Retractationum

uerum in huius tanti tamque elaborati operis quinto uolumine, ubi commemoraui deformem maritum coniugi suae, ne deformes pareret, proponere in concubitu formonsam solere picturam, nomen hominis, qui hoc facere solebat, quasi certum posui, cum sit incertum, quia memoria me fefellit. hoc autem Soranus, auctor medicinae, scripsit regem Cyprium facere solere, sed nomen eius proprium non posuit.

Hoc opus sic incipit: Contumelias tuas et uerba maledica, [*]( :3 ) Iuliane. [*]( 2 Aug. op. inperf. c. Iulian. I, 2 3 Tit. 3, 5 9 c. Iulian. V, 14, 51 13 de Sorano cf. Diels Doxogr. p. 207 ) [*]( 1 apostolus C1H1, apostulos D1 defederunt El inpudentiam BCD1S, imprudentiam E2, inpudelltia cet. a redarguunt 01E2, redara guuntur S, redarguitur eet. a 2 ma*nicheorum C, montchorum EI docma C1D1 ubiciendum C1D1 quia] qui NS 3 trai S dicimus ḍι̣c̣ι̣ṃụṣ 0 origenale El quo P lauacrum (u pro ex ci) E 4 in om. C1D1 manibus QI 5 paruulis G2 in ras., paruolis C1D1. quintum OlD quibusdam] in q. D2Q, quidam El 6 adiubet C1D1 manicheus 01DI, manichaeus eet. 7 posterior*e (a ras.) M ceteri ex ceri p2 quattuor nostri a 8 illis] libris illis BD2EF2GNQ, libris Fl singolis singoli V tamquae D laborati H 10 coniuge Ml deformis BC1FGHMN, defurmis D parere P1, appareret F concubito C1D1S, concubitus H 11 formonsam 0IDS, formosam eet. v solere (re m. 2 8. l.) C pictoram V, ficturam 0 qui-facere bis scripta F 12 posuit B 13 me] non Ql fellit E1F1P1 auctor medicinae] medicinae artis magister a scribait HP1 14 ciprirum F pro*prium (F ras.) E 15 posuit DIER, *****posuit C, expraessit H, expressit eet. v 16 maledicta CR )

Scripsi etiam librum de fide, spe, caritate, cum a me, ad quem scriptus est, postulasset, ut aliquod opusculum haberet meum de suis manibus non recessurum, quod genus Graeci ἐγχερίδιον uocant. ubi satis diligenter mihi uideor esse conplexus, quomodo sit colendus deus, quam sapientiam esse hominis utique ueram diuina scriptura definit.

Hic liber sic incipit: Dici non potest, dilectissime fili Laurenti, quantum tua eruditione delecter.

Librum de cura pro mortuis gerenda scripsi, cum interrogatus litteris fuissem, utrum prosit cuique post mortem, quod corpus eius apud sancti alicuius memoriam sepelitur.

Hic liber sic incipit: Sanctitati tuae, coepiscope uenerande Pauline.. [*]( 7 Ench. 2, 1 8 lob 28, 28. cf. Aug. de trin. XII, 14, 22. XlIII, 1, 1. de spir. et litt. 11, 18. ep. 140, 18, 45. 167, 3, 11 ) [*](1 num. om. BEFPQ, LXIII v 2 de fide C1D1E1R, ad laurentium de fide cet. v spe] G2 s. l., et spe FR caritate BC1D1, et caritate - cet. v 3 scribsi H eciam CS spe] et spe ER caritate C1D1, et caritate cet. v 4 scriptum C1DSV aliquid 01, aliquot R opusculum om. B, opuscolum Y, opusculo Dl 5 meum] meis B cesaurum EI, necessurum Dt, recensurum Q greci mss. 6 enchiridion ODt, enchyridion BRV, enchyrion E, ENXIPIAIwN Q1, enchiridyon Q2 s. 1.. encheridion F, ΗΝΧΙΡΥΔΙωΝ̄ D2 uideor (ui m. 2 s. l.) Q 7 quam om. El 8 diuinam E1GS1 scripturam C1D1E1GS1 difinit C1D1, definiuit BR, definiit GMO, diffiniit N 9 dilectissimae D 10 quantum-delecter om. B erudicione 01DQ 11 num. om. BFMPQ, LXIV v 12 genda F1P1, agenda B 14 gerendas Gl 15 fuissem litteris B possit Dl cui quae D, cui HI mortem (te in ras.) M 16 sepellitur C1D1E2V, sepellitus El, sepelia- tura 17 sanctitati] sanctitate G, diu sanctitati E2Q2Rv, diu sanctitate E1 )

Liber, quem praenotaui de octo Dulciti quaestionibus, non esset in hoc opere commemorandus inter libros meos, cum sit confectus ex his, quae a me in aliis antea conscripta sunt. nisi et disputationis aliquid a nobis interpositum reperiretur in eo, et uni earum quaestionum non ex opusculo aliquo meo responsionem, sed tunc quae potuit occurrere reddidi.

Hic liber sic incipit: Quantum mihi uideatur, dilectissime fili Dulciti.

Propter eos, qui, cum defenditur dei gratia, putantes negari liberum arbitrium sic ipsi defendunt liberum arbitrium. ut negent dei gratiam asserentes eam secundum merita nostra dari, scripsi librum, cuius est titulus: de gratia et libero [*]( 14 Aug. ep. 214, 1. 215, 1 sq. 16 Aug. de gr. et lib. arb. 5, 10 sqq. ) [*](1 num. om. BFNPQ, LXV v 2 octe 01, septem H dnlciti C1D1, dulcidii El, dulcitii cet. v 3 praenuntiaui C1D1 dulciti EI, duciti. C1D1, dultici B, dulcitii cet. v 4 oc E1 commemoratus El inter iam ex in S 5 conspectus El iis m antea OEI, ąn P, quoque antea E2, ante cet. 6 repperiretur DE2FHMPQRV, repperetur E1 7 uni earum] unicarum M, uni eorum El aliquo] aliquo alio HMOPSVv 8 sed-incipit F2 in ras. et in mg. potuerunt R occurre Q reddidi BC1D1FGNRS, reddidissem cet. v 9 hic liber] hoc opus B uideatur C1D1ER, uidetur cet. v dilectissimae D 10 filii 0 dulceti C1M, dulcicii R 11 num. om. BFPQ, LXVI v 12 ualentinum] u. abbatem R cum illo] cum eo E, quosdam B, ad eos cum illo sunt (ad eos et sunt s. l. m. 2) S monachos] ad m. F, monachis MP 15 liuerum El sic-arbitrium om. EIHPQl ipse G1S1 16 negent (t add. m. 2) CD asseren.tes (t ras., t m. 2) 0, efferentes El 17 titulus est BFGNQSVv )

Hic liber sic incipit: Propter eos, qui hominis liberum arbitrium

Rursus ad eosdem scripsi alterum librum, quem de correptione et gratia praenotaui, cum mihi nuntiatum esset dixisse ibi quendam neminem corripiendum, si dei praecepta non facit, sed pro illo, ut faciat, tantummodo orandum.

Hic liber sic incipit: Lectis litteris uestris, Valentine frater dilectissime.

Haec opera nonaginta et tria in libris ducentis triginta et duobus me dictasse recolui, quando haec retractaui. utrum adhuc essem aliquos dictaturus ignorans, atque ipsam eorum retractationem in libris duobus edidi urgentibus fratribus, antequam epistulas et sermones in populum, alias dictatas alios a me dictos, retractare coepissem. [*]( 11 Aug. de corr. et gr. 3, 5. 4, 6. 6, 9 15 Aug. ep. 216 ) [*]( 1 hadrumetinos M, ad rum et in eos El, adrum H 2 mona-sterio hac de F hac] ac 01 ut om. Fl 3 me (e in ras. m. 2) M consumere B aliqui eorum a 4 homines E 6 CXLIII 01, XCLII V, om. BEFPQ, LXVII v 7 quos] q. scripsi E2 in mg. correctione BV 9 librum om. BF quem ex q: corr. 02 correctione BEV 10 gracia 01 nunciatum D esse P1 12 tantummodo om. B 13 hic-Iectis D2 in ras. uestris] tuis B dilectissime frater G, frater (om. dilectissime) B 14 post dilectisaime add. F litt. rubris: Summa libroram meorum usque ad id temporis hec esse dinoscitur 15 nonagenta C1, noginta Dl pro et om. OPv tria] quattuor a docentis Dt trigenta 01 et om. OPo 17 adhuc essem aliquos ODER, aliquos adhuc essem eet. ipsa C1D1 18 ededi V urguentibus EFGR 19 aepistulas H et DEB, et C, atque eet., ac m in C1D1ER, ad eet. v populo Dt alias] et̎ alios 0 alias dictatas C, alios dictatos B2 in mg., alios dictatus Dt, alios dictatos cet. v 20 *retractare (& ras.) E cepissem C1D1 do gratias. AURELII)