Retractationum

Scripsi duos libros de coniugiis adulterinis, quantum potui, secundum scripturas cupiens soluere difficillimam quaestionem. quod utrum enodatissime fecerim, nescio; immo uero non me peruenisse ad huius rei perfectionem sentio, quamuis multos sinus eius aperuerim, quod iudicare poterit, quisquis intellegenter legit. [*]( 1 necessarea El defendi om. H, de*fendi (f ras.) S 2 cunctationem ex contractionem 0, contacionem Dl, at cogitationem a in mg. 3 praesumptionis (pt in ras. m. 2) C 4 iuuene Dl detestandum (st in ras. m. 2) C, detestandē H ad hac E ducendum- Dl 5 quantum B scripta CD\', rescribta HPl, rescripta eet. v correctionem H, correptionis GNa in mg. 6 huius H 8 domno BF 9 patri CD\', om. BF, fatri M, fratri eet. v et om. OPV conpresbitero DEMS, conşpresbitero C, conpresbitero meo BF nouis- . simum Ql 10 prior 02V incipit om. a 11 scri∗bendum 0 12 LXXXIII add. 82, om. BFPQ, LVII v 13 pulentium GNSV1, pullentium V2 libri (ri in ras. m. 2) 0, libros 0, liber P duos GS 14 scribsi EHpl duos om. P potui] p. demonstraui R 15 scripturam Dl dissoluere a quaestionem difficillimam B 16 enodatissimae D 17 rei om. NQ, del. D2 perfeccionem D sentio] nescio B multus H 18 eius sinus R apperuerim E poterim Dl 19 leget 8 )

Huius operis primus liber sic incipit: Prima quaestio est, frater dilectissime Pollenti, secundus autem sic: Ad ea, quae mihi scripseras.

Interea liber quidam cuiusdam heretici siue Marcionistae siue cuiuslibet eorum, quorum error opinatur, quod istum mundum non deus fecerit nec deus legis, quae data est per Moysen, et prophetarum ad eandem legem pertinentium uerus sit deus, sed pessimus daemon, cum apud Carthaginem multis confluentibus et attentissime audientibus in platea maritima legeretur, peruenerunt ad eum fratres studiosissime Christiani eumque mihi redarguendum sine ulla dilatione miserunt multum rogantes, ut nec ego respondere differrem. refelli eum libris duobus, quos ideo praenotaui: contra aduersarium legis et prophetarum, quia codex ipse, qui missus est, nomen non habebat auctoris.

Hoc opus sic incipit: Libro, quem misistis, fratres dilectissimi. [*]( 9 Io. 7, 19 ) [*]( 1 operis (o in ras. m. 2) C primus] prior V quaescio D 2 dilectissimae D pullenti EGNV, pulenti B secund 01, secundum Dt, secundos E 3 scribseras EPI, scripsit eras S 4 num. om. BFPQ, LVIII v 5 (17) profetarum H 7 librum M marciaoniste 01Dl, martionistae 02 8 eorum] corum 01 9 mundum om. C1D1 deus non BFa legi H, legit El datata H 10 profetarum et ad H 11 pessimus om. F, pessimis 01, pessim\'u D post cum add. p2 s. l. ergo cartaginem BGS, karthaginem N 12 adtentissimae D 13 fratres om. E fratres ad eum a stotiosissime C1D1 14 eum- * que (- ras.) 0, eumquae D rearguendum C1D1, ∗∗∗redarguendum (red ras.) M dilatione (dila s. l. m. 2) E 15 deferrem C1 D1 ∗∗∗∗∗∗ libris D 16 quos] quod H praenuntiaui C1 D1 17 codex] quod et R misus H 18 habeat G auctoris non habebat a 19 librum D2FGNPQV )

Per idem tempus Dulcitius tribunus et notarius hic erat in Africa executor imperialium iussionum contra Donatistas datarum. qui cum dedisset litteras ad Gaudentium Tamugadensem, Donatistarum episcopum, unum illorum septem, quos in nostram conlationem auctores suae defensionis elegerant, exhortans eum ad unitatem catholicam et dissuadens incendium, quo se ac suos cum ipsa in qua erat ecclesia consumere minabatur, addens etiam, ut, si se iustos putarent, fugerent potius secundum praeceptum domini Christi quam nefandis se ignibus concremarent, rescripsit epistulas duas, unam breuem. festinante, ut asseruit, perlatore, aliam prolixam quasi plenius diligentiusque respondens. has mihi supra memoratus tribunus existimauit esse mittendas, ut eas potius ipse refellerem. quas ambas uno libro redargui. qui cum in eiusdem Gaudenti peruenisset manus, rescripsit, quod- ei uisum est, [*]( 5 Retract. II, 52, 1 12 Mattb. 10, 23 ) [*]( 1 LXXXV om. BFPQS1, LIX V 2 episcopum donatistarum BF 4 dultitius jU\'.E\', dulcius HI, dulcitus P1 et notarius] adnotarine GS1, ac notarius 82 5 in om. H affrica BFGR, frica 01 executor B01DFQ, exsequutor E2HP1, exsequutur El, exsecutor cet. imperalium ex imperium 02D2 iussionem H, uisionum 81 6 didisset E1 tamucadcnsem M, thamugadensem E, tamugaudensem DsGQ, tamuadensem H, gaudensium S in ras. 8 nostram CD1, nostra cet. v conlatione C, conlatione cet. v auctorem P eligerant G281 9 exortans OIDHS desuadena FGQ 10 in qua erat] inquirat C1D1 aecclesia D consumere mi (nab.) M2 in ras. 11 inabatur EI se (e in ras.) C potarent V fugirent F, fugere H 12 dei B Christi] nri G 13 rescripsit CD\'R, rescripsit ille D2m, ille rescripsit (rescribsit EHP) cet. duas (u ex a) M brebem 01 14 festinanter E2 ut festinante B asserunt OR perlatorem EF alia C1, alteram V prolixa H 15 diligentius quae Dl mihi supra om. M memoratos Dl 16 esse om. PSVv ut] et El 17 āṇbas (- m. 2) CD reargui C1D1 in om. Dl 18 gaudenti C\'.DUV, gaudentii eet. v rescribsit HPl )

Hoc opus sic incipit: Gaudentius, Donatistarum Tamugadensis episcopus.

Tunc et contra mendacium scripsi librum. cuius operis ea causa extitit, quod ad Priscilianistas hereticos uestigandos, qui heresem suam non solum negando uerum etiam mentiendo existimant occultandam, uisum est quibusdam catholicis Priscilianistas se debere simulare, ut eorum latebras penetrarent. quod ego fieri prohibens hunc librum condidi.

Hic liber sic incipit: Multa mihi legenda misisti. [*]( 13 c. mend. 11, 25 (p. 503, 5) 21, 41 (p. 527, 20 sqq.) 15 c. mend. 7, 18 (p. 491, 14) ) [*]( 1 nulla CD1 rationem CDl se add. W 2 tacuisse C1D1E1R, tacere potuisse cet. v possit ODHR, possent F, posset cet. v 3 legentibus (i in ras. m. 2) C atque] et B 4 nolui. (t ras.) D, noli Y rescribto HP, scripto B 5 fui N hic R hii ENV nostra 01 6 duo E2 in mg. 7 tamugazensis CD1, tamagudensis V, tamugaudensis D2GQS, tbamugadensis E2, tamguadensis P, ta uel gaudensis H 9 num. om. BFPQ, LX v 10 mendatium C1EFG 11 et om. BD2FGNQS, etiam a mendatium BEMQ 12 extetit V ad G1S2 s. l., om. a priscilianistas C1D1H, priscianistas E, priscillianistas cet. v ueatigandos (i m. 2) D, inuestigandos OP2QRSa 13 qui om. a hereaim BFGHNPQRSV, in heresem E solum G2 in ras. negando C1D1R, negando atque mentiendo cet. v mentiendo C1D1R, perierando (r pr. del. 02) C2MV, peierando BD2EGHPQSv, peiurando F, peierando uerum etiam E 14 occultandam CD, **oculendam EG, occulendam cet. v priscilianistas 0IDH, priscilianistis El, priscillianistis G, priscillianistas cet. v 15 simulari VI penitrarent V, penetrent R 16 fieri om. N hunc in ras. M condedi V, scripsi. a )

Secuntur libri quattuor, quos contra duas epistulas Pelagianorum ad episcopum Romanae ecclesiae Bonifatium scripsi, quia, cum in manus eius uenissent, ipse mihi eas miserat inueniens in illis calumniose interpositum nomen meum.

Hoc opus sic incipit: Noueram te quidem fama celeberrima praedicante.

Interea libri quattuor Iuliani Pelagiani, quos supra commemoraui, . uenerunt etiam in manus nostras, in quibus comperi illa, quae ex eis decerpserat, qui ea comiti Valerio miserat, non omnia eo modo, quo a Iuliano dicta sunt, ad eundem comitem scripta, sed nonnulla eorum aliquantum inmutata. scripsi ergo sex libros aduersus illos quattuor, sed meorum duo primi testimoniis sanctorum, qui fidem catholicam post [*]( 12 Retract. II, 79, 1 17 Aug. op. inperf. c. Iul. IIII, 5 ) [*]( 1 num. om. BFPQ, LXI v 2 (4) epistulas HMP, aepistulas D, epistolas cet. epistulas duas H Iibęri 0 4 secuntur C1GNOPRS; sequntur D, sequuntur cet. v 5 ad] et C1D1 aecclesiae D boni- . facium BC2DFGNQSV, bonefacium P1 scribsi EH 6 qui E2H eas om. a 7 eis F calomniose 01 V, calumniosae D interpositum] tunc positum a nomen] nrm H 8 quidem te B quidem (dem m,. 2 s. l.) E ceberrima D1 9 praedicantem CD1 10 LXXXVIII S2, om. BFPQ, LXII v 12 liberi (i alt. add. M. 2) 0 memoraui BD2FGNQS 13 meas a 14 quae] qua Gl his BEFN descripserat Dl qui ea] quaea 01Dt, quia R, quia ea BFNQl committi Q ua.lerio (1 ras.) C, ualeriano Rl 15 omnia om. a eodem a 16 scribta HPl aliquantulum Q immutata R, inçQmmutata C1D1, inι̣ṇmutata E, fuisse mutata cet. v 17 scribsi HPI ego RI sex] VII B aduersus (- ras.) 0 meorum CD1EHPRV, eorum eel. 18 duobua primis D2MQ2 )