Liber de Divinis Scripturis sive Speculum quod fertur S. Augustini

Augustine

Augustine. Sancti Aureli Augustini Opera, Sectio III, Pars I (Corpus scriptorum ecclesiasticorum Latinorum, Volume 12). Weihrich, Franz, editor. Vienna: Gerold, 1887.

XXXIII. DE PRAEVARICATORIBVS.

InpsalmoC: Facientes praeuaricationes odiui: non adhesit mihi cor prauum. Item in prouerbiis: Sicut canis

[*](temptiosi sunt. Ad galatas cap. : Sic sttilti estis, ut cmn spiritu coeperitis carnem consumemim. Ad tesalonicenses I cap. : Corripite inquietos, consolamini pusillanimes. Adtimoth eum I cap. : Xnsta oportune inportime, argue, inerlpa. XXXIII. DE PREVARICATORIBVS. In psalmo G: Facientes praeuaricationes odio habui : non adhesit mihi cor prauum. In prouerbiis cap. XXV: Sicut canis qui reuertitur ad uomitum )[*](israhel nolunt audire te quia nolunt audire me usque et duro corde. Ad galatas cap. IIII : Sic sttilti estis, ut quam spiritu coeperitis nunc carne consummamini. Item ad thessalonicenses I cap. VII: Rogamus autem uos-, fratres, corripite inquietos usque patientes este ad omnes. Ad timotheum n ca.p. V: Praedica uerbum: insta oportune inportune. usque in omni patientia et doctrina. XXXIII. DE PRAEVARICATORIBVS. In psalmo C: Facientes praeuaricationes odio habui: non adhesit mihi cor prauum. In prouerbiis cap. XXV: Sicut canis qui reuertitur ad uomitum )

[*]( 2 GaL 3, 3 4 I These. 5, 14 6 n Tim. 4, 2 10 Ps. 100, 3 11 Prou. 26, 11 )[*]( 2 apostolua om. MVLC galathu ML estis] tit add. MVL Cυ 8 perficemini S, consummemini Mv, consumemini VLC tessalonicenses S, tesalonicemes MVLC 4 prima MC (sic inftfa li 6) pusillanimes MLGV 5 stote M 6 oportunae SMV, oportune LC inportunos S (ἀϰαι̍ϱους): inportune (-nae M) MLC, 8. I. V* (ἀϰαι̍ϱ∞ς) eiortare S, om. MVLC 7 patientia] lenitate et patientia MVLC (pao- VL) 9 preuaricatoribus SL 10 odiui Sυ : odio habui MVLC adhesit SVLC, adaesit M )

454

cum conuertitur ad uomitum suum odibilis efficitur, sic stultus malitia sua conuersus in peccatis suis. Item in ecclesiastico: Initium superbiae hominis apostatare a deo: quoniam initium peccati omnis superbia. Item illic: ln duobus timuit cor meum, et in tertio iracundia mihi aduenit: uir bellator deficiens per inopiam, uir sensutus contemptus: et qui transgreditur a iustitia in peccatum, deus parat eum ad romphaeam. Item in esaia propheta: Vae fili apostatae, haec dicit dominus: fecistis consilium non per me, et pactum non per spiritum meum, adponendo peccata super peccata. Item illic: Et exibunt sancti, et uidebunt membra hominum, qui praeuaricati sunt in me: uermis enim eorum non morietur, et ignis eorum non extinguetur, et erunt in aspectu omni carni. Item in ezechiel propheta: Si

[*]( suum. In ecclesiastico cap. VIII : Initium superbiae hominis apostetare a deo. Item cap. : In duobus timuit cor meum. In esaia cap. : Vae fili apostatum, haec dicit dominus: fecisti consilium non per me. Item cap. : Et exibunt sancti et uidebunt membra hominum qui praeuaricati sunt. In ezechiel )[*]( suum. In ecclesiastico cap. VIII : Initium superbiae hominis apostatare a deo. Item cap. XIII: In duobus timuit cor meum usque parat eum ad rompheam. In esaia cap. : Vae filii desertores, dicit dominus, ut faceretis consilium usque ut adderetur peccatum super peccatum. Item cap. : Et egredientur et uidebunt cadauera uirorum usque uisionis omni carni. In )

[*]( 3 Eccli. 10, 12 et 18 (14 et 15) 4 Eccli. 26, 25—27 8 Es. 30, 1 11 Es. 66, 24 14 Ezech. 17, 15 )[*]( 2 malitia] in malitia MVLC conuersus om. C 4 omnis peecati Cv verba Item — In duobus - - (l. 10) super peccata om. V 6 per inopiam Sv: inopia MLC uir S, et uir MLCv sensutus S (sensatus v): sapiens MLC 8 rompheam MLC, rom S isaia L, ysaia C fili S: filii MLC apostatum ML C 9 non MLC: om. 8 10 apponendum M 11 illic] in esaia MVLC (is- L, ys- VC, -ya V): et ante eiibunt om. V 12 preuaricati L enim om. L 14 verba Item — Si — Et — dominus om. V ęzechiel S, ezechielo M, hiezechielo L, iesechiele C,, )

455

diriget, si liberabitur qui facit aduersa? ita et qui praeterit testamentum saluus erit? Item illic: Et eligam ex uobis impios uestros et desertores, quoniam ex incolatu eorum educam illos: in terram israhel non intrabunt: et cognoscetis quia ego sum dominus. Item in osee propheta: Vae illis, quoniam exierunt a me: manifesti sunt, quia peccauerunt in me, et non clamauerunt ad me cordibus suis. Item in epistula petri apostoli II: Melius enim erat illis non cognouisse uiam ueritatis quam post notionem iustitiae apostatare a diuino sibi tradito mandato. contigit illis res uulgaris: sicut canis reuertens ad uomitum suum, et ut sues lota, quae in uolutatione sua coinquinata est. Item in epistula iudae apostoli: Angelos quoque, qui non serua-

[*](cap. : Si diliget, si liberabitur qui facit auersa. Item cap. : Et eligam ex uobis impios uestros et desertores. In ose cap. : Vae illis, quoniam recesserunt a me. Petrus in epistula II: Melius enim erat illis non cognouisse uie ueritatis quam post cognitionem iustitiae apostetare. Iud a sin epistula cap. : Angelus quoque qui non seruauerunt ordinem suam )[*](ezechiel cap. : Si diriget, si liberabitur qui facit aduersa? ita et qui praeterit testamentum saluus erit? Itemibicap. : Et eligam de uobis transgressores et impios usque et scietis quia ego dominus deus. Iteminoseecap. : Vae eis, quoniam recesserunt a me usque non clamauerunt ad me in corde suo. Petrus in epistula II cap. VllI: Melius enim erat illis non cognoscere uiam iustitiae usque et sus lota in uolutabro luti. ludas in epistula sua cap. II: Angelos uero qui non )

[*]( 2 Ezech. 20, 88 5 Os. 7, 13 et 14 8 n Petro 2, 21 et 22 18 Iud. 6 et 7 )[*]( 1 diriget MLC: dirigit S 2 illic] ubi supra MLC 3 uestros] uiros L exincolat uerum S 4 ie*rahel (rasa. t) S 5 quia] quoniam MLC sum om. ML oseae SV, osae M, osee LC 6 quia] quoniam MVLC 7 uerba Item — Melius - - sustinentes om. V 8 aepistola S petrus in epistola II MLC (ep L, epla C) 9 cognoscere ueritatem C notionem] cognitionem MC, agnitionem L 11 reuereus L sues SMLC 12 lata que S eat inquinata C 13 in aepistola iudę apostoli S: indas in epistola sua MLC )

456

uerunt ordinem suum, se reliquerunt habitaculum auum; in iudicium magni dei uioculis eos sanctonmi angeiorum mb. tenebras reseruabii sodomam autem quoque et gomerram et quae oirea eas ciuitates, cum adulterium fecissent et carnem secutae assent, ciuis factae propositae sunt in exemplo igms aeterni poenas sustinentes. Item in numeris : Exurge, domine, et dispargantur inimici tui, et fugiant omnes qui oderunt te, ei confriagantur: et coPUerte, domine, in milia iarahel.

XXXIIII. DE SVPERBIA.

In psalmo XXX: Et retribuet his qui abundanter faciunt superbiam. Item in psalmo LXXII: Propterea obtinuit

[*]( usque sunt in exemplum ignis aeterni poena sustinentes. In numeris cap. : Exsurge, domine, dispergantur inimici tui et fngiant. XXXIIII DE SVPERBIA. In psalmo XXX: Et retribuet his qui faciunt snperbiam. In LXXQ: Propterea obtinuit eos superbia )[*]( seruauerunt suum principatum usque ignis aeterni poenam snstinentes. In numeris cap. vn: Surge, domine, et diasipentur inimici tui et fugiant qui oderunt te a facie tua. XXXIIII. DE SVPERBIA. In psalmo XXX: Et retribuet his qui faciunt snperbiam. In LXXII: Propterea obtinuit eos superbia )

[*]( 6 Num. 10, 35 et 36 12 Ps. 30, 24 18 Ps. 72, 6 et 7 )[*]( 1 relinquerunt M 2 iudicio (-tio M) MLC d! (i. e. dei), SMLC (ἠμέϱας) 8 reseroauit MC quoque om. M gomurrapx M 4 et carnem seootae essent om. MLO 5 eaaet S -exemplum MLC 6 pęвas S, penas. C 7 exsurge MLC dkpargantur SM, dispergantnr VLC 8 confringantur] add. omnes qui oderunt te et fugiant MLC conuertere MVLC et fogiant omnea qai od. te et confugiant et conuertere domiae (sequitur lacuna 1S litt.) V, 12 habundanter S, om. MVLC 13 superbiam Item in psalmo nonagesimo scdo Odibilis coram deo et homiaibus superb. Qnod excelsum est hominibus abhominatio est Propterea obtinuit .. C optinuit L )

457
cos superbia eorum: prodiuit quasi ex adipe iniquitas eorum. Item in psalmo G: Non habitant in medio domus meae qui faciunt superbiam. Item in psalmo CXVIII: Superbi inique gerebant usquequaque. Item in prouerbiis: Dominus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Item illic: Qui custodit os suum, seruat animam suam: nam qui proteruus est labiis, terrebit semet ipsum. Item illic: Domos superborum destruet dominus. Item illic: Inmundus aput dominum omnis qui exaltat cor suum. Item illic: Filius malus superbos oculos habet, palpebris autem suis

[*](eorum. In C: Non habitabit in medio domus meae faciens superbiam. In CXVITI: Superbi iniqui agebant. In prouerbiis cap. : Dominus superbos resistit. Item cap. XIII : Qui cuaiodit os suum custodit animam suam. Item ca.p. XVI: Domua superborum demolitur dominus. Item cap. XVII: ContiutLooem praecedit superbia. Item cap. XXX: Generatio cuins exoelai sunt )[*](eorum. In C: Non habitabit in medio donms meae faciens superbiam. In CXVIII: Superbi inique agebant. In epistula lacobi ∗∗∗ cap. XIII: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. In prouerbiis cap. XIII: Qui custodit os auum custodit animam suam. Item cap. XVI: Domus superborum demolitor dominus. Item cap. XVII : Contrictionem praecedit superbia. Item cap. XXX: Genecatio cuius excelsi sant conli et palphebrae )

[*](9 PS. 100, 7 3 Ps. 118, 51 4 Pron. 8, 84 (cf. Iac. 4, 6 et r Petro 5, 5) 6 Pron. 18, 8 8 Prou. 15, 25 Prou. 16, 5 10 Prou. 30, 18 19 Iac. 4, 6 1. )[*]( 1 produ*it S quasi] sicut MVLC ez adipe] adipe MV, adeps L 2 habitant S: habitauit M, habitabit VLCv (ϰατϕ́ϰει) 3 qui faciunt superbiam S: faciens superbiam MLC, superbiam faciens Y, qui facit BUperbiam b (ποι∞̃ν σ̓πεϱηϕανίαν) centeeimo oicesimo tercio C 4 imquae SL gerebant S: agebant MVLCv 5 resigtit MVLC: reastet 8 (ἀντιτάϭσεται) 6 illic] ubi supra MV C, in prouerbiis L 7 illic] in eodem libro MYC, in eodem L 8 domns MV, domum C destruet S: detrahet MVLC, demolietar v illic] in prouerbiis MYC, ubi supra L immunduB apud dm C 9 omnis om. MVLC verba Item — Filiua malus - - potentia om. F 10 palphebris S )

458

extollitur. Item illic: Temerarius et superbus pestilentia uocatur. Item illic: Noli superbire ante conspectum regis, neque in locis potentium subsistas. melius est enim tibi dici: ascende ad me, quam humiliari in conspectu potentis. Item in ecclesiastico: Odibilis coram deo et hominibus superbia. Item illic: Et quid superbit terra et cinis? Item illic: Synagogae superborum non erit sanitas : frutex enim peccati radicabitur in illis. Item illic: Initium superbiae hominis apostatare a deo: quia initium peccati omnis superbia. sedes ducum superborum detraxit dominus, et sedere fecit mites pro illis. radices gentium superbarum arefecit dominus, et plantauit humiles ex ipsis gentibus. perdidit dominus memoriam superborum, et reliquit memoriam humilium sensu.

[*](ocnli et palpebre eius in alta subrecte. Item cap. XXI: Superbos et arrogans uocatur indoctus. XXV: Ne gloriosus apereas quoram rege et in loco magnatorum ne steteris. In ecclesiastico cap. VIIII: Odibilis quoram deo et hominibus superbia. Item ibi: Quid superbit terra e cinis? Item cap. IH: Sinagogae superborum non erit sanitas. Item cap. VIII: Qui com- )[*]( eius in alta subrecte. Item cap. XXI: Superbus et arrogans uocatur indoctus. Item cap. XXV: Ne gloriosus appareas coram rege et in loco magnatorum ne steteris. In ecclesiastico cap. VD: Odibilis coram deo et hominibus superbia. Item ibi: Quid superbit terra et cinis. Item cap. LII: Sinagogae superborum non erit sanitas. Item cap. VIII: Initium superbiae hominis apostatare a deo usque ab eo qui fecit illum recessit cor eius. )

[*]( 1 Prou. 21, 24 2 Prou. 25, 6 et 7 5 Eccli. 10, 7 6 ib. 9 7 Eccli. S, 28 (30) 8 Eccli. 10, 12-18 (14. 15. 17. 18. 21. 22) )[*](1 extolletur MVLC (ἐπαίϱεται), cf. 389, 8 in pronerbiis ML C pestilentiae L 2 in prouerbiis MC, in eodem L 6 uerba Item - Et quid s. t. e. cinis om. V . illic] ubi supra .ML C et quid] et qui S, quid MLC terra MLCv: [erba 8 illic] in ecclesiastico MLVC 8 uerba Item — Initium - - deminutio uitae est (461, 1) om. V 9 superbia L 11 gentium MLCv: mentium S 12 plantabit S (ἐϕύτευσε) et perdidit MLC 13 reliquid SML memoria ML sensum S )

459
non est creata hominibus superbia, neque iracundia nationi mulierum. Item illic: Qui tetigerit picem, inquinabitur ab ea: et qui communicat superbo, induet superbiam. Item illic: Domus, quae nimie locuples est, adnullabitur superbia. Item in esaia propheta: Omnis autem deficiet iniquus, et peribit superbus, et disperierunt qui inique agunt in maestitia, et qui faciunt peccare homines in sermone. Item illic: Et qui superbi sunt, contumelia conterentur, et humiliabuntur, et cadent excelsi gladio. Item illic: Et contumeliam superborum humiliabo. Item illic: Cessauit superbia et diuitiae impiorum. Item in amos propheta: Quia iurauit dominus per semet ipsum, quia ego abominor omnem superbiam iacob, et regiones illius odiui. Item in amba-

[*](municauerit superbo induetur superbia. Inesaiacap. : Omnes autem deficiet iniquus et peribit superbus. Item cap. : Et qui subersi sunt contumelia conterentur. Item cap. : Et contumelia superborum humiliabo. Item cap. : Cessauit superbia et diuitia impiorum. Inamoscap. : Quia iurauit dominus : per semet ipsum, quia ego abominor omnem superbiam. )[*](Item cap. VIII: Qui communicauerit. superbo induetur superbia. Inesaiacap. : Omnis autem deficiet iniquus et peribit superbus et disperierunt qui inique agunt in maestitia et qui faciunt peccare homines in sermone. Item cap. : Et qui superbi sunt contumelia conterentur et humiliabuntur et cadent. Item cap. : Et gloriosos terrae humiliabo. Item cap. : Cessauit superbia et diuitiae impiorum. In amos cap. : Iurauit dominus deus in anima sua: dicit dominus deus exercituum usque )

[*]( 2 Eccli. 13, 1 4 Eccli. 21, 4 (5) 5 Es. 29, 20 et 21 8 Es. 10, 33 et 34 9 Es. 13, 11 10 Es. 24, 8 (cf. Sabat.) 11 Amos 8, 7 )[*](2 in ecclesiastico MLC 3 induit L superbia M 4 ubi supra MLC nimiae SM locuplebs S, locuplez MLC 5 isaia L, ysaia C propheta om. MLC 6 iniquae ML 7 meatitia L 8 illic] in esaia (is- L, ys- C) MLC (sic infra) 9 contumelia SM 10 cessauit — impiorum] πέπαυται αὐϑαδία ϰαὶ ϰλου̃τοςἀσεβω̃ν eod. Alex. 12 iurabit S abhominor L 18 ambacum M: abbacum S, abbacuc L, abacuch C )

460

cum: Iustus autem ea fide mea uiuit: sibi placeas autem, contemptor et uir superbus nihil proficiet. Item in deuteronomio: Et omnis quicumque fecerit in superbia, ut non exaudiat sacerdotem qui adetat ministrare in nomine dei sui, aut iudices qui fuerint in diebus iUis, morietar homo ille, et auferetis malum ei israhel : et omnis populus cum audierit, timebit et non faciet iniuBtitiam. Item in iob: Et quia anni dinumerati sunt superbiae, et sic sunt dispositi in aures domini: et cum uidebuntur pacrficari, eueniet illis enersio. quia qui in altis habitat, uidet iniuriam facientem, et humiliat superbos. Item tobi: Propter quod et tu, fili, dilige fratres tuos, et noli superbo corde agere cum filiabus filiarum populi tui: nec accipias quemquam ex his in snbiectione causa inopiae et necessitatis: quoniam in superbia abundat perditio et infidelitas: nec consistit fbrtiter coi gradus in tabulis figitur: quia fructus stellionatus decoloratio

[*]( In ambaclIc cap. .: Instus autem ex fide mea uit: uir superbus nihil proficiat. In deuteronomio cap. : Omnis quicumque fecerit superbia ut non exaudiat sacerdotem. In iob cap. : Et qui anni dinumerati sunt. In tobi cap. : Propter quod, filii, dilige fratres tuos usque et diminutio uitae )[*]( et domus eius odi. In ambacuc cap. : Iustus autem in fide sua uiuet usque uir superbus et non decorabitur. In deuteronomio cap. X: Qui autem superbierit nolens obaudire sacerdotis imperio usque ut nullus deinceps intumescat superbia. Item in tobi cap. : Saperbiam numquam in tuo sensu aat in tuo uerbo dominari permittas usque initium sumpsit omnis perditio. )

[*]( 1 Abbac. 2, 4 et 5. 8 Deut. 17, 12 et 13 8 Iob. 15, 20 et 21 11 Tob. 4, 18 (cf. p. 871, 8) 26 Tob. 4, 14 )[*]( 2 deuteronomium MC 3 et om. MLC in superbia S: aaperbiam MLC ut MLC: aut S 4 adstat S: adsistit (ass- Q MLC 5 fuerunt C 6 anfertis ML 8 sic sunt S: sicut MLC 9 ueniet MLC 11 et tu om. MLC 18 accipies ML 15 abundat M: habundat SLC 16 tabulis Si talibos MLC fructus om. C stillionatus S, stelionatus M L, steHo lo natus (pro e m. 2 s. I. pos. i) C decoratio 8-)

461

et deminutio uitae esi litem in euangelio secundum matthaeum: Vos autem quaoritis in modicis extolli, et de maximis minui. Item illic: Quia quod excelsum est in hominibus, abominatio eat ante dominum.

XXXV. DE MANSVETVDINE.

In numeris: Et erat moyses mansuetus prae omnibus hominibus, qui sunt super terram. Item in psalmo XXlIIJ: Dulcis et mansuetus dominus: propter hoc legem statuet delinquentibus in uia, dirigat mites in iudicio, docebit mansuetos uias suas. Item in prouerbiia solomonis: Man-

[*](est. In euangelio secundum matheum cap. : Vos autem quaeritis in modicis extolli et in maximis minuit. Item cap. : Quia quod excelsum est in omnibus abominationem ante deum. XXXV. DE MANSVETVDINE. In libro numerum cap. : Et erat moyses mansuetus prae omnibus hominibus qui sunt super terram. In psalmo XXIIII: Dulcis et mansuetus dominus. In prouerbiis cap. : Mansuetus uir cordis medicus est. Item )[*](Secundum matheum cap. XX: Vos autem quaeritis de modico crescere et de maximo minui. Item secundum matheum cap. XVllll: Apud homines hoc inpossibile est, apud deum autem omnia possibilia sunt. XXXV. DE MANSVETVDINE. In libro numerorum cap. VHH: Erat enim moyses uir mitissimus super omnes homines qui morabantur in terra. In psalmo XXllII: Dulcis et mansuetus dominus: propter hoc legem statuet. In prouerbiis cap. I: )

[*]( 2 Matth. 20, 28 et Lac. 14, 11 S Luc. 16, 15 7 Num. 12, 8 9 Ps. 24, 8 et 9 11 Prou. 14, 30 21 Matth. 19, 26 )[*]( 1 Item in eu. om. V euuang S 12 math (uel mathm) Ubri nos ... ] ὑμει̃ς 68 ζητει̃τε... cf. Westcott and Hort, N. T. p. 572, Notes p. 15. Mai, Scr. uet. III p. 275. Lachm. N. T. 1119 queritis LC 8 illic] scam mathm MLC in om. V 4 abhominatio V C dominum] deum MY 7 in libro numerorum MLC, om. V et om. C mansuetussimus C 9 statuet MVLC: statuit S 10 dirigit MVC 11 solomonis om. MVLC mansuetus...] πραὒϑυμος ἀνὴϱϰαϱδίας ἰατϱός, σὴς δὲ ὀστέωνϰαϱδία αἰσϑητιϰή. )

462

suetus uir cordis medicus est: tinea autem ossibus cor intellegens. Item illic: Melior est mansuetus cum humilitate quam qui diuidit praedam cum contumeliosis. Item in ecclesiastico: Fili, in mansuetudine opera tua perfice, et ab omni homine diligeris. Item illic: Esto mansuetus ad audiendum uerbum, ut intellegas: et cum sapientia loquere responsum uerum. Item illic: Fili, in mansuetudine serua animam tuam, et da illi honorem secundum dignitatem suam. Item apostolus ad ephesios: Obsecro ergo uos ego uinctus in domino, ut digne ambuletis uocatione, qua uocati estis, cum omni humilitate animi et mansuetudine, cum multa patientia, subportantes inuicem in caritate, solliciti seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. Item iacobus apo-

[*](cap. XVII: Melior est humiliari cum mitibus quam diuidere spolia cum superbis. In ecclesiastico cap. III: Fili, mansuetudine opera tua perfice. Item cap. HI: Esto mansuetus ad audiendum uerbum. Item cap. VIII: Fili, i mansuetudine serua anima tua. Paulus ad efesios cap. : Obsecro uos uinctus in domino usque in uinculo pacis. Iacobus cap. : Quis prudens et )[*]( Mansuetus uir cordis medicus est, tinea autem ossibus cor intelligens. Item cap. XVII: Melius est humiliari cum mitibus quam diuidere spolia cum superbis. In ecclesiastico cap. ill: Fili, in mansuetudine opera tua perfice. Item cap. III: Esto mansuetus ad audiendum uerbum. Item cap. VIII: Fili, in mansuetudine serua animam tuam. Paulus ad ephesios cap. IIII: Obsecro itaque uos, fratres, ego uinctus in domino usque in uinculo pacis. Item )

[*]( 2 Prou. 16, 19 4 Eccli. 3, 17 (19) 5 Eccli. 5, 11 (13) 7 Eccli. 10, 28 (31) 9 Ephes. 4, 1-3 )[*]( 1 intelligens et intelligas Y C 2 illic] in prouerbiis MVLC ***mansuetus M 3 diluit S contumeliosis SMVC, contentiosis L, superbis v 5 omne ML illic] ubi supra MV LC 7 uerba Item — Fili - - Obsecro - - pacis om. V illicj in ecclesiastico MVLC mansuetndinem ML 9 apostolos S: paulus MLC efesios 8, effesios LC 10 uocationem qua S, uocatione in qua ML 11 animi om. MLCv multa patientia S: magnanimitate MLC, patientia v 12 supportantes MLC sollicite L 18 in iacob (item om.) V om. apostolus MVLC )

463
stolus: Quis prudens et sciens uestrum? monstret de bona conuersatione opera sua in mansuetudine et prudentia.

XXXVI. DE PATIENTIA.

In prouerbiis: In corde uiri boni inuenietur patientia: nam in corde insipientium non agnoscitur. Item illic: Melior est uir patiens quam fortis: nam qui retinet iram, melior est quam qui ciuitatem capit. Item illic: Qui parcit uerbum proferre durum, prudens est: patiens autem uir sapiens est. Item illic: Patiens uir copiosus in sapientia: pusillianimis autem uehementer insipiens. Item apostolus

[*](sciens uestrum? monstret de bona opera conuersationem suam in mansuetudine et prudentia. XXXVI. DE SAPIENTIA. In prouerbiis cap. XVII: Cor sapientis querit doctrinam. Item cap. XVI: Melior est patiens uiro forte et qui dominatur amico suo expugnator urbium. Item cap. XVIII: Qui moderator sermones suos doctus et prudens est. Item cap. XVIIII: Cor prudens possidebit scientia et auris sapientium )[*](Iacobus cap. XII: Quis sapiens et disciplinatus inter uos? ostendat ex bona conuersatione operationem suam in mansuetudine et sapientia. XXXVI. DE SAPIENTIA. In prouerbiis cap. XVII: Cor sapientis quaerit doctrinam. Item cap. XVI: Melior est patiens uiro forti et qui dominatur animo suo expugnatore urbium. Item cap. XVIII: Qui moderatur sermones suos doctus et prudens est. Item cap. XVIIII: Cor prudens possidebit scientiam et auris sapientium )

[*]( 1 Iac. 8, 18 5 Prou. 14, 88 (cf. Sabat.) 7 Prou. 16, 82 8 Prou. 17, 27 10 Prou. 14, 29 14 Prou. 15, 14 et 18, 15 )[*]( 1 de bona opera (bono opere V) conuersationem suam in MVLC .4 de sapientia MVLC 5 prouerbiis] add. salomonis C patientia S: sapientia MVLCv (σοϕία), cf. Sabat. 6 agnoscetur MV LC illic] in prouerbiis MVLC (sic infra) 7 uir om. Lv patiens Sv: sapiens MVLC (μαϰϱόϑυμος) retinet S: continet MV LC 8 parcet MV*LC 9 prudens est S: prodest ei MVLC (ἐπιγνώμων) 10 uerba Item — Patiens - - insipiens om. V 11 pusillauimis (-mes L) MLC apostolus om. MVLC )

464
ad th.essalonicenses I: Patientes estote ad omnes. uidete ne quis malum pro malo alicui reddat, sed semper quod bonum est sectamini in inuicem et in omnes.