Naturalis Historia

leoni praecipua generositas tunc[*](an tum? cfr. § 57) , cum colla armosque vestiunt iubae; id enim aetate contingit[*](pde F1a.om.E1) e[*](e v(D). ae E2 ex d2. om rH. cfr. § 72.VII 67. XXVIII 42. XXXII 14. 153) leone conceptis. quos vero pardi generavere, semper insigni hoc carent; simili modo feminae. magna his[*](his F2E2ozD. iis v. om. r S) libido coitus[*](coitur RE1a. cui- F1. co.. us o) et ob hoc maribus ira. Africa haec maxime

spectat, inopia aquarum ad paucos amnes[*](amnis F1E1S) congregantibus se feris[*](referis F1R). ideo[*](id & F1. id ad E1a) multiformes ibi animalium[*](ani- malium om.o) partus[*](parius E1a) , varie feminis [*](feminis F2ov(J). effem- r. et fem- TS) cuiusque generis mares aut vi[*](mare se ui doz) aut voluptate[*](uoluntate RdSJ) miscente: unde etiam vulgare Graeciae[*](grecie a.-ci E1. -tie o) dictum semper aliquid novi Africam adferre[*](adferr& F1a) .[*](Sol. 17, 11. cfr. Phil. VA II 14.— (7) cfr.Herod. III 108. Gell. XIII 7. (Isid. XII 2, 9). Ar. VI 31, 579b 2. Ael. IV 34. Phil. VA I 22 p. 13.—) odore pardi coitum sentit in adultera leo totaque[*](tota uique F1a.-taque E1) vi consurgit in poenam; idcirco ea[*](ea F2d2in ras.TH. et E2o. e a. ar R. ae r. aut v) culpa[*](culi a Ra) flumine abluitur aut longius comitatur. semel autem edi partum[*](partu Ra), lacerato unguium acie utero in enixu, volgum[*](uolgū ll.v. cfr. II 53 init.) credidisse video[*](uid& F1Ra).

[*](cfr. Antig. Car. 60 (66).)Aristoteles diversa tradit, vir quem in his magna secuturus ex parte praefandum reor. Alexandro Magno rege inflammato cupidine animalium naturas noscendi delegataque hac commentatione Aristoteli, summo in omni doctrina viro, aliquot[*](aliquia F1) milia hominum in totius Asiae Graeciaeque tractu parere iussa[*](ei iussa coni.H) , omnium[*](omnium om.o) quos venatus[*](uenatus F2E2ov. uentos r), aucupia[*](aucupia F2E2ov.-pio R2d2.-pi r) piscatusque[*](piscatus- que F2E2oR(?)v.-tur quae F1.-torq; E1a) alebant quibusque vivaria[*](uaria oz), armenta, alvaria, piscinae, aviaria[*](aluaria coni. J. alba- F2. aluea- E2d2ov. uaria E1. adua- (ac dua- a) r. cfr. XXI 80) in cura[*](uiuaria in curia o) erant, ne quid usquam genitum[*](genitum ll.oG(H). gentium v(L)) ignoraretur ab eo. quos percunctando quinquaginta ferme volumina illa[*](illā F1. ille E1a) praeclara de animalibus condidit. quae a me collecta in artum cum iis, quae ignoraverat, quaeso ut[*](ut om.a.cfr. XI 4. XIII 22. (III 42 extr.)) legentes boni consulant, in universis rerum naturae operibus medioque clarissimi regum omnium desiderio cura nostra breviter[*](grauiter a) peregrinantes.

[*](Ar. G III 1, 750a 32. 10, 760b 23. Ael. IV 34. Ar. VI 31, 579b9. Sol. 27, 17.— (2) Ar. IV 6, 774b 14. H VI 31, 579b 8. Ael. ib.— (5) Ar. ib. 579b 5. VIII 28, 606b 15. cfr. Herod. VII 126. Paus. VI 5, 4.—)is[*](his Fa) ergo tradit[*](tradit E2ov. om. r) leaenam[*](leaenam tradit F2) primo fetu parere quinque catulos ac per annos singulis[*](singulis P.-li F1Rd1T.-los roz.-los uno v. cfr. Müler em. I p. 21) minus, ab uno sterilescere. informes minimasque carnes magnitudine mustellarum esse initio, semenstres[*](in initio semenstre o) vix ingredi[*](uix ingredi F2E2ov. uixi credi F1. uix credi (-do R2) r) posse nec nisi[*](nisi//// F1. nisi si a) bimenstres[*](bimenstris F1RS.-trem G) moveri; in Europa autem inter Acheloum tantum Mestumque[*](Mestumque d2J, maest- F2. uest- R. est- d1ao. aest- r. Nest- B. et Nesum v. cfr. IV 40. 42) amnes leones esse, sed longe viribus praestantiores iis[*](hiis F2. his F1ao) quos Africa aut Syria gignant.

[*](Ar. IX 44,629b 33. Ael. ib. Sol. 27, 13.— (10) Ar. VIII 5, 594b 25. 23. 27. 18. (cfr. Pl. XI 277). Sol. 27, 13. 14.—) Leonum duo genera, compactile et[*](aut (pro et) a) breve crispioribus iubis. hos pavidiores esse quam longos[*](longos (coni.Dal.) H. -go ll.ozv. cfr. Ar. et Sol.) simplicique villo; eos contemptores vulnerum. urinam mares crure[*](crure F2d2E2zv. crutare r) sublato reddere ut canes. gravem odorem[*](odore zH Brot.), nec minus halitum [*](alitum Fa). raros in potu vesci[*](nec uesci F2) alternis diebus, a saturitate interim triduo cibis carere. quae possint, in mandendo solida devorare, nec capiente aviditatem[*](auidit///// F1. om.zva.(P)G2) alvo[*](alui a. al//o F1) coniectis[*](coiectis F1R) in fauces[*](faucis F1R1S.-cibus adT) unguibus extrahere aut[*](aut ll.z(P)S. ut v) si fugiendum in[*](in ll.z(P)H. sit non in v) satietate[*](satietate d2Tz(P)H.-tē ll.v) habeant[*](habeant Tz(P)J. -eat ll. abeant v. de dictione cfr. X 154. XXXI 35. praef. §33) . [*](Ar. IX 44, 629b 30. 27. Ael. ib. Sol. 27. 15. Polyb. XXXIV 16, 2 Hu.)vitam iis[*](his FaD) longam docet argumento, quod plerique dentibus defecti[*](defecti F2E2v. -fecit a.-ficit (-ci R2) DRE1. efficit F1) reperiantur. Polybius, Aemiliani comes, in senecta[*](senectā F1a)

hominem ab his adpeti refert, quoniam ad persequendas feras vires non suppetant[*](superant RS); tune obsidere Africae[*](africae F2E2v (D). -ca r S) urbes, eaque de causa cruci fixos vidisse se cum Scipione, quia ceteri metu[*](ceteri metu F2d2E2v(J).-tu eius R2S.-ri////// E1.-rim eius (euu a1. ei R1) r) poenae similis absterrerentur eadem noxa.

[*](Sol. 27, 15. 16. Ael. III 1. (IV 34).— (14) cfr. Pl. XXVIII 19.—) Leoni tantum ex feris clementia in supplices. prostratis parcit et, ubi saevit[*](saeuire (del. ubi) R2S), in viros potius[*](prius va.H) quam in[*](in om.RS) feminas fremit , in infantes non nisi[*](nisi in oSol. (Rück p. 257)) magna fame. credit Iuba[*](Iuba P. ilibia F1dR. in lybia a. libia F2. Libya v. cfr. Sol. et §35) pervenire intellectum ad eos precum[*](praecuum F2. praegum F1); in[*](in Welzh. p. 25. om. ll. v) captivam certe Gaetuliae reducem audivit[*](audiuit aP.-ui rv) multorum in silvis impetum esse[*](esse ego. a se ll.v. (a semita Welzh.)) mitigatum adloquio [*](adloquio F2E2v.-qui rD) ausae[*](ause F2Ev(S). aut se r. ausam C. -sa et D) dicere, se feminam, profugam, infirmam, supplicem animalis omnium generosissimi[*](generosissime a. -me F) ceterisque imperitantis[*](imperia tantis F1a.-erantis va.H. cfr. §136), indignam[*](indi- gnat F1dR.-na a) eius gloria praedam. varia circa hoc[*](hec a. haec va.H) opinio ex ingenio cuiusque vel casu, mulceri alloquiis[*](alloquias F1) feras, quippe cum etiam[*](cū etiam z. ubi &iā F2superscr. G(D). obuiam ll.S. -ium H. iam v) serpentes extrahi cantu cogique in poenam verum falsumne[*](falsumue ava.H) sit, non vita[*](non uita ll.S. uita non G. uita zv) decreverit.[*](Sol. 27, 18. (cfr. Gell. V 14, 12. Ael. V 39. VI 1. XIII 14).— (20) Ar. IX 44, 630a 5; 629b 8.) leonum animi index cauda, sicut et equorum aures; namque et has notas generosissimo cuique natura tribuit. inmota[*](inmonta F1.-oto F2) ergo placido[*](placido ll.zv(S). -dus C), clemens[*](clementi z.an clemens motus (sc. caudae)? cfr. Gell.) blandienti [*](blandien- tique similis va.(P)H), quod rarum est: crebrior enim iracundia, cuius[*](cuius ll.oD. eius R(?)v) in principio terra[*](ter- ram F2a.-rra//// F1) verberatur[*](l???uerberatur F1), incremento terga ceu quodam incitamento [*](ui a) flagellantur. vis summa in pectore. ex omni vulnere

sive ungue inpresso sive dente ater[*](ater F2d2E2ov. alter r. taeter J coll. Ar.) profluit[*](profluit F2E2aov. -fuit r) sanguis. iidem satiati innoxii sunt.[*]((6) Ar. ib. 629b 12 sq. Sol. 27, 18. 19.—) generositas in periculis maxime deprehenditur , non illo[*](illo ego. in illo ll.ov) tantum modo, quo[*](quo ego. quod ll.ov) spernens tela diu se terrore solo tuetur[*](tuer&ur F1R) ac velut cogi testatur cooriturque[*](cogiturque aozva.Bas.) non tamquam periculo coactus, sed tamquam amentiae iratus[*](amentiae iratus G. -tia oratus F1Ra.-tia ira- F2ozv(S)). illa nobilior animi significatio: quamlibet magna canum et venantium urguente vi[*](ui F2ov. ut r) contemptim restitansque cedit in campis et ubi spectari potest; idem ubi virgulta silvasque penetravit[*](penetrauerit d2ova.G), acerrimo cursu fertur velut[*](uelut deputans ozva.G) abscondente[*](abscondente R(?)G.-tē r. -onsionem o.-ne v.-onsam z) turpitudinem [*](turpitudinem E2d2ozv.-pidinem F2.-pidi Rd1.-pi r) loco[*](loco om.ozva.G). dum sequitur, insilit saltu, quo in fuga non utitur.[*](Ar. ib. 629b 23 sq. Iuba fr. 36 Mü. ap. Ael. VII 23.— (15) Sol. 27. 20.—) vulneratus observatione mira[*](mira F2R2ov.-rū r) percussorem novit et in quantalibet[*](quantūlibet F1E1a) multitudine adpetit; eum vero, qui telum[*](telū F2 (P)L. -lā DF1a.-la E2cum ras.Rov(S)) quidem miserit, sed non[*](sed tamen non R(?) va.D) vulneraverit, correptum rotatumque[*](raptatumque va.(P)H) sternit nec vulnerat. cum pro catulis feta[*](feta E2oH. faeta F2. foeta v. fata r) dimicat, oculorum aciem traditur defigere[*](traditur deficere F1. fertur tradere a) in terram, ne venabula expavescat. [*](Sol. ib. Ar. ib. 629b10.— (20) Sen. de ira II 11, 5. Lucret. IV 708. Ael. III 31. VI 22. IV 34. Plut. SA 32 extr. Ar. ib. 629b 21.)[*]((1–3) cfr. Ael. V 39. XV 17; VH I 9. Phil. VA III 4 p. 45.—)cetero[*](ceterum ova.H) dolis carent et suspicione nec limis intuentur[*](intuetur Ra.-ua&ur F1) oculis aspicique simili modo nolunt. creditum est a[*](a om.F1Ra) moriente[*](mo- rientem R) humum morderi lacrimamque leto dari. atque hoc tale tamque[*](tamque ov. -quam z. tam F2E2G.om. r. et - tam U 173) saevum[*](saeuum F2E2ozv. sed (///ec R) aeuum r) animal rotarum orbes circumacti currusque inanes et gallinaceorum cristae cantusque etiam magis terrent , sed maxime ignes. aegritudinem fastidii tantum sentit, in qua medetur ei contumelia, in rabiem agente adnexarum[*](an aduersarum? (adnixarum coni. J)) lascivia simiarum; gustatus[*](gustatos F1. gust' a) deinde sanguis in remedio est.

[*](Sol. 27, 22.— Sen. brev. vit. 13, 6. Plut. Pomp. 52 extr. Dio XXXIX 38, 2.—) Leonum simul plurium pugnam Romae princeps dedit Scaevola[*](Q. Scaeuola va.S) P. F. in curuli[*](curulis Ra.-li/// F) aedilitate, centum autem iubatorum primus[*](primos F2. ///ri- R) omnium L. Sulla, qui postea dictator fuit, in praetura. post eum Pompeius Magnus in circo DC[*](DC F2G. DC ac zv. ac r), in iis iubatorum CCCXV, Caesar dictator CCCC.

[*]((16. 17) Justin. XV 3,7. 8. Val. M. IX 3 ext. 1. Sen. de ira III 17, 2; de clem. I 25, 1. Pint. Demetr. 27 med. Pans. I 9, 5.—) Capere eos ardui erat quondam operis[*](operis — 10 pu- dendam F2d2E2v.om. r), foveisque maxime. principatu Claudii casus rationem docuit, pudendam paene talis[*](paene (pene E2) talis F2E2v. penetralis (paen- F1) r) ferae[*](fre Fa) nomine, a[*](nomine a ego. -ine ll.v) pastore[*](pastore F2E2.-orem D. partos ae DF1.-tus ac E1a. pastoris e R(?)d2J. -ris v. parthis d1) Gaetuliae[*](getuli (gaet- L) Rv.-lis (S)J) sago contra ingruentis[*](ingentis F1a) impetum obiecto[*](obiectu F2.-ta a. obiae&a F1), quod spectaculum in harenam protinus tralatum est, vix credibili[*](uixere debili (dei uili F1) F1a) modo torpescente tanta illa feritate quamvis levi iniectu[*](iniectu R(?)v. inlecto r) operto capite, ita ut devinciatur non repugnans. videlicet omnis vis[*](uis om.R1a. ui F1) constat in oculis, quo minus mirum sit[*](fit Rdav. fit DFEzD) a Lysimacho Alexandri[*](alexandro F1Ra) iussu simul incluso strangulatum leonem.[*]((18) Plut. Anton. 9 extr.)[*]((3. 4) cfr. Ael. V 39.) iugo[*](iuga F1a) subdidit eos primusque Romae ad currum iunxit M. Antonius, et quidem civili bello, cum dimicatum esset in Pharsaliis[*](pharsalis F1Ra.-licis va.S) campis, non sine ostento[*](quodam osten- to G) quodam[*](fubi fe F1. ubi fe Rd1a) temporum[*](temporum G(D). -re ll.J. -re illo zv(S). an tempore eo?) , generosos spiritus iugum subire illo[*](illo om.zva.G) prodigio

significante. nam quod ita[*](ima F1a) vectus est cum mima Cyt heride[*](cyteride FR. ceteri de a), super[*](supra ava.S) monstra etiam illarum calamitatium[*](calamitatum ava.S) fuit. primus autem hominum leonem manu[*](manus Fa) tractare ausus et ostendere mansuefactum[*](mandata sue (suae F) Factū Fa) Hanno e[*](anno e F1a) clarissimis[*](clarissim' az) Poenorum traditur damnatusque illo argumento, quoniam nihil non persuasurus vir tam artificis ingenii videbatur et male credi libertas ei, cui in[*](cui in E2d2v(D). cui r J) tantum cessisset etiam feritas.

Sunt vero[*](Sunt uero v. Vni uero F2E2in ras. -erso r) et fortuitae[*](for- tuitae ego. -uita F2E2d2v (D).-unae r S) eorum quoque clementiae exempla. Mentor[*](exempla mentor E2d2v.-amentū r) Syracusanus in Syria, leone obvio suppliciter volutante [*](uoluntate F1a.cfr. XXXV 140), attonitus pavore, cum refugienti[*](re- fugientium F1Ra) undique fera opponeret sese et vestigia lamberet adulanti[*](adolanti FR) similis, animadvertit in pede eius tumorem vulnusque. extracto[*](et extracto va.S) surculo liberavit cruciatu. pictura casum hunc testatur[*](testatuf F1a) Syracusis. simili modo Elpis[*](////lpis F1. elpi a. Helpis ova.G) Samius natione in Africam delatus nave, iuxta litus conspecto leone hiatu minaci, arborem fuga[*](in fuga RSJ) petit Libero patre invocato, quoniam tum[*](tum R(?)E2o.om. r) praecipuus votorum locus est, cum spei nullus est. set[*](est. sed ozv. esset Fda. est DRE(?)G) neque profugienti[*](profugiendi loc' F2), cum potuisset , fera institerat et procumbens ad arborem[*](ab (ad F) arbore F1E1a) hiatu, quo terruerat, miserationem[*](miseratione R1.-oni R2) quaerebat. os morsu avidiore inhaeserat dentibus cruciabatque inedia[*](inaedia DFE. media a), non tantum[*](n??? tantum ego. tantum R2. ntum DF1R1a. tum F2E(?) ov. del. D. iam cum Müller em. Ip. 23) poena[*](poena (pena a) ll.v(H). penam oz. paene B) in ipsis eius telis, suspectantem[*](suspectante oz) ac velut mutis precibus orantem[*](ornantē F1. orante oz), dum[*](dum ll.ov. diu P. diu ut Müller l.l.) fortuitis[*](fortuitis coni. S. -tiis F1. -tus DRTa.-tu F2E(?)v. forti ut .. o.lac. indic. J. contuitus P) fidens[*](an fides?) non est contra feram multoque

[*](multoque ll.ov(S).-to G(D)) diutius miraculo quam[*](quaf in m&ū F1) metu cessatum[*](an cessatur. set? (loc. corr.)) est.[*]((6) cfr. Ael. VII 48 extr.) degressus[*](digressus ova.G) tandem evellit praebenti et qua[*](qua F2EoD. quam rv. cfr. §150) maxime opus esset adcommodanti [*](illa a). traduntque, quamdiu navis ea in litore steterit[*](ste- tent F1. stetit aova.G), retulisse gratiam venatus[*](uenantis E1a) adgerendo[*](adgerando F2. agge- oVen.). qua[*](qua — 6 appellauere om.o) de causa Libero patri templum in Samo Elpis[*](elpi a. Helpis va.G) sacravit, quod ab eo[*](ad eo F1a) facto Graeci[*](cechenotos F2. acch- s. cechenotar F1. aech- Rda.σωτῆρος νεώςva.G)κεχηνότος διονύσου[*](dionisu F1da.-sii F2R) appellavere. miremur[*](ne miremur F2D) postea vestigia hominum[*](hominis o (Rück p. 257)) intellegi a feris, cum etiam auxilia ab uno animalium sperent? cur enim non ad alia iere[*](iere F2d2ov. fere r) aut unde medicas manus hominis sciunt? nisi forte vis malorum etiam feras omnia experiri cogit.