17 ut a. 8. m. 1 in P || altius] DGς (alcias D) latius PRH anterius KM 18 repetam] D referam PR Ił iudei RXD || distituti∗∗ (fort. ti alt. ita ras.) D )
ad hos Vespasianus a Nerone missus Titum filium suum maiorem inter legatos habuit; nam multas et ualidas legiones secum in Syriam traiecit. itaque cum Iudaeos, multis eorum oppidis captis in urbem Hierosolymorum praecipue ob diem festum congregatos, obsidione clausisset, cognita Neronis morte hortatu plurimorum regum et ducum — maxime losepbi Iudaeorum ducis sententia, qui captus cum in uincla coiceretur, constantissime dixerat, sicut Suetonius refert, continuo se ab eodem sed imperatore soluendum — imperium adoptus est, relictoque in castris ad procurationem obsidionis Hierosolymorum filio Tito, per Alexandriam profectus est Romam; sed cognita [*]( AYCTORES § 3 ad hos—lin. 7 missus Eus. 2084x || 7 Titum— 9 traiecit Sueton. Vesp. 4 || 9 multis — captis Eus. Hier. 2084°; cf. Tacitus Hist. 5, 10 || 9 in urbem Hieros... 11 obsidione clansisset Eus. 2084T ?, cf. Sync. || 10 praecipue-congregatos Eus. 2086 ?; fortasse in urbem-clausisset sec. Tacitum (cf. Sulpic. Seu. Chron. 2, 30 § 3) || 11 cognita —12 ducum ignotus || 12 Iosephi — ducis Hier. 2084* || 13 captus — 15 soluendum Sueton. Vesp. 5 qui laudatur || 15 imperium —17 Romam Hier. 2085a, fort. etiam Sueton. Tit. 5 || 17 cognita sqq. Tacitus Hist. ? (cf. Sueton. Vesp. 7) ) [*]( 1 undique** (1 aut 2 litt. eras.) P 2 reducti D || quae] que in ras. al. m. R -q: D || purtenderet D 3 a om. D || iudaea (altera a m. 2 in ras.) P iudea R\'D || potitus in potitos mox m. ant. in potituros corr. R potiturus D 4 ad] a D 6 aquilae (e eras.; in marg. uocab. erasum) P || caesis* (eras. e) P || uespasianus (altera s m. 2 in ras.) P 7 a nerone] arenone R* || misus D 9 transiecit PH || iudeos R1D 10 urbem P urbe D || hierusolymorum R hierusolemorum D || praecipuae R1D 12 iusephi D || iudeorum R1D || sentenciam D 13 uinola] PD uincula B || coieeretur] PBID coniceretur R2 14 suaetonius R eoetonius D || continue (e in o corr. m. 1) P || sed] esse D 15 adsertus D || relicto D 16 ad c (c del. m. 1) P ad * (erasa c uid.) R || obseditiones (ti erasae et incertae) R1 || hierusolymorum B hyrusolimurum D 17 alezandriae D )
Titus uero magna ac diuturna obsidione Iudaeos premens, machinis cunctisque bellicis molibus non sine multo suorum sanguine tandem muros ciuitatis inrupit. sed ad expugnandam interiorem templi munitionem, quam reclusa multitudo sacerdotum ac principum tuebatur, maiore ui et mora opus fuit.
quod tamen postquam in potestatem redactum opere atque antiquitate suspexit, diu deliberauit utrum tamquam incitamentum hostium incenderet an in testimonium uictoriae reseruaret. sed Ecclesia Dei iam per totum Orbem uberrime germinante, hoc tamquam effetum ac uacuum nullique usui bono commodum arbitrio Dei auferendum fuit.
itaque Titus, imperator ab exercitu pronuntiatus, templum in Hierosolymis incendit ac diruit, quod a die conditionis primae usque ad diem euersionis ultimae manserat annis mille centum et duobus. muros urbis uniuersos solo adaequauit.
sexcenta milia Iudaeorum eo bello interfecta Cornelius et Suetonius referunt; Iosephus uero [*]( AVCTORES § 4 et § 5 Tacitus Hist. (ad 6 quod sqq. cf. Sulpic. Seu. 2, 30 § 6 sq. = frgm. 2 Nipp.); illa quoque 10 hoc—12 fnit fort. sec. Tacitum, sed detorta ab Orosio § 6 Titus—diruit Tacitus Hist. ? (ad Titus — pronuntiatus cf. Sueton. Tito 5) || quod a die — MCII Eus. 2086, an Tacitus ? || muros — adaequauit Tacitus ? § 7 Eus. 2086 ut uid. (ubi tamen Tacitus et Suetonuus non laudantur; quorum ille Hist. 6,13 DC milia obsessorum multitudinem fuisse, hic de ea ne nihil refert; losephus ex Eus. memoratus est) ) [*]( 1 uitelli] P\'D uitellu (11 redintegratis et i add. sed mox deleta) P P* uitellii R || substit D 2 iudeos R1 || praemeas PR1 || mahinis (c m. 1) D 3 multo** (fort. rũ eras.) B 4 muros] O murus D muro P murũ (H in ras. m. 2) Fi || irrupit R* 6 ac] a D 7 potestate PB || mirandum post opere cum interpolatore Landolfi recenti (non cum Paulo) add. Grubitz p. 26 || adque (d in t m. 3 P) P1R1 9 anc (c ilico deletum) P || testimonio PB || reseruaret (altera e m. fort. 1 ex u ?)R || eclesia P 11 effectum (. m. 2 uel rec.) P effectum (. al. m.) R effectum D || uisui D || commodo D 13 pronuntiat R1 || hierusolimis D 15 I. o. duobus PR 16 adaequauit (d m. 1 ex e corr.) P || . DC • milia PR || iudeorum B\'D 17 cornilius D || soetonius D )
Vespasianus et Titus imperatores magnifioum agentes de Iudaeis triumphum Vrbem ingressi sunt. pulchrum et ignotum antea cunctis mortalibus inter trecentos uiginti triumphos, qui a conditione Vrbis usque in id tempus acti erant, hoc spectaculum fuit, patrem et filium uno triumphali curru uectos gloriosissimam ab his, qui Patrem et Filium offenderant, uictoriam reportasse.
qui continuo omnibus bellis ac tumultibus domi forisque conpressis pacem totius Orbis pronuntiauerunt et Ianum geminum obseratis cohiberi claustris sexto demum ipsi post Vrbem conditam cemsierunt. iure enim idem honos ultioni passionis Domini inpensus est, qui [*]( AVCTORES g 8 usque ad uectos sec. Tacitum Hist. ut uid. § 9 usque ad consuerunt sec. Tacitum Hist.; cf. Oros. 7, 3 § 7 ) [*]( EXPILATORES 6 Vespasianus — 9 triumphos adhibuit Seuerus Chron. p. 442 ) [*]( 1 indeus B* iudeos D || tunc bello in ras. m. 1 D || pre|fuit ex corr. add. m. 1 D || et om. D 2 praedicatum D 3 undecies mi (mi ilico del.) P **decies B undecias D 4 iudeorum R1D || diuersas D || conditionibus B 5 disperas (s m. 1) D || nonaginta milia] D LXL mil- P XL milia (u m. ant.) B nonagenta milia H nongenta milia 0 doooc W cocc T 6 uespanianus R\' 7 iudeis R1D 8 trecentus uiginti D occxx P cccxx (os et i fort. non a m. 1) 9 triumphus (t s. s. m.1) D || conditin e (tin e eras.) D || in id] PBW (IN sic in ras. m. 2 B) ad id DGM1TOX2 id K ad M1 || temp D 10 expectaculum D || uno (o ex ũ al. m.) B huno D 12 qui ( s. s. m. 1) D 13 tumultisbus (s prior ilico deL) P || compressis Ral.14 pronuntiauit PB (corr. m. 3 B) pronunciauit D || et ianum] eoianum D || obse*ratis (eras. c) D || cobebere D 15 consuerunt R1 16 ultionia PB (8 erasa in B) ulcionis D || impensus Rs-)
tunc deinde sine ullis bellorum tumultibus in inmensum respublica Romana prouehitur: siquidem Achaia Lycia Rhodus Byzantium Samus Thracia Cilicia Commagene tunc primum redactae in prouincias Romanis iudicibus legibusque paruerunt.
Nono autem imperii eius anno tres ciuitates Cypri terrae motu corruerunt et Romae magna pestilentia fuit.
Vespasianus autem in uilla propria circa Sabinos nono anno principatus sui profluuio uentris est mortuus.
Anno ab Vrbe condita DCCCXXVIII Titus, segregatis a numero principum Othone et Vitellio ab Augusto octauus, biennio post Vespasianum regnauit. cuius tanta tranquillitas in imperio fuit, ut nullius omnino sanguinem in republica administranda fudisse referatur.
et tamen tunc Romae orto repente incendio plurimae aedes publicae concrematae sunt. abruptum tunc etiam Bebii montis uerticem magna profudisse incendia ferunt torrentibusque flammarum uicina regionis cum urbibus hominibusque delesse.