Historiae Adversum Paganos

Orosius, Paulus

Orosius, Paulus, Historiae Adversum Paganos

et, ut uerbis uerba non onerem, non temere dixerim, tantam uel in bello saltim extinctam modo fuisse gregariorum militum manum quanta tunc caesa est in pace nobilium.

Igitur Bulla mortuo Lepidas, Marianae partis adsertor, aduersus Catulum Sullanum ducem surgens, rediuiuos bellorum ciuilium cineres suscitauit. bis tunc acie certatum est; plurimi Romanorum, iam ipsa paucitate miserorum et adhuc illo furore insanientium, caesi sunt.

Albanorum ciuitas, obsidione oppugnata atque excruciata fame ultima, miserabilium reliquiarum deditione seruata est; ubi tunc Scipio, Lepidi filius, captus atque occisus est. Brutus in cisalpinam Galliam fugiens persequente Pompeio apud Regium interfectus est.

ita hoc [*]( AVCTORES § 16 et 17 Liuius 90 § 18 Orosius ut uidetur ) [*]( EXPILATORES 11 Sulla-19 interfectus est excerpsit Paulus 124 sq. ) [*]( 1 multitudinem truoidari] oidari D || post∗remo (er. fort. e) P poetremom D 8 ounctia D || conpositus D 4 adque P1R1 || uictos om. R1 || communi pariter L 5 exultasse] RD ezsultasse P exultauisse L || laetitia∗ P letitia R1 || at etiam] PRD at enim L ac etiam v || tantia ∗∗∗∗∗ (s in ras.) P || romani imperii Lh 6 extetisse D 7 inuictu D || dampnarit a. ras. B || uerbis] uerba D 8 uera LD || non onerem] non eṙėṡse (corr. 1 aut 2 m., e alt. linea quoque deleta; tertium punctum fort. a 3 m.) L 9 saltem , B2 U graegariorum P 11 sylla LPBD || ad\'ertor L adsertur D assertor R2 assessor PB\' || aduersum D 12 catuilum B* || syllanum LPBD || reddiuiuos D 13 aciae a. ras. B 15 albanorum (a alt. in ras. m. 1) D || obpugnata est PB (ob in op R2) 16 adque PaR1 || excrucita B* || miserabilium (m tertia hasta et i in ras. m. 1, s ante u. add. m. 1) D || reliquarum Ra 17 scipio (cipio tn ras. m. 1) D 18 adque P1R1 || cis alpinam (is in ras. ampliore) P 19 aput P1 om. D || regium] LPBD || hoc] ut D ) [*]( 22*)

340
bellum ciuile non magis dementia Catuli quam taedio Sullanae crudelitatis, ut ignis in stipula, eadem celeritate qua exarsit euanuit.

Anno ab Vrbe condita DCLXXIII sonantibus undique bellorum fragoribus, quorum unum in Hispania erat, aliud in Pamphylia, in Macedonia tertium, quartum in Delmatia, exsanguis adhuc atque exhausta intestina pernicie tamquam febribus Romana respublica propulsare armis Occidentis Septentrionisque fortissimas gentes cogebatur.

Sertorius aiquidem, uir dolo atque audacia potens, cum partium Marianarum fuisset, Sullam fugiens ex Africa dilapsus in Hispanias,, bellicosissimas gentes in arma excitauit.

aduorsus hanc, ut breuiter definiam, duo duces missi Metellus et Domitius: quorum Domitius ab Hirtuleio Sertorii duce cum exercitu oppressus est.

Manlius, proconsule Galliae in Hispaniam cum tribus legionibus et mille quingentis equitibus transgressus, iniquam cum Hirtuleio pugnam conseruit: a quo castris copiisque nudatus, in oppidum Ilerdam paene solus refugit. [*]( AVCTORES § 1 usque ad fragoribus Liwus 90 || unum—Delmatia Eutropius 6, 1 n exsanguis — cogebatur Orosius ? (on Liuius Y) § 2 et § 3 Liuius 90 et Eutrop. 6, t § 4 Liuius 90 ) [*]( 1 clementiae L || catnlli R2 || syllanae LPB2 syllane R1D 2 qua] quae D || exarslt] ezorta sit PR1 4 ∙DC∙ mo septnagensimo tertio L sexcentissimo septuagensimo tercio D DCLXXVI∙ R* 5 hispaniam Pa 6 pamphilia R pampilia D || machedonia PR1 || quartum in] quartum L [j delmatia] L dalmatia PRD (in fine fort. 1 litt. er. in D) 7 athuc L || adque PR1 || pernitiae (t radendo in c sed m. 2 uel 3 restit.) R 8 romanae resp- L 9 septemtrionis- \' que PR1 || gogebator D 10 adque PR1 || andicia P amdatia D 11 syllam LPB sylla D || afriga D || hispania D 12 exitauit D 18 difiniam R2 || domicius D 14 quorum domitius om. D || rertnri D 15 manlins] LD (item Periochae codex NaI.) manilius PRv || priconsnle D proconsul. P proconsul R || hispania (s statim 8. s.) D 16 mille quingentes D Ἰ∙∂∙ P ∙Ῑ.∂∙ (I eras. mox m. 2 restitutum) R 17 iniqua D || hirtoleio D 18 hilerdam LR inlerdam P hilerda D || p∗ene R2 )

341

Metellus multis proeliis fatisatus, per deuia oberrans, hostem mora fatigabat, donec Pompei castris consociaretur.

Pompeius contracto apud Palantiam exercitu Lauronem ciuitatem, quam tunc Sertorius oppugnabat, frustra conatus defendere uictus aufugit.

Sertorius superato fugatoque Pompeio Lauronem captam cruentissime depopulatus est; reliquum agmen Lauronensium, quod caedibus saperfuerat, miserabili in Lusitaniam captiuitate traduxit.

Pompeium autem, hoc est ilIum Romanorum ducem, a se uictum fuisse gloriatus est, quem magna praeditum fiducia ad hoc bellum non pro consule sed pro consulibus Roma misisset.

fuisse tnnc Pompeio triginta milia peditum, mille equites Galba scribit, Sertorium autem sexaginta milia peditum, octo milia equitum habuisse commemorat.

postea nero Hirtuleius cum Metello congressus apud Italicam Baeticae urbem uiginti milia militum perdidit uictusque in Lusitaniam cum paucis refugit.