Historiae Adversum Paganos

Orosius, Paulus

Orosius, Paulus, Historiae Adversum Paganos

Et superiore iam libro contestatus sum et nunc necessarie repeto secundum praeceptum tuum de anteactis conflictationibus saeculi: nec omnia nec per omnia posse quae gesta et sicut gesta sunt explicari, quoniam magna atque innumera. copiosissime et a plurimis scripta sunt, scriptores autem etsi non easdem causas, easdem tamen res habuere propositas: quippe cum illi bella, nos bellorum miserias euoluamus.

praeterea ex hac ipsa de qua queror abundantia angustia oritur mihi et concludit me sollicitudo nodosior. si enim aliqua studio breuitatis omitto, putabuntur aut mihi nunc defuisse aut in illo tunc tempore non fuisse; si uero significare cuncta nec exprimere studens conpendiosa breuitate succingo, obscura faciam et ita apud plerosque erunt dicta, ut nec dicta [*]( AVCTORES § 1 superiore.. libro Orosius 1 praef. § 9 sq. et 1, 1 § 14 sq. § 2 breuitate - obscura (cf. § 3) similia apud Horat. A. poet. 26 et Quintilian. Inst. or. 8, 3 § 82 ) [*]( 1 necessariae PaRaD 4 innumera (in in ras. ampliore) P 5 copiosis∗∗sime P copiossime D || plurimis (mie ex bus corr.) P || sunt] suntẹ̀ẹṣ (es al. m. add.) R || scribtores L 7 miserias (priore i in ras. R) bellorum PR 8 ex] et ex P exex (et al. m.) R || de qua in ras. et corr. m. 2 P || quaeror L queror sed e in ras. PR || abundantiam L habundantia Pa Ra D || oritur (r prior ex corr. litterae procerae) P 10 ∗∗defuisse P 11 illo tunc] illo|tum D || tunc s. s. in R 12 nec ezpimere (nec e in ras. m. 1) R || compendiosa Rb 13 erunt dicta] erunt dubia P erunt dicta dubUa (erasa t) R || uideantor (uid in ras.; fuit p..) P )

135
uideantur:

maxime cum e contrario nos uim rerum, non imaginem commendare curemus; breuitas autem atque obscuritas, immo ut est semper obscura breuitas, etsi cognoscendi imaginem praefert, aufert tamen intellegendi uigorem. sed ego cum utrumque uitandum sciam, utrumque faciam ut quocumque modo alterutra temperentur, si nec multa praetermissa nec multum constricta uideantur.

Anno ab Vrbe condita CCCLXIIII, quem annum sicut grauissimum propter ignotam sibi captiuitatem Roma persensit ita magnificum propter insolitam pacem Graecia habuit, eo siquidem tempore, quo Galli Romam captam incensamque tenuerunt ac uendiderunt, Artaxerxes rex Persarum discedere ab armis et quiescere in pace uniuersam Graeciam per legatos praecepit, denuntians contradictorem pacis bello inpetendum.

quem ita iubentem potuissent utique Graeci tam constanter contemnere, quam fortiter saepe uicerunt, nisi porrectam undecumque [*]( AVCTORES § 1 a. ab n. condo aocLxmi annus Vaurroniamus desumptus fort. ex Eutropio 2,1; cf. Eus. 1626 || annum sicut-uendiderant Iustm. 6, 6 § 5 || Artaxerxes - inpetendum Iustin. 6, 6 § 1; cf. Oros. § 26 ) [*](1 e om. D 2 autem om. P\'D 3 cencognusdi (cen m. 1) D 4 autfert L aufert (fert in ras.) P aufert∗ R auferi D || tam in ras. P 5 utrimque uit. sc. utrumque, ed. 1542 || utrim quae D || uidan doB clam (n statim ex s) D || uitando L || utrumque faciam] LPBD faciam h || quocumquae D 6 al∗terutra∗∗∗ ex aliterutraque corr. P || ai nec] LPRD nec ed. 1510, h (non optu est corrigere scilicet nee) || multa] ∗∗∗∗∗∗multa∗∗ (a in ras.) P multa B 7 multũ. (u altera col. obscuriore) R U uidentur D 8 CCCLXIIII] PR ·CCC·mο·LΧ·mo quarto L trecentisemo sezaginsemo quarto D 9 propter (o ex ae corr.) L sic pp P per. (in marg.: ppt) R || ignotam (tam in ras. ampliore) P (ignoratam ? uelut TX,) || persensit (per m. 1 ut uid.) L 10 grecia RD 11 quod D || cap*tam (fuit i in ras.) P 12 uendederunt Pa || artarxerxes R artarxerses LP 13 greciam RD || praecipit D 14 bello (v a m. 2) P 15 iuaentem L1 || greci R || contempnere PRa 16 occassionem (8 prior erasa) PR )

136
occasionem quam auide desiderauerant, tam libenter hausissent —

ostesderunt enim, quam aegre et misere illa eatenns gesserint, quae tam facile indigna etiam condicione posuerunt: nam quid tam indignum liberis et fortibus uiris, quam longe remoti; saepe uicti, adhuc hostis et deinde minitantis. imperio arma deponere pacique seruire ? — si non in ipso tantum adnuntiatae pacis sono per corda cunctorum. aegra belli tabuisset intentio et post diuturnas laborum uigilias oscitantes ac stupefactos quies inopina laxasset, priusquam ipsam quietem uoluntas pacta conponeret.

unde autem tanta fatigatio omnium per totam Graeciam populorum corda corporaque oppresserit, quae efferos animos ignoto adquiesoere otio tam facile persuasit, quam breuissime ostendam.

Lacedaemonii, utpote homines et Graeci homines, quo plura habebant, eo ampliora cupientes, postquam Atheniensium potiti sunt, uniuersam Asiam spe dominationis hauserunt.

itaque [*]( AVCTORES § 4 fatigatio cf. Iustin. 6, 6 § 4 § 5 et § 6 Iu- stin. 6, 1 § 1.2 ) [*]( 1 qauidesiderauerunt P1 qui uide D || hausissent (h m. 2) P ∗au∗issent (eras. h et s ut uid.; d al. m.; in marg. hausissent manu coaeva) B 2 et misere] LPR (et in ras. P) et mesere D admisere T (d ex c corr.), X2Z fh || illa] LBD illa∗∗∗P illa quae TX2,Zfh || geaaerint] LPRD, gesserunt s (TX2) Zfh 3 conditione B || posuerunt] LPlBD deposuerunt P* (ς uelut T) ed. Par. 1510 fh 5 sęp∗e B sepe P || hostis B || minitantis] D mimtantes L .....| ∗antis (uersus extrema ut passim euanuerunt: fuisse minitantis potest; minantis, mi ante uersum et n in ras. positis, m. 2) P minantis R 6 defonere D || in ipso] L ipso PBDv || tantum] tm̃ P tam B I intentii D 9 nopina D inopinata PB 10 pera* (cta al. m.) B pacta D || conponerit D cο̃∗poneret (con in co mut.) B 11 greciam B || oppresserit (it ex at corr.) P 12 ∗otio PB 14 lacedemonii B || utpote (0 ex u corr.) PB || greci RD || quo] qui D 15 bhabeant P || eo ampliora] BDv, Iustini codices eo plura L ampliora P 16 asiam] LD, cf. § 6 et 3, 2 § 13 grQciam (in marg. asiam) P greciam et asiam B || spem (m eras.) P || auxerunt L B (x in ras. B) auserunt P\'D )

137
toto Orienti bellum monentes Hircyliden ducem in hanc militiam legunt. qui eum sibi aduersus duos potentissimes Artaxerxis Persarum regis praefectos Farnabasum et Tissafernen pugnandum uideret, prouiso ad tempus consilio, ut pondus geminae congressionis eluderet. unum denuntiato bello adpetit, alterum pacta pace suspendit.

Farnabazns Tiasafernen apaud Artaxerxen, communem tunc regem, defert ut proditorem, praesertim qui cum hoste belli tempore de foederis condicione pepigisset; hortaturque regem, ut in locum eius Cononem Atheniensem uirum, qui tunc forte apud Cyprum exulabat, ducem nauali bello constituat. acceptis igitur quingentis argenti talentis Conon per Farnabazum euocatur classique praeficitur.

quibus conpertis Lacedaemonii et ipsi anxilia naualis belli a rege Aegypti Hereynione per legatos petunt, a quo [*]( AVCTORES § 7 Iustin. 6, 1 § 4-7.9 § 8-§ 11 Iustin. 6, 2 §1.2.4-7.9.10.12.16.17 exceptis § 9 qui acerbiBsimis-obliti et § 11 domesticis-seruitutis Orosianis ) [*]( 1 toto] LPRD toti v || oriente (te in ti corr.) P || bellvm mouentes] bello D || hiroyliden] P (n ex m corr.) liyrciliden L hyrcyliden B hirciliden D, Dercyllidam fh; cf. Gutschmid, Iahrb. f. Phil. Suppl. 2 p. 192 || in om. L 2 legạ̌nt P || doos P || artarxerxis L artarrersis PB artaxersis D 3 praefectas LRaD prefectos P || famabuzum LPD (z in ras. P) farnabuzam B || tissafernen] D tissafernen L tiaafemem (m in n corr.) P tisafernen B 5 adpetit] PRa appetit BbD adpetiit L 6 suspendit (i in ras.) P || farnabazus] P (z m ras.) farnabnzaa (s in ras. al. m.) B farnabuzus LD || tissafemen] D tisaifernen L tisafernem (m in n corr.) P tisafernen (ti in ras. al. m.) B || aput (t in d corr.) P 7 artaxerxen] LD artarxersen PM || commonem P || deffert (priore f del.) PB difret D || prodictorem D 8 cum cum hosti D || conditione B 9 pepigiBset in rae. P pepigissent L || ut] ut1 (i fort... 1) L || loco Pa 10 athemensem D || aput P || cyrum (corr. m. 2) P cirum D; cf. ad 2, 16 § 16 12 farnabuzam R farnab;m (zu m. 2) L farnabuzum (z in ras, P) PD 13 compertis Rb D || lacedemoni| (i 8. s. al. m.) B 14 aegipti P || quihenc̣ỵmone (qui m. 2) P iherquinone B hercinione (in ex n ut uid.) D )

138
centum instructas triremes et sescenta milia modium frumenti acceperunt; a sociis etiam undique magna contraxere subsidia.

cui militiae consensu omnium Agesilaum ducem decreuerunt, uirum pede claudum, sed qui in difficillimo rerum statu mallent sibi regem claudicare quam regnum. raro umquam ita pares omni industria duces in unum coiere bellum, qui acerbissimis inuicem proeliis fatigati et multo sanguine obliti uelut inuicti ab alterutro recesserunt.

igitur Conon accepto iterum per se ipsum a Rege Magno stipendio reuersus ad classem inuadit hostiles agros, turres castella ceteraque praesidia expugnat et ueluti effusa tempestas quacumque incubuit cuncta prosternit.

Lacedaemonii uero domesticis malis circumuenti externis inhiare desistunt ahiciuntque spem dominationis inminente periculo seruitutis; Agesilaum, quem cum exercitu in Asiam miserant, ad subsidium patriae reuocant.

interea [*]( AVCTORES § 10 effusa tempestas q. incubuit sec. Vergil. Aen. 7, 222 sq. et Georg. 2, 310 sq. § 12—14 et § 15 magnitudinem et namque Iustin. 6, 3 § 1.8.4-6.9.10 ) [*]( 1 centum s. lin. add. m. 2 P || triremis L tri∗∗∗eres ( fort. eras. m; in marg. trimes m. 1) R || sescenta] L sexoenta D DC·ta P ·DC· ∗ R || lm. P m R || modium frumenti acceperunt] D framenti modiorum acceperunt (or del. m.1) L modium frumenti P1 modiorum frumenti acceperunt P2 modium (in modiorum corr.) acoeperunt frur menti B 2 sociis in ras. m. 1 R H magna∗ (m eras.) P || contraxerxe (altero x eraso) L || subaidia∗ (m erds.) P 3 cui] cum D || agesilaum (i ex e corr., um in ras.) P 4 ldifficili morerum B || statum | in statu corr. L statu om. D 5 q P1 q** P2 || umq (sed q in uãq mut. P) PB 6 coi∗∗ere (i in ras. al. m.) B coire L cohebere P1 co∗epere P\' || aceruissimis P 7 p̃liis P || molto P uelut (t ex d eorr.) PB ueluti D 8 con on (on s. s. al. m.) B 9 per] RD pera (a del.) L pre P1 p∗∗ P* || magno (a in ras.) P || stipendium L 10 clasem P* || hostilis L 11 effussa (priore s del.) P || quecumquae D 12 lacedemonii PR lacedemoniae D || uero al. m. a. s. R 14 ageselaum P (um in ras.), R (se in si corr.;, agesilaum autem ed. 1510 sh || cum s. line add. L cum∗∗ R 15 assiam (priore a del.) PR asia D || patrie P1 patrię P* )

139
Pisander , dux apud Spartam per Agesilaum regem relictus, maximam munitissimamque tunc classem instruxerat, motus aemulatione uirtutis Agesilai, ut, illo pedestrem expeditionem agitante, ipse quoque nauali discursu oram maritimam peruagaretur.

Conon uero suscepto negotio duplioem curam inpendebat debens sociis sollicitudinem, patriae fidem, ut huic exhiberet naturam, illis praeberet industriam: in hoc propensior ciuibus, quod quieti libertatique eorum alieni sanguinis discrimen inpenderet et pugnaret aduersus insolentissimos hostes periculo regis, praemio patriae.