Liber de Divinis Scripturis sive Speculum quod fertur S. Augustini

XXI. DE FILIIS SVPERBIS.

In exodo: Qui autem percusserit patrem suum aut matrem suam, morte moriatur: qui autem maledixerit patrem suum aut matrem suam, morte moriatur. Item in deuteronomio: Maledictus homo, qui non honorificat patrem suum aut matrem suam, et dicit omnis populus: fiat, fiat. Item in prouerbiis: Filio doloso nihil erit boni. Item illic: Qui non honorificat

[*]( Paulus ad colosenses cap. XVIII: Fili, obaudite parentibus per omnia, hoc enim placet deo. XXI. DB FILIIS SVPERBIS. In exodo cap. XLVIU: Qui autem percusserit patrem suum ant matrem suam morte morietur. In deutero nomium deut n cap. CV: Maledictus homo qui non honorificat patrem suum ant matrem suam et dixit omnis populus: fiat, fiat. In prouerbiis cap. LI (ras. V): Filius sapiens ietificat patrem et stultus homo despicit matrem suam. Item )[*]( oboedite parentibus per omnia: hoc enim (uerba magnatorum—enim in rasura) placitum est in domino. XXI. DE FTLIIS SVPERBIS. In exodo cap. XII: Qui percusserit patrem suum et matrem, morte moriatur. qui maledixerit patri suo ant matri, morte moriatur. In deuteronomio cap. XV: Maledictus qui non honorat patrem usque fiat, fiat. In prouerbiis cap. XI: Filius sapiens laetificat patrem, filius uero stultus )

[*]( 2 Col. 3, 20 6 Ex. 21, 15 et 16 (17) 9 Dent. 27, 16 11 Prou. 14, 16 Pron. 19, 86 et 27 gr. 26 Pron. 10, 1 )[*]( 1 connstia MVLOv aposi 8: paulus apostolas MLC, paulo V colosenaes SMC, colos L, cols V 2 fllioli ludite L, fili obaadito C 6 saam et suam om. C 7 morietur MVLC 8 morietur VC deutero Nomin̄ M 10 dicet Cv in MVLC ordo sequentum locorum hic est: Item in prouerbiis: Qai non - - Item in proaerbiis: Custodit - - Item in proaerbiis: Filio doloso - - Item in proaerbiis: Maledieentis - - Item in prouerbiis: Ocnlam - - Item in proaerbiis: Qui repellit - - Item in prouerbiis: Benedictio - - funda.menta, uerba Item — Filius malus - - ex hominibus om. MVLC )

patrem suum et repellit matrem suam filius, confundetur et in opprobriis erit. filius, qui omittit custodire disciplinam patris, meditabitur eloquia malitiae. Item illic: Maledicentis patri aut matri extinguetur lumen, pupillae autem soculorum eius uidebunt tenebras. Item illic: Filius malus patrem maledicit, matrem autem non benedicit. filius malus iustum se iudicat, exitum autem suum non abluet. filius malus superbos oculos habet, palpebris autem suis extolletur. filius malus gladios dentes habet et cultros molares, ita ut occidat et deuoret humiles a terra et pauperes eorum ex hominibus. Item illic: Oculum inreuerentem patri et contumeliosum senectae matris, effodiant illum corui dd conuallibus, et comedant illum pulli aquilarum. Item illic: Custodit legem filius sapiens: nam qui pascitur luxoria dehonestat patrem. Item illic: Qui repellit patrem suum aut matrem suam, existimat se non peccare, hic particeps est

[*](cap. XVIII: Ira patris filius stultus st dolor matri. Item cap. XXI: Qui maledicit patri suo et matri extinguetur lucerna eius in mediis tenebris. Item cap. XXX: Oculum qui subsanat patrem • et qui decipit partum matris suae, effodiant eum corbi. Item )[*](mestitia est matri suae. Item cap. XVI: Filius sapiens laetificat patrem et stultus homo dispicit matrem suam. Item cap. XVIII: Ira patris filius stultus et dolor matri. Item cap. XXI: Qui maledicit patri suo et matri, extinguetur lucerna eius in mediis . tenebris. Item cap. XXX: Oculum qui subsannat patrem et qui dispicit partum matris suae, effodiant eum corui. In ecclesiastico )

[*]( \'8 Prou. 20, 20 5 Prou. 80, 11-14 11 ib. 17 14 Prou. 28, 7 15 ib. 24 21 Prou. 15, 20 28 Prou. 17, 25 Prou. 20, 20 25 Prou. 80, 17 )[*]( 1 reppellit V 2 obprobriis LC, obpropriis V 3 maledicens X 4 eitinguitur V pupilli L 8 palpbebris S 10 humilis S 12 saenectae S, eenecte L, senectute V* 14 luzoria SM, luxuria reU. 15 repellet MV1L, repellene V2 16 aut] et MVLC ezistimat S, aestimat (estimat VL) MVLC, fortasae et aestimat )

uiro impio. Item illic: Benedictio patris aedificat domos filiorum, maledictio matris eradicat fundamenta.

XXII. NON PRODEESSE THENSAVROS INIQVIS.

In prouerbiis: Non prodeerunt thensauri iniquis, iustitia autem eripit de morte. Item illic: Non proderunt diuitiae in die irae, iustitia . autem liberat a morte. Item illic: Qm confidet in diuitiis, hic cadit: qui uero adiuuat iustos, hic exorietur. Item illic: Melior est modica pars cum timore domini quam thensauri magni sine timore. Item illic: Melior est modica adquisitio cum iustitia quam multi fructus

[*](cap. : Benedictio patris firmat domus filiorum, maledictio autem matris eradicat fundamenta. . XXIINON PRODESSE RO in ras. dtr. scr. THESAVROS INIQVIS. In prouerbiis cap. : Non perderunt thesauri iniquis, iustitia autem eripiat de morte. In prouerbiis cap. XI: Non perderunt diuitiae in die ultionis. Item cap. XVI: Melius est parum cum )[*](cap. III: Benedictio patris firmat domos filiorum, maledictio autem matris eradicat fundamenta. XXII. NON PRODESSE THESAVROS INIQVIS. In prouerbiis cap. XI: Non proderunt thesauri impietatis, iustitia uero liberabit a morte. Item (s. lin.) in prouerbiis cap. XI: Non proderunt diuitiae in die ultionis. Item cap. XVI: Melius est parum cum )

[*]( 1 Eccli. 8, 9 (11) 5 Prou. 10, 2 6 Prou. 11, 4 7 ib. 2sx 9 Prou. 15, 16 11 Pron. 16, 8, )[*]( 1 aedificat 8: firmat MVLCv domue MVL, domum C 2 maledictio autem MVLCv fundamenta MVL: fdndamento S, fundamentum C 4 prode esse thensauro* 8, prodesse thesauros (thesuarus L) MVLC 5 prodeerant thensaaros 8, proderant thesauri MV LC iDiqui 8 6 eripiet MVLC illic] in prouerbiis MVLC (sic infra) uerba Item — Non proderunt diuitiae - - a morte om. V 7 diae SC uerba Item — Qui confidet - - hic exorietur om. MVLC 9 est om. V 10 thesauri MVLC (semper) uerba Item — Melior est m. adqu. - - Item — Melius - - gratia bona d est om. MVLC 11 aquisitio S )

cum iniquitate. Item illic: Melius est nomen bonum quam diuitiae multae: super argentum autem et aurum gratia bona est Item illic: Diues et pauper obuiauerunt inuicem, fecit autem ambos dominus. Item in ecclesiastico: Noli adtendere ad possessiones iniquas, et ne dixeris: est mihi sufficiens uita: nihil enim proderit in tempore uindictae et obductionis. Item illic: Nihil est iniquius quam amare pecuniam: tales enim etiam animam suam uenundant: quoniam in uita sua proiecit intima sua. Item illic: Viro cupido tenaci non est bona substantia: et homini liuido ut quid aurum? est qui locupletatur parce agendo, et haec pars mercedis illius, cum dicit: inueni requiem mihi, manducabo de bonis meis solus. et nescit quod tempus praetereat, et relinquet omnia illis. Item illic: Qui aceruat multa ei

[*](iustitia quam multi fructus cum iniquitatem. Item cap. XXII: Dines et pauper obuiauerunt sibi: utriusque operatus est dominus. In ecclesiastico cap. IIII : Noli adtendere ad possessiones iniquas. Item cap. IIII: Noli ancsius s prior s. lin. esse in diuitiis iniustis: nil enim <iniustis in l le n̄〉 perderunt. Item cap. VII: Nil est st in rasura iniquius quam amare pecuniam. In prouerbiis cap. XXVIIII: Qui acceruat multa ex animo )[*](iustitia quam multi fructus cum iniquitate*. Item cap. XXII: Diues et pauper obuiauerunt sibi: utriusque operatus est dominus. In ecclesiastico cap. IIII: Noli adtendere ad possessiones iniquas usque uindictae et obductionis. Item cap. IIII (in rasura): Noli anxius esse in diuitiis iniustis: nihil enim proderunt. Item cap. VII (in ras.) : Nihil est iniquius quam amare pecuniam. Item in prouerbiis cap. XXVIIII: Qui aceruat multa ex animo )

[*]( 1 Prou. 22,1 8 ib. 2 5 Eccli. 5, 1 7 Eccli. 10, 9 (10) 9 Eccli. 14, 8 et Eccli. 11,18—20 14 Eccli. 14, 4 26 EcclL 5,10 )[*]( 8 obuiauerunt MVLCv: obuiauerint S 4 dominua SL: deus M mes VC ds ambo (s a. I. am. 2) V 5 possione (see ,.l. add. m. 2) S iniquos 8 6 uindicte L 7 illic] in eccleaiastico MVL C (etiam infra) 8 enim om. C etiam enim V uendunt MVL C 9 uerba Item — Viro cupido - - omnia illis om. MVLC 11 paige S 14 illis S: aliis v acerbat S )

animo suo iniuste, aliis congregat, et in bonis illius alius huoriabitur. Item illic: Qui aurum diligit, non iustificabitur: et qui sequitur multa, in illis inplanabitur. multi dati sunt in auri casum, et facta est in facie illius perditio illorum. Item illic: Lignum ostensionis est aurum: uae qui sectantur . illud! et omnis inprudens periet in illo: multos enim seduxit aurum, et exciderunt sperantes in eo. Item illic: Qui diligit pecuniam, non satiabitur pecunia. Item in eeclesiaste: Est calamitas, quam uidi sub sole, diuitias custodiri in malum possidentis eas, aput quem sunt in perniciem ipsius — sicut uenit, et nihil accipiet ex labore suo, ut uadat, in manu sua. Dixi: melior est super hunc abortus: — requies magis huic quam illi. Item in esaia propheta: Sicut qui in somnis esuriunt et manducant et, cum surrexerint, uanum est somnium eorum, et quemadmodum somniat qui sitit, tamquam bibat et surgens adhuc sitiat, anima autem

[*](im in rasura, o s. lin. suo iniuste, aliis congrega. Item cap. XVII: Lignum offensionis est aurum: uae qui sectantur illud. Item cap. : Qui diligit pecuniam non saciabitur pecunia. In esaia )[*](siio iniuste, aliis congregat usque alius luxoriabitur. Item cap. XVII: Lignum offensionis est aurum: uae qui sectantur illud. In ecclesiaste cap. V: Auarus non impletur pecunia et qui amat diuitias fructus non capiet ex eis. In esaia cap. : Telae )

[*]( 2 Eccli. 81, 5 et 6 5 Eccli. 81, 7 et Eccli. 8, 2 (3) et Eccli 84, 7 7 Eccle. 5, 9 9 Eccle. 5, 12 et 14 et Eccle. 6, 8 et 5 (4 et 6) 14 Es. 29, 8 22 Eccle. 5, 9 28 Ea. 59, 6 )[*]( 1 iniustae SML illis S (corr. m. 1) 2 luxuriabitur V, lurorietur C uerba Item — Qui - - perditio illorum MVLC 4 facię S 5 lignum] Signa (S rubra) V ostensionis Si offensionis MVLCv ne VC sectatur C 6 enim] autem V , d 7 excedenmt L (ci add. m. 1) illic S, in ecclesiastico MVLC, scribendum in ecclesiaste 8 pecuniam] pecunia M . uerba Item — Est calaaritas — (p. 393, l. 6) semitas eius om. MVLC eccl, S .10 possidentes S 11 ante sicnt Mai suppleuit reneitetar (cf. Sabat.) 12 sua S abortaB scripsi: artum S, aboitinns a (έ̀ϰτϱ∞μα) 18 esaiapf; S 16 adhao S )

eius in uacuum laborauit, ita erunt diuitiae omnium gentium. Item in hieremia propheta: Qui argentum thensaurizant et aurum, in quo confidebant homines, nec est finis substantiae eorum, exterminati sunt, et in infernum descenderunt, et alii 6 in locum. eorum resurrexerunt pro eis. uiam autem domini non intellexerunt neque recordati sunt semitas eius. Item in osee propheta: Pecuniam interitus possidebit: honores eorum ex usuris et ei doloribus. Item in amos propheta: Audite igitur haec, qui opprimitis in mane pauperes, et uiolatis inopes a terra, dicentes: aperiamus thensauros, et faciamus mensuram minorem et adampliemus pondus et faciamus stateram iniquam, ut possideamus pecuniam pauperes etinopespro calciamentis. Item in sophonia propheta: Disperierunt omnes qui exaltantur in argento et auro. Item in ambacum propheta:s o qui adquirit auaritiam malam domui suae! cogitasti confusionem domui tuae, peccauit anima taa. Item in sophonia propheta: Et effundam sanguinem

[*](cap. : Pecuniam eorum interitus possidebit. In sophonia cap : Dispenerunt omnes qui exaltantur in argento et auro. In ambacum cap. :s o quirit aquerit, e ex i corr.) auaritiam malam domui suae. In sophonia cap. : Et effun- )[*](eorum non erunt in uestimentum usque et opus iniquitatis in mambus eorum. In sophoniam cap. : Dispenerunt omnes inuoluti argento. In ambacuc cap. : Vae qui congregat auaritiam malam domui suae usque et peccauit anima tua. In . sophoniam cap. : Et effundetur sanguis eorum sicut humus )

[*]( 2 Barach. 8, 17 (18)-21 7 Os. 8, 4 9 Am. 8, 4-6 14 Soph 1, 11 15 Abae. 2, 9 et 10 17 Soph. 1, 17 et 18 )[*]( « 3 aram (a 8. I add. m. pr.) S 4 discederunt S 5 uitam S 7 osaae S, esaia M, isaia L, yeaia C, ysaya V pf S pecuniam eorum MVLC honeres S 8 ex ante doloribus om. MVC uerba Item in amos p. Audite — — calciameutis om. MVLC 9 oppręmitis S 10 et faciamus S, legendum uidetur ut faciamus 12 pęcuniam S 18 et 17 sofouia S 14 aurum S 15 abacum 8, ambachum M, abbacuc L, abacuc (-nch C) VC 15 et 17 propheta om. MVLC 16 et peccauit MVLCv )

eorum sicut limum, et carnes eorum sicut stercus boum, et argentum et aurum eorum non poterit liberare eos in die irae domini. Item in ezechiel propheta: Argentum et aurum proicietur in plateis, et aurum eorum disperdetor, animae eorum non fruentur, et uentres eorum non inplebuntur: quoniam tormentum iniquitatium eorum factum est. electa mundi in superbiam posuerunt, et imagines abominationum suarum fecerunt ex eis. Item in hieremia propheta: Non glorietur sapiens in sua sapientia, neque glorietur fortis in fortitudine sua, sed glorietur qui gloriatur scire et intellegere dominum et facere iustitiam et iustificationem, iudicium in medio terrae. Item in psalmo XXXVIII: Quamquam in imagine dei ambulet homo, tamen uane conturbabitur: thensaurizat et ignorat cui congregabit ea. Item in psalmo XLVIII: Ne timueris cum diaes factus fuerit homo, et cum multiplicata fuerit gloria domus eius: quoniam non cum morietur accipiet omnia, neque simul descendet cum eo gloria domus eius. Item in psalmo LI: Ecce homo, qui non posuit deum adiutorium suum, sed sperauit in multitudine diuitiarum suarum et praeualuit in uanitate sua. Item in

[*]( dam sanguinem eorum sicut limum (u in ras.) et carnes eorum sicut stercus boni et argentum et anun eorum. In psalmo XXXVIII: Quamquam in imagine dei ambulet homo. In LI: Ecce homo qui )[*]( usque in die irae furoris domini. In psalmo XXXVIII: Quamquam in imagine dei ambulet homo. In LI: Ecce homo qui non )

[*]( 8 Esech. 7, 19 et 20 8 Hier. 9, 28 et 24 12 Pa. 38, 7 15 Pa. 48, 17 et 18 18 Pa. 51, 9 )[*]( \'1 bonO M 2 eorum om. M eos liberare C diae SL . ire M 8 verba Item — Argentum - - Item — Non - - (l. 12) terrae om. MVLG ezechiel S 4 proie I cietur S 12 in alt. om. M 13 imaginem S uanae SL conturbatur MVLCv 14 congregabit SCv: congregat MVL uerba Item — Ne timueris - domus eius om. MVLC 15 XLVIII] qT S (qui supra?) 16 multiplica I S 17 eum mor.] commorietur S 18 salmo L 19 adiutonun S (i s. L add. m. 1), adiutorem MVLCv 20 preualuit L )

psalmo LXI: Nolite sperare in iniquitate, et in rapinas nolite concupiscere. diuitiae si fluant, nolite cor adponere. Item in euangelio secundum matthaeum: Nolite thensaurizare uobis thensauros super terram, ubi tinea et aerugo disperdunt et ubi fures effodiunt. sed facite uobis thensauros in caelis, ubi neque tinea, neque aerugo disperdunt, et ubi fures non furantur. ubi enim fuerit thensaurus tuus, illic erit et cor tuum. Item paulus apostolus ad timotheum I: Diuitibus huius saeculi praecipe non superbe sapere, neque sperare in incertum diuitiarum, sed in deum uiuum, qui praestat nobis omnia ad fauendum in uoluntate operum bonorum. bene faciant, diuites sint in operibus bonis, facile tribuant, communicent, thensaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut adpraehendant ueram uitam. Item iacobus apostolus: Age nunc, diuites, plangite uos ululantes super miserias uestras, quae superueniunt diuitiis

[*](non posuit adiutorem suum. In LXI: Noli sperare iniquitate et in rapina. In euangelio mathei cap. : Nolite thesaurizare nobis thesauros. Iacobus apostolus cap. XVI: Age . )[*](posuit deum adiutorem suum. In LXI: Noli sperare in iniquitate et in rapina. In euangelio mathei cap. V: Nolite thesaurizare nobis thesauros usque ibi erit et cor tuum. Iacobus apostolus )

[*]( 1 Fs. 61, 11 8 Matth. 6, 20 et 21 9 I Tim. 6, 17—18 15 Iac. 5, 1-8 . )[*]( 1 in ante iniquitate om. SMV in ante rapin. om. VCv rapina MV1L 2 affiuant LCv corda ponere S, cor abponere M, cor a*ponere (ras. d) V, cor apponere LCv 8 item in eu. om. V euuang sec̄ matfheum S 4 in terra Lv 5 erugo SMV LC disperdunt S, exterminant MVLC, demolitur v effodiunt] add. et forantur MVLCv 6 thesauros uobis V neq; ęrugo neq; tinea Cv neq; rogo S, neque erago MVL disperdunt S, exterminant ML, exterminantur V, demolitur Cv 7 non effodiunt nec furantur MVLCv 8 illic] ibi MVLCv eritj est Cv et om. Mai et (lin. 22) Vignier uerba Item — Diuitibus - - ueram uitam om. MVLC 9 praecipi S suphę S 11 prestat S 15 age MV1: agite SV2LCv 16 ululantes om. MVLC )

uestris: putruerunt et tiniauerunt uestes uestrae: aurum et argentum uestrum, quod reposuistis in nouissimis diebus, aeruginauit et aerugo eorum in testimonium uobis erit et comedet carnes uestras sicut ignis.

XXIII. DE PAENITENTIA.

In regnorum III: Tu enim solus, domine, qui cadentem populum tuum israhel in conspectu inimicorum suorum erigas dextera tua. quoniam si peccauerint tibi, reuertentur iterum et confitebuntur nomini tuo, et orabunt et deprecabuntur in hac domo, et tu exaudies de caelo, et propitiaberis peccatis populi tui israhel. Item illic: Et si humiliauerit inimicus quamlibet unam ciuitatem eorum, tu aderis tuis in omnem occursum et mitigabis omnem dolorem: quoniam in omnem . orationem et deprecationem paratus es dominus: ut si conuersus fuerit homo, et cognouerit unusquisque admissa cordis

[*]( nunc diuites, plangite usque et comedet carnes uestras sicut ignis. XXIII. DB PBNITENTIA. In libro regnorum III: Tu enim, domine, qui cadentem populum tuum usque et propiciaberis peccatis 10 )[*]( cap. XVI: Agite nunc diuites, plangite usque et comedet carnes uestras sicut ignis. XXIII. DE PAENITENTIA. In libro regnorum III cap. XXII: Si fugierit populus tuus Israhel inimicos suos usque dimitte )

[*]( 7 m Beg. 8, 88 et 34 12 m Reg. 8, 87^40 )[*]( . 1 putrierunt MV • oestimenta ueatra (om. aestra C) MVLC S ernginamt (-bit L) et erugo SMVLC 4 comedit S 6 paenitentia SM, penitenti* VLC 7 in] in libro MVLC tertio (-cio O MC solus om. MVLC 8 istrahel S erigis MVLC, engas S 9 peccauerant C reuerentur S 10 nomino S adorabunt C depraecabunt (om. et) S, et deprecabuntur (depcab. MC) MVLC 11 et pr. om. C tu om. MVLC propitiaueris SMV, propitiaberis LC . 12 istrahel S uerba Item - Et si - - super terram om. MVLC )

sui, statim ut expanderit manus suas in domum hanc, tu exaudies ex praeparata habitatione et propitiaberis et facies iustificationem secundum omnes uias rogantium te et secundum quod cognoueris cor hominis: quoniam tu solus scis corda filiorum hominum, ut timeant te omnibus diebus, quibus uixerint super terram. Item in psalmo XXXI: Delictum meum cognitum tibi feci, et iniustitiam meam non operui. dixi: pronuntiabo aduersum me iniustitiam meam domino meo, et tu remisisti impietatem cordis mei. Item in aopsalmo XXIIII: Delicta iuuentutis et ignorantiae meae ne memineris. propter nomen tuum, domine, propitiaberis peccato meo: copiosum est enim. Item in psalmo L: Sacrificium deo spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum deus non spernet. Item in ecclesiastico: Quoniam pius et misericors dominus, et remittet in die tribulationis peccata omnibus exquirentibus se in ueritate. Item illic: Sipaenitentiam non egerimus, incidemus in manus domini. secundum magnitudinem eius et misericordia eius cum ipso est. Item illic: Qui diligit dominum, exorabit pro peccatis, et continebit

[*](populi tui israhel rahel in rasura. In psalmo XXXI: Delictum meum cognitum tibi feci. In L: Sacrificium deo spiritus contribulatus. In ecclesiastico cap. : Si penitentiam non egeri- )[*](peccatum populi tui israhel. In psalmo XXXI: Delictum meum cognitum tibi feci. In L: Sacrificium deo spiritus contribulatus. In ecclesiastico cap. II: Si paenitentiam non egerimus, )

[*]( 6 PB. 81, 5 10 Pa. 24, 7 et 11 12 Ps. 50, 19 14 Eccli. 2, 11 (18) 16 ib. 18 (22 et 23) 19 Eccli. 3, 4 )[*]( 2 propitiaueris 8 (sic etiam vnfra lm. 11) 7 non operui MVL C: operui (om- non) S 8 aduersus MVC iniustitias meas MV LC 9 meo om. MVLOCv uerba Item — Delicta iuuentutis — — eet enim om. MVLC 14 spernet MV: spernit SL, despicies Cv tterba Item — Qaoniam - - in ueritate om. MVLC 15 diae S 16 illic] in ecclesiastico MVLC (ric vnfra) poenitentiam 8 17 incaedemas 8, incidimus L 13 uerba Item — Qui diligit — — exaudietur om. MVLC )

incise ab illis, et in oratione dierum exaudietur. Item illic: Paenitentibus autem dedit uiam iustitiae, et conroborauit deficientes sustinere, et destinauit illis sortem ueritatis. conuertere ad dominum et relinque peccata tua, et nimis odito exsecrationem. cognosce iustitias et iudicia domini. sta in sorte propositionis et oratione altissimi. in partem uade saeculi sancti cum iustis et dantibus confessionem. non demoreris in errore impiorum. a mortuo quasi nihil dimittitur confessioni. uiuus et sanus confiteberis et laudabis dominum, et gloriaberis in miserationibus illius. magna misericordia domini et propitiatio illius conuertentibus ad se! Item illic: Fili, peccasti, non adicias iterum, sed et de pristinis deprecare, ut tibi dimittantur. Item illic: Quasi a facie colubri fuge peccata. si accesseris ad illa, capient te quasi dentes leonis in deuorando interficientes quasi romphaea bis acuta, iniquitatium uindex, plagae illius medella non est. Item in esaia propheta: Memores estote

[*]( mus, incidemus in manus domini. Item cap. X: Faenitentibus autem dedit uiam usque propiciatio illius conuertentibus ad se. Item cap. XI: Fili, peccasti, non adicies iterum. In esaia cap. : Memores estote orum et ingemeacite. penitentiam habete. )[*]( demus in manus dei. Item cap. X: Paenitentibus autem dedit uiam iustitiae usque propitiatio illius conuertentibus ad se. Item cap. XI: Fili, peccasti, non adicies iterum usque ut tibi dimittantur. In Esaia cap. ,: Mementote istud et confundamini, )

[*]( -2 Eccli. 17, 24-29 (20 et 21 et 23—28) ; 12 Eccli. 21, 1 13 ib. 2 et 8 (2-4) 17 Es. 46, 8 )[*]( 2 corroborauit MYLC 4 nimio MVLC 5 odio VIC, odi V*, odite L ezrationem S, eisegratione M, eiecratione L iuticii C 6 stat C sortem MVLC, fortem 8 oratione S: orationi MVL, orationia Cv 7 uadis L iustis et) institia M 8 errore MC, terrore V 9 dimittitur SC: dimittetor MV L confessionē M* uiuus Sv: uinens M-VLC 10 gloriaueris MV magna] quia magna MVLC, quam magna p. 335, 5 11 misęricordia S 18 depracare S, precare L dimittantor M VLC: demittantor S uerba Item — Quasi - — mėdella non est vm. MVLC 14 faciae «olobri S 16 romfea S . 17 esaia. MV: ęsaia S, isaia L; ysaia C prof; S )

horum et ingemescite, paenitentiam habete qui erratis, conuertimini ex corde. Item illic: Sic dicit dominus sanctus israhel: cum conuersus ingemueris, tunc saluus eris et scies ubi fueris. cum confidebas in illis, uana uirtus uestra facta est. et nolebatis audire. Item illic: Domine, miserere nobis: in te enim confidimus. factum est semen nostrum in perditionem non credentium, salus autem nostra in tempore tribulationis. propter uocem timoris tui. Item illic: Ego sum qui doleo iniquitates tuas et memordi iniquitates tuas prius, ut iustificeris. Item illic: Abstine te ab iniquitate, et non timebis ea: mors non adpropriat tibi. Item illic: Quaerite dominum, et mox inueneritis eum, inuocate eum. statim uero cum adpropinquauerit uobis, relinquat impius uias suas et uir iniquus consilia sua, et conuertantur ad dominum, et misericordiam consequentur: quia relinquet multum peccata uestra. Item illic: . Cum clamare coeperis, extraham te de pressura tua. Item illic: Conualescite, manus dimissae et genua dissoluta, consolamini qui pusillo animo estis, conaalescite corde, ne timeatis: conuertimini, et salui eritis. Item illic: Spiritus domini

[*](Item cap. : Cum clamare coeperis, extraam te de praeeura. )[*](redite praeuaricatores ad cor. Item cap. : Quum clamare coeperis, extraham te de pressura ras. a. Item in hieremia )

[*]( .2 Es. 80, 15 5 Ea. 88, 2 et 8 9 Es. 48, 25 et 26. 10 Es. 54, 14 12 Es. 55, 6 et 7 16 Ea..80, 19; cf. Ee. 57, 18 et Ea. 65, 24 (v. p. 885, 14) 18 Ea. 85, 8 et 4 20 Es. 61, 1—8 )[*]( B 1 horam MVLC: *orum (h euanida, n 8. I. a m. 2) S, bonorum scripsit Mai ingemiscite VC penitentiam VL 2 uerba Item.- Sic - - (lin. 16) peccata uestra om. MVLC 9 qui doleo S, qui deleo e, 6 ἐξαλείϕων tnas] cf. lectionem codicis Alexandr. et memordi 8: ϰαὶ ov μϰησϑήσομαι. av dk μνήσϑητι ϰαὶ ϰϱιϑω̃μεν. λέγε ue av, fort. et memor dic (Mai) 12 querite S 13 adpropinqaarit S (corr. m. 1) 16 relinquet S 17 eęperis SC, ceperis VL praessura SMC tua om. MVLC uerba Item — Conualescite - in gloriam om. MVLC )

super me, propter quod unxit me euangelizare pauperibus, misit me sanare contritos corde, praedicare captiuis remissionem et caecis uisum restituere, uocare annum domini acceptum, diem retributionis: consolari omnes lugentes, dare eis qui lugunt sion gloriam pro cinere, unctionem laetitiae lugentibus, pro spiritu maestitiae amictum gloriae: et uocabuntur saecula iustitiae, plantatio domini in gloriam. Item in hieremia propheta: Conuertimini, fili reuertentes, et sanabo contritiones uestras. Item illic: Ecce ego iudico aduersus te, in eo quod dicis: non peccaui. quia contempsisti nimis iterando uias tuas, quia reppulit deus spem tuam, et non proficies in ea. Item illic: Cingite uos ciliciis et plangite et ululate: quoniam non auertit ira domini a uobis. Item illic: Ablue a malitia cor tuum, hierusalem, ut salueris. usquequo erunt in te cogitationes dolorum tuorum? Item illic: Haec dicit dominus: numquid qui cadet non resurget ? aut qui auertit se non conuertetur? quare conuertit populus iste conuersionem malignam, et tenuerunt praesumptionem suam et noluerunt conuerti? praebete ergo aurem et audite: non est homo paenitentiam agens a malitia sua, dicens: quid. feci? defecit quia currebat a cursu suo, sicut equus sudans in hinnitu suo. et asida in caelo cognouit tempus suum,

[*]( In hieremia cap. : COBuertimini, filii, reuertentes et sanabo. Item cap. : Cingite uos cilitio et plangite. Item cap. : )[*](cap. : Conuertimini, filii, reuertentes et sanabo auersiones uestras. Item cap. : Accingite uos ciliciis et plangite usque )

[*]( 8 Hier. 3, 22 9 Hier. 2, S5 et 36 12 Hier. 4, 8 14 ib. 14 16 Hier. 8, 4-7 )[*]( 1 oncIzit me euuangelizare S 5 lugont S 8 hiqremia S, iheremia C propheta] prop, S, om. MVLC filii MVLC 9 contritionem uestram MVLC uerba Item — Ecce ego - - in ea om. MVLC ecce] etjbe S illic] in hieremia MVL, in iheremia C 12 cilicium MYLC (-tin C) 13 anertit se ira MVLC 14 uerba Item — Ablue - - (p. 401,3) domini sui om. MVLC abluę s JS 19 praeuete (b s. J. a m. 2) S 22 innita 8 )

turtur et hirundo, cui cellae agri, custodierunt tempora. introitus sui: populus autem meus non cognouit iudicium domini sui. Item illic: Auertatur iam nunc unusquisque a uia sua mala, et meliora facite studia uestra. Item illic: Domine omnipotens, deus israhel, anima in angustia et spiritus anxius clamat ad te. audi [me], domine, quia tu deus misericors, et miserere quia peccauimus in conspectu tuo, quia tu es deus in aeternum. Item illic: Domino deo nostro iustitia, nobis autem confusio [et] faciei nostrae: quia peccauimus in conspectu domini et non credidimus ei, et non audiuimus uoqum domini dei nostri, ut ambularemus in praeceptis eius, quae dedit nobis. Et non sumus deprecati dominum, ut auerteremus unusquisque a cogitationibus cordis sui nequissimi. Peccauimus, impie gessimus, iniquitatem egimus, domine deus noster, in omnibus iustificationibus tuis.

Inclina, domine, aurem tuam et audi: aperi, domine, oculos tuos et uide quia non mortui qui in inferno sunt, quorum accepisti spiritum de uisceribus eorum, dabunt gloriam et iustificationem domino: sed anima anxia in statu, quod ambulat inclinatum et infirmum, et oculi deficientes et anima esuriens dabunt tibi gloriam et iustificationem, domine., Item illic: Perscrutemus uias nostras et conuertamur ad dominum: mundemus corda nostra cum manibus nostris et respiciamus ad dominum, qui habitat in caelis. Item in. osee propheta: Reuertere, israhel, ad dominum deum

[*](Auartatur unusquisque a uia sua mala. In iohel: Et nunc sic )[*](auersa ira furoris domini a nobis. Item cap. : Reuertatur unusquisque a uia sua mala usque et studia uestra. In iohel )

[*]( 8 Rier. 18,11 5 Bar. 3, 1—3 8 Bar. 1,15.17.18 et Bar. 2, 8. 12.16—18 22 Thren. 3, 39 et 40 (41) 25 Os. 14, 2 et 3 )[*]( 1 erando S 8 illic] in hieremia (ier. V, iher. C) MVLC auertantur C 4 uerba Item - Domine - - p. 402, 3 accipiatis bona mo om. MVLC 6 audi∗∗ (me 8. l. a m. 2) S . 9 confusio et faciei S 12 depręcati S 14 impię S 19 in stata quod 8 (ἐϰὶ zo μέγεϑος o) 25 osseae pf; S )[*]( XII, Aug. 3, i. )[*]( 26 )

tuum, quia infirmatus es per iniquitates tuas. sumite uobiscum multos et conuertimini ad dominum deum uestrum. dicite illi: potens es dimittere peccata, ut accipiatis bona. Item in iohel propheta: Et nunc sic dicit dominus deus uester: conuertimini ad me ex toto corde uestro et ex tota anima uestra in ieiunio et fletu et in planctu. et disrumpite corda uestra et non uestimenta uestra: et conuertimini ad dominum deum uestrum, quia misericors et patiens est et magnianimus et multum misericors et patiens in malignitatibus. Item in ezechiel propheta: Et iniquus si conuertat se ab omnibus iniquitatibus suis, quas fecit, et custodierit omnia mandata mea et fecerit iustitiam et misericordiam, uita uiuet et non morietur: et omnia delicta, quaecumque fecit, non erunt in memoria: in sua iustitia, quam fecit, uitam uiuet, dicit dominus. numquid enim uolo mortem iniqui, quam ut auertat se a uia sua maligna et uiuat? Item illic: Conuertimini et auertite uos ab omnibus impietatibus uestris, et non erunt uobis in poenam iniquitatis. proicite a uobis omnes impietates uestras, quas impie fecistis in me, et facite uobis cor nonum et spiritum nouum. et ut quid moriemini, domus srahel? Item in euangelio secundum matthaeum:

[*]( dicit dominus deus uester: conuertimini ad me ex toto corde uestro usque misericors et patiens. In matheo cap. : Quis ex )[*](cap. : Nunc ergo dicit dominus: conuertimini ad me in toto corda uestro usque deprecabilis super malitia. In matheo cap. )

[*]( 4 Iohel 2, 12 et 13 10 Ezech. 18, 21—23 16 ib. 30 et 31 21 Matth. 18, 12-14 (sed cf. Luc. 15, 4) )[*]( 3 demittere 8 4 ioel C sic] hec C 5 ex pr.] in I. I. pos. al. m. in M 6 in ante planctn om. MVLV dirupite M 7 et ante conuertimini om. V 8 paciena M 9 magnianimus S: magnanimis (-mes .F1) MVL, magna nimis C 10 verba Item — Et iniquus - - domus israhel MVLC ęzechiel S 13 delecta S 14 erant in niemoriam 8 16 a uiam sua S 19 quas∗ impie S 21 istrahel S uerba Item in euangelio om. V ouḡ. sec mattheum S )

Quis ex uobis habens centum oues, cui si errauerit una, nonne relictis nonaginta et nouem in montibus ibit quaerere illam quae errauit? si contigerit, ut inueniat eam, amen dico uobis quia gaudebit super illam magis quam propter nonaginta et nouem quae non errauerunt. sic uoluntas non est patris uestri, qui est in caelis, ut pereat unus ex istis pusillis. Item in actibus apostolorum: Paenitentiam agite et conuertimini, ut deleantur peccata uestra. Item paulus apostolus ad corinthios II: Nunc gaudeo, non quia contristati estis, sed quia contristati estis ad paenitentiam. contristati enim estis secundum deum, ut in nullo detrimentum patiamini ex uobis. nam secundum deum tristitia paenitentiam in salutem stabilem operatur. nam huius mundi tristitia mortem operatur. Item petrus apostolus in epistula II: Non tardat dominus sui promissi, sicut quidam tarditatem existimant, sed expectat propter uos nolens aliquem perdere,

[*](uobis -habet C (C s. lin.) oues usque nnom ei istis pusillis. In actibus apostolorum cap. : Paenitentiam agite et conuertimini, ut deleantur peccata uestra. Petrus in epistula n cap. X: Non tardat dominus usque in paenitentiae locum reuerti. )[*](XVIII: Quid uobis uidetur, si fuerint alicui centum oues usque ut pereat unus de pusillis istis: Item in actibus apostolorum cap. VIII: Paenitimini igitur usque ut deleantur uestra peccata. Petrus in epistula II cap. X: Non tardat dominus promissis usque ad paenitentiam reuerti. )

[*]( 7 Act. 3, 19 9 II Cor. 7, 9 et 10 14 H Petro 3, 9 )[*]( 1 habes S, habet MVL, homo qui habet Cv (ἔχων Luc. 15, 4) centa S si] se F1 2 et ante nooem om. bis MVLC in montibus in deserto C (cf. Luc. I. l.) querere SVC 8 illa MV1 errabit S eam] ea MV1, om. C 4 sup illa MV1 7 p**nitentiam S1, penitentiam V, poenit. S1 8 verba Item - Nunc gaudeo - - mortem operatur MVLC 10 poenitentiam bis 8 11 esti S 13 stabilem (a in raswra am. 2) S 14 apostolus om. V- ępistola S secunda MLO 15 dominus om. M \' srri promiflsi SMLi suis promissis VC (τη̃ς ἐπαγγελίας) tarditatem om. MYLC 16 ezstimant M, ezestimant L - : . )[*]( 26* )

sed omDef expectat in paenitentiae locum reuerti. Item in apocalypsi: Et angelo laodiciae ecclesiae scribe: haec dicit ille amen, testis fidelis et uerax, principium creaturae dei: noui opera tua, quia neque frigidus neque calidus ea: utfoam frigidus esses aut calidus sed quoniam tepidus, euomam te ex ore meo. quia dicis: diues sum et locupletatus sum, et nihil opus est mihi: et nescis, quia tu es miser et miserabilis et mendicus et nudus et caecus. suadeo tibi a me emere aurum igne probatum, ut diues sis et locupleteris, et uestimenta mea alba, ut induaris, ut non appareat confusio nuditatis tuae: et collurio inungue oculos tuos, ut uideas. ego quoscumque amo arguo. et castigo. aemulare igitur et age paenitentiam- ecce sto ad ianuam et pulso. si quis audierit uocem meam et aperuerit ianuam, introibo ad illum et caenabo cum illo, et ille mecum. qui uincit, dabo illi sedare mecum in sede mea, quomodo et ego uici et sedeo cum patre meo in sede ipsius.

XXIIII. DE ELEMOSVNIS.

In psalmo CXI: Diaperait, dedit pauperibus, iustitia eius manet in saeculum saeculi. Item in prouerbiis: Noli abstinere bene facere pauperi, cum quando habeat manus tua

[*]( XXIIII. DE ELEMOSINIS. In psalmo CXI: Dispersit, dedit pan- )[*]( XXIIII. DE ELEMOSVNIS. In psalmo CXI: Dispersit, dedit )

[*]( 2 Apoc. 8, 14—21 20 IPs. 111, 9 21 Prou. 8, 27 et 28 (d Prou. 27, 1) )[*]( 1 penitentiae VL 1 et 18 poenit. 8 uerba Item — Et angelo — - in sede ipsius om, MVLC 2 apocalipsi 8 scribę 8 4 quia b nequae I calidus (om. frigidus neque in initio Un.) 8 11 collario (b 8. Ie add. m. 2) S inunguę 8 16 sedeo] sede 8 19 ęlemosynis S, aelemosinia M, elemoainis VLC 20 dispsrsit (ae corr. ex a m. 2) 8 21 verba Item — Noli abstinere - - Bedemptio — — Qui - - beatua eat om. MVLC 22 cum quando S (ἡνίϰα ) )

paaadiuuare. ne dicas: uade et redi, cras do, cum possis statim bene facere: non enim scis quid contingat sequenti die. Item illic: Redemptio animae hominis diuitiae ipsius. Item illic: Qui miseretur pauperem, beatus est. Item illic: Qui honorat dominum, miseretur pauperem. Item illic: Elemosynis et fide mundantur peccata: qui autem miseretur, misericordiam consequetur. Item illic: Faenerat dominum qui miseretur pauperem: secundum autem datum eius retribuetur ei. Item illic: Fructus hominis elemosyna est. Item illic: Qui obdurat aures, ut non audiat infirmum, et ipse inuocabit dominum et non erit qui exaudiat eum. Item illic: Qui miseretur pauperem, ipse enutrietur: de suis enim panibus dedit pauperi. Item illic: Qui dat pauperibus, non egebit: qui autem auertit oculum suum, in

[*](peribus. In prouerbio cap. XXVITII: Qui dat pauperi non indigebit. Item cap. XV: Honorat autem deum qui miseretur pauperi. Item cap. XV: Qui despicit proximum suum peccat, qui autem miseretur pauperi beatus erit. Item cap. : Fructus hominis elemosina est. Item cap. XXVIIII: Qui dat pauperi non )[*](peribus. In prouerbiis cap. XV: Honorat autem deum qui miseretur pauperi. Item cap. XV: Qui dispicit proximum suum, peccat: qui autem miseretur pauperi, beatus erit. Item cap. : Fructus hominis elemosyna est. Item cap. XXVIII!: Qui dat )

[*](3 Prou. 13, 8 4 Pron. 14, 21 5 ib. 31 6 Prou. 15, 27 (16, 6) 7 Pron. 19, 17 9 ib. 22 10 Prou. 21, 18 12 Proti. 22, 9 18 Prou. 28, 27 )[*]( 2 benefare S (cm-r. m. 1) sequenti diae 8 4 Item in pronerbiis Qui honorat MVLC 5 ddi MVC miserebitur MVL pauperi MVLG 6 illic] in prouerbiis MVLC (sic infra) a1ę- A monis (ai 8. i. a m. 2) 8, aelemosinis M, aelimoBinis L, elymosinis Y, elemosinis C fldemundantur S, finis muBdantur L 7 misęri- cordiam S uerba Item — Faenerat — - retribnetor ei om. MV LC foenerat S 9 elęmosyna 8, aelemosina MC, aelmosina Z, elemosina V 10 uerba Item — Qui obturat - - Qui — — dedit pauperi om. MVLC - obdurat S (cfi p. 372, 11) 11 inuocauit 8 14 ęgebit 8 )

magna inopia erit. Item in ecclesiastico: Ignem ardentem extinguet aqua, et elemosyna resistet peccata: et deus conspector, qui reddet gratiam, meminit in posterum, et in tempore casus tui inuenies firmamentum. Item illic: Fili, elemosynam ne defraudes pauperis, et ne auertas oculum tuum ab egeno et inope: animam esurientem ne despexeris, et non protrahas datum angustati: rogationem tribulati ne abicias, et non auertas faciem tuam ab egeno, et ab inope non auertas oculum tuum propter iram: et non relinquas quaerentibus retro maledicere tibi: maledicentis enim te in amaritudine, exaudietur precatio illius: exaudiet autem qui fecit illum. declina pauperi aurem tuam, et redde debitum tuum, et responde pacifica in mansuetudine. Item illic: Noli esse pusillianimis in anima tua: exorare et facere elemosynam non despicias. et pauperibus porrige manum tuam, ut perficiatur propitiatio et benedictio tua. Item illic: Bene fac iusto, et inuenies retributionem magnam: et si non ab ipso, certe a domino. Item illic: Fili, bene fac tecum, si habes, et domino dignas oblationes offers. memorare quoniam mors non tardat et testamentum inferorum demonstratum est tibi: testamentum huius mundi morte moritur. ante mortem bene fac amico tuo, et secundum uires tuas

[*]( egebit inegebit. In ecclesiastico cap. III: Ignem ardentem extinguit aqua, et elemosina extinguit peccatum. Item cap. XX: )[*]( pauperi non egebit. In ecclesiastico cap. III: Ignem ardentem extinguit aqua, et elemosyna extinguit peccatum. Item cap. )

[*]( 1 Ecoli. 3, 80 et 31 (33 et 84) 5 Eccli. 4, 1-8 14 Eccli. 7, 10 (9) et 82 (86) 17 Eccli. 12, 2 18 Eccli 14, 11—17 )[*]( 2 eitinguit C (v) elgmosyna S, aelemosina (eL L) MLC, elymosina V resistit peccatis MVLCv 8 meminerit C 4 uerba Item — Fili - - Noli — — Bene - - Fili - - Elemoaynaa - - Veraa - - (p. 407,12) malo om. MVLC 5 Qlemosynam (bts) et qgeno (bis) et ęsurientem S 6 dispexeriB S 7 tribnlati ne] tribnlatione S 9 ∗∗relinquas (ras. de) S 10 rero S 11 pręcatio S 14 pasillianimis (i ult. in ras. a m. 2) S, cf. p. 402, 9: magnianimus 15 dispicias 8 18 certę 8 19 si] se S offers S )

eiporrigens da pauperi. non defrauderis a die bono, et particula boni doni non te praetereat. nonne aliis relinques labores et dolores tuos? ante obitum tuum para iustitiam, quoniam non est aput inferos inuenire cibum. Item illic: Elemosyna uiri quasi signaculum cum eo, et gratia hominis quasi pupillam conseruabit Item illic: Verum tamen super humilem animaequitarda, et pro elemosyna non trahas illum. perde pecuniam propter fratrem et amicum, et non abscondas illam sub lapide in perditionem. pone thensaurum tuum in praeceptis altissimi, proderit tibi magis quam mater. conclude elemosynam in corde pauperis, et haec pro te exorabit ab omni malo. Item illic: Speciosa misericordia in tempore tribulationis, quasi nubes pluuiae in tempore necessitatis. Item in osee propheta: Quoniam misericordiam uolo quam sacrificium, et agnitionem dei quam holocausta. Item in deuteronomio: Non deerit egens a terra tua: propter hoc praecipio tibi facere hoc uerbum dicens: aperiens aperies manus tuas fratri tuo pauperi et egenti in terra tua, unusquisque pro uiribus manuum suarum secundum benedictionem domini dei tui quam dedit tibi. Item iob: Viduae oculum non feci flere super me, uel si umquam panem meum solus

Speciosa misericordia in die tribulationis. In iob cap. : (la-

[*]( )[*](XX: Speciosa misericordia in die tribulationis usque in tempore neceasitatia. Iniobcap. Si negaui quod uolebant pauperibus et oculos uiduae expectare feci usque tumentes super mt )

[*]( 5 Eooli 17, 22 (18) 6 Eecli. 29, 8. 10-12 (11. 13—15) 12 Ecdi. 85, 26 14 Oa. 6, 6 16 Deut 15, 11 et 16, 17 20 Iob. 81, 16 et 17 et 19-28. 84 et 85 gr. )[*]( 1 defruderis S dię S 2 pretereat S 5 ęlemosyna S quaai pupillam signaculum S (corr. m. 1) 7 animae I quitarda S (μαϰϱοϑύμησον) 8 poecuniam S 10 mater] auram v 11 exoraait S 12 illic] in ecclesiastico MVLC tempore Sv: die MVLC (ϰαιϱω̩̃) 18 tribalationes M . necessitas S 14 uerba Item — Quoniam - - dedit tibi om. MVLC oseae S 16 aegens et aegenti S 19 ma 1 num S 20 iob SV: in iob MLC )

manducaui et non tradidi pupillo ex ipso, si despexi nudum transeuntem et non uestiui, si infirmorum non me benedixerunt umeri, si de tonsura ouium mearum non calefacti sunt, si non aperui ad pupillum manum meam aut non fui adiutorium illis: discedat umerus meus a iugulo meo, et brachium meum a iugulo meo disrumpatur. haec enim facientem timor domini continebat me. Si permisi minimum et inpotentem uacuo gremio exire ianuam meam, non respiciat me manus domini: dirigens enim in hoc cor meum timebam deum. Item bias: Bene facito coram ipso, et noli ambulare in uias iniquitatis. nec auertas faciem tuam ab egeno et paupere, quoniam elemosyna liberat a morte. et uide, fili, ne sequaris Uias iniquorum, et multitudo peccantium non suadeat te. Item illic: Tu autem si operatus fueris ueritatem, erit respectus dei in operibus tuis, et cum omnibus qui faciunt iustitiam hereditabis uitam aeternam. Item illic: Non tardes autem de substantia tua elemosynam porrigere, nec auertas faciem tuam a paupere: hoc enim faciente te non

[*](cuna quadraginta fere litterarum Tobias cap. : Bene facito coram ipso usque multitudo peccantium non suadeat te. Item cap. : Non tardes de substantia tua elemosinam porrigere. )[*]( fluctus timui deum. In tobi cap. : Ex substantia tua fac aelemosynam et noli auertere faciem tuam a nullo paupere usque elemosyna ab omni peccato et a morte liberat. Ad corinthios )

[*]( 10 Tob. 4, 5. 7. 10 (6. 7.11) 14 Tob. 4, 6 (12) 16 ib. 7 )[*](1 pusillo MVLC dispexi SM 2 uestiui] tranaiui C 3 humeri VLC consura S, tunsura L omnes calefacti (calefacte L) MVLC 4 apperui M pupillum] popultl 8 5 humerus MVLO a iugnlo MVL, a iugo C, adiugulo S brachia mea a iunctura sua (a iuncturi suS M) rumpantur MVLC 9 cor meum in hoc MVLC deum] dum MLC 11 aegeno 80 12 aelemosina MC, elemosina L, elymosina V a mortę S, dt morte MVL 14 verba Item - Tu autem si — aeternam om. MV LC 16 item om. V illic] tobias MVLC 17 ęlemosynam S, aelemosina MC, elemosinS VL 18 auertes V1 a] om. V1 )

auertet a te facies dei: quia restituet unicuique secundum opera eius. Item illic: Tu autem secundum quod habuerit manus tua porrige illam: et si fuerit tibi copiosa substantia, facile tribuens bene fac, et diues esto in operibus bonis. sed et si exigua fuerit substantia tua, ex hac ipsa sine tristitia communica, et ne timueris paupertatem faciens elemosynam, quia indeficiens est in suis des, et tu praemium bonum repones tibi, praeparans praesidium eius in diem necessitatis. quoniam elemosyna eruet a morte, et non patitur ire in tenebras facientem bene. elemosyna enim acceptabile munus dei est, et adest omnibus qui faciunt eam coram domino. Et de pane tuo communica esurienti: et tege nudos de uestimentis tuis : ex omni quod euperhabundauerit tibi fac elemosynam, et non inuideat bonae uoluntati tuae oculus tuus. Et noli commoueri, fili, quod pauperam uitam gessimus: habes enim multa bona, si custodieris hereditatem praeceptorum meorum: quoniam perfecta est oratio cum ieiunio, et elemosyna cum iustitia. et in his omnibus etiam modicum cum iustitia melius est, quam plurimum cum iniquitate: et potius est te thensaurizare elemosynam misericordiae quam abundantia pecuniarum. quoniam elemosyna liberat a morte et non patitur ire in tenebras, et ipsa est quae purgat peccata: et qui faciunt elemosynam operantur iustitiam, saturabuntur in uitam aeternam. Item paulus apostolus ad romanos: Placuit autem in machedonia et achaia commemorationem aliquam facere in pauperes, qui sunt in hierusalem sanctorum. debitores sunt enim ipsorum. si enim spiritalibus eorum communicauerunt gentes, debent et gentes in carnalibus [*]( 2 Tob. 4, 8-11. 16. 21 (8-12. 17. 23) et Tob. 12, 8. 9 25 Bom. 15, 26 et 27 ) [*]( 1 auerte S, auertetur MVLC, auertatur v dni Cv 2 eius iS, sua MVLC uerba Item — Tu autem secundum - - Placuit — — eeruire eis om. MVLC 9 elemoayna S . 10 irae S 12 ęsurienti 8 13 suphabundauerit S 14 bone S 15 pauperam S 16 preceptorum S 20 te] de S 21 ęlemoseyna S 22 irae S 28 elęmosynam S 25 machedonia S )

seruire eis. Item ad corinthios II: Necessarium autem existimaui rogare fratres, ut pergant ad uos et praeparent ante promissam benedictionem hanc paratam esse, sed sic quasi benedictionem, non quasi auaritiam. hoc autem dico, quia qui seminat parce, parce et metet, et qui seminat in benedictione de benedictione et metet uitam aeternam. unusquisque sicut proposuit corde, non ex tristitia aut necessitate: hilarem enim datorem diligit deus. Item ad galatas: Bonum autem facientes non deficiamus: tempore enim suo metemus non deficientes. ergo dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei. Item ad philippenses: Non quod quaeram datum, sed requiro fructum habundantem in ratione uestra. habeo autem omnia, et habundo: repletus sum acceptis ab epaphrodito quae a uobis missa sunt, odorem suauitatis, hostiam acceptabilem placentem deo. Item iohannes apostolus I:

[*]( In epistula pauli ad corinthios II cap. : Necessarium autem exestimabit usque diligit deus. In epistula ad galatas cap. : Bonum autem facientes non deficiamus usque ad domesticos fidei. In epistula iohannis cap. : Quicumque )[*]( II cap. X: Necessarium ergo existimaui usque hilarem enim datorem diligit deus. In epistula ad galatas cap. VIII: Bonum autem facientes non deficiamus usque ad domesticos fidei. In epistula iohannis I cap. XI: Qui habuerit substantiam )

[*]( 1 n Cor. 9, 5—7 9 Gal. 6, 9 et 10 12 Phil. 4,17 et 18 )[*]( 1 item] add. paulus MVC coriohios S eeconda MLC 2 preparent S, preparant V1 8 hune S tterba hanc - - benedictionem om. MVLC 4 quasi benedictionem v (ὡς εὐλογίαν): quo si bene|dictis S 5 parce seminat MVLC parce semd S et ante qui om. MC et qui seminat in L in ras. 6 et om. MVXUC mete S 7 necessitatem S, ex necessitate MVLCv 8 galathae SML 10 deficiamus C 11 omnes homines S maximae S autem om. V ad dom.] adomesticos S fidaei SM 12 uerba Item — Non quod deo MVLC filipenses S 14 epafrodito S 15 que S acceptaoilem S 16 iohannia S )

Qnicumque autem habuerit substantiam mundi, et uiderit fratrem suum egere, et clauserit uiscera sua ab eo, quomodo . caritas dei manet in illo? filioli, non diligamus uerbo tantum et lingua, sed opere et ueritate. Item iacobus apostolus: Sanctitas autem pura et incontaminata haec est aput deum patrem uisitare orfanos et uiduas in angustia ipsorum, et inmaculatum se seruare a mundo. Item illic: Iudicium . enim sine misericordia ei qui non fecit misericordiam: quoniam misericordia praefertur iudicio. Item illic: Quid prodeeat, fratres, si fidem quis dicat in semet ipso manere, opera autem non habeat? numquid potest fides sola saluare eum? si frater aut soror nudi fuerint, et defuerit eis cottidianus cibus, dicat autem eis aliquis uestrum: ite in pace et calefacimini et satiemini, et non det eis necessaria corporis, quid prodeest haec dixisse eis ? sic et fides, quae non habet opera, mortua est circa se. sicut enim corpus sine spiritu mortuum est, sic et fides sine operibus mortua est. Item in euangelio secundum matthaeum: Omni petenti te

[*](autem habuerit substantiam mundi usque sed opere et ueritate. Iacobus cap. : Sanctitas autem pura et incontaminata haec est. Item cap. : Iudicium enim sine misericordia. In matheo cap. : | Omni petenti tribue. Secundum lucam cap. )[*](mundi usque sed opere et ueritate. In epistula iacobi cap. V: Religio munda et inmaculata usque se custodire ab hoc saeculo. Item in eadem epistula cap. VII: Iudicium enim sine misericordia usque superexaltat autem misericordia iudicio. In matheo cap. IIII: Qui petit a te, da ei usque ne auertaris. )

[*]( 1 I Ioh. 8, 17 et 18 5 Iac. 1, 27 7 Iae. 2, 13 9 ib. 14-17 18 Matth. 5, 42 )[*]( 1 substantia MV1L 2 aegere S, om. L 3 illo] eo Cv 4 uerba Item — Sanctitas - - a mundo om. V 6 orfanos SML: pupillos Cv 7 item om. V illic] iacobus MVLC, add. apte C 8 ei L: et MC, his S, om. V fecit misericordia M 9 prefertur ML uerba Item — Quid - - mortna est om. MVLC prodest S (e s. I. add. m. 1) 11 fide sola S 17 verba Item - Omni - - auertere om. V 18 ęuḡ aec math S pqtenti te tribuet et *abeo (ra,a h) S )

tribue: et ab eo qui mutuum uult accipere noli te auertere. Item illic: Cum facis elemosynam, noli tuba canere ante te, sicut hypocritae faciunt in synagogis et in plateis, ut honorificentur ab hominibus: amen dico uobis, quia habent mercedem suam. te autem faciente elemosynam, nesciat manus tua sinistra quid faciat dextera tua, ut elemosyna tua in abaconso, et pater tuus qui uidet in absconso reddet tibi in palam. Item secundum lucam: Verum tamen date elemosynam, et ecce omnia munda uobis. Item illic: Ifitendens autem iesus, uidit eos qui mittebant munera sua in gazophylacium diuites. uidit autem et quandam uiduam pauperculam mittentem aera minuta duo. et dixit: uere dico uobis, quia uidua haec paupercula plus omnibus misit. omnes hi ex abundanti sibi miserunt in dona dei: haec autem ex eo quod deest illi, omnem uictum quem habuit misit. Item illic: Yendite quae possidetis, et date elemosynam. facite uobis sacculos, qui non ueterescunt, thensaurum non deficientem in caelis, ubi Air non accedit neque tinea conrumpit. ubi enim fuerit thensaurus uester, ibi et cor

[*]( : Verum tamen dat elemosinam et ecce omnia munda uobis. Item cap. : Vendite quae possidetis et date elemosinam. )[*]( Secundum lucam cap. XI: Verum tamen date aelemosynam usque munda sunt uobis. Item cap. XII: Vendite quae possidetis et )

[*]( 2 Matth. 6, 2—4 8 Luc. 11, 41 10 Lae. 21, 1-4 16 Lue. 12, 88 et 84 )[*]( 1 quf uoluerit mutuum accipere MLC, uolenti mutuari e 2 uerba Item — Cum - - in palam om. MVLC 8 hypocrite 8 6 senestra 8 ut sit v elemosina 8 7 aeddet S 9 elemosinam (aelem. M) MLC et ante ecce om. S munda S1MVL, munda sunt S2Cv uerba Item — Intendens - - habuit misit om. MVLC 10 mittebantur S 11 gazefilacium 8 quendam S 14 his 8 hec S 16 illic] secundum lucam MVLC bendite (b rubr.) V1 . elęmosynam S, aelemosinam MC, elemosinam L, elimosinam V 17 saculos VC quae M ueterascunt VOv 18 tinea] inea S 19 corrumpit MVLC thesaurus tuuB illic erit et cor tuum MVLC (cf. Matth. 6, 21) )

uegtrum erit. Item in actibus apostolorum: Omnes autem qui credebant habebant in unum omnia communia, . et possessiones et quaecumque habebant uendebant, et diuidebant cottidie omnibus, prout unicuique opus erat. Item illic: Multitudinis uero credentium erat cor et anima una: et nemo eorum quae possidebant quidquam suum proprium esse dicebant, sed erant eis omnia communia.