Naturalis Historia

[*](Gargil. p. 167, 16. Cato 156. 157. Gargil. p. 166, 4.) Brassicae laudes longum est exsequi, cum et Chrysippus medicus privatim volumen ei dicaverit per singula membra[*](sin (om. gula membra) E.) hominis digestum et Dieuches[*](diocles dT.), ante omnes autem Pythagoras, et Cato non parcius celebraverit [*](celebrarint v. a. S.), cius sententiam vel eo diligentius persequi par est, ut noscatur[*](cognoscatur dT.), qua medicina usus sit annis DC populus Romanus[*](populus Romanus Gargil. om. ll. v. Romanus populus G.).[*](Athenaeus IX 9 p. 369 f. Cato 157, 2.) in tres species divisere eam Graeci antiquissimi: crispam, quam selinada[*](selinada v. -dam ll. -noidea H e coni. Dal. (an -dem? cfr. § 72). -nusiam Athenaeus.) vocaverunt a similitudine apii foliorum, stomacho utilem, alvum modice mollientem; alteram heliam[*](leam B. eleam v. anλείαν?), latis foliis e caule exeuntibus, unde caulodem

quidam vocavere, nullius in medicina momenti. tertia est proprie appellata crambe[*](crambe v. carambe ll.), tenuioribus foliis et simplicibus densissimisque, amarior, sed efficacissima.[*](Cato 157, 2. 1. 6. 10. 7. Gargil. p. 166, 14–18.) Cato crispam maxime probat, dein levem grandibus foliis, caule magno. prodesse tradit capitis doloribus, oculorum caligini scintillationique [*](scintillationique ego. -onique uel F2dT. -oneque uel F1. -onibusque uel Ev. -onique lieni He coni. Dal. (in marg.). sed cfr. Gargil.), stomacho, praecordiis crudam ex aceto ac melle, coriandro, ruta, menta, laseris radicula sumptam acetabulis duobus matutino, tantamque esse vim, ut qui terat[*](qui terat EG. (-ant v). qui terad F2. querad F1. quantum ad d.) haec, validiorem fieri se[*](se om.E.) sentiat.[*](Cato 156, 1. 157, 7. 3. 4. Geop. XII 17, 5. 4. Gargil. p. 167, 4–6. 10. 1–3. Pl. iun. p. 76, 3.) ergo vel cum his[*](cum his dG. cuminis E. cum F. cum uino v.) tritam sorbendam vel ex hoc intinctu sumendam, podagrae autem morbisque articulariis[*](articularibus dT.) inlini cum[*](inlini cum dEv. in linteum F.) ruta et[*](ruta et ego. cfr. Gargil. rutae FEv. ruta d.) coriandro[*](coriandro Fd. -dri Ev.) et salis mica et[*](mica et ego. micae Fd. mica Ev.) hordei farina; aqua quoque eius decocta[*](an decoctae? sic H. cfr. § 87. 90 et Gargil.) nervos[*](dist. Val. Rose Hermae VIII p. 26 n.) articulosque mire iuvari, si foveantur. vulnera et recentia et vetera, etiam carcinomata, quae nullis aliis medicamentis sanari possint, foveri prius calida aqua iubet ac bis die[*](die dEv. de F.) tritam inponi.[*](Gargil. p. 167, 6–9. Pl. iun. p. 76, 7. Geop. XII 17, 4. 15. Cato 157, 8. 156, 5. 157, 9. 7. Pl. iun. p. 49, 21.) sic etiam[*](etiam in d.) fistulas et luxata[*](et luxata anonymi ap. B. eluxatas v. a. H.) et tumores[*](umores H.), quos[*](quos ego e Plin. iun. om. ll. v.) evocari quosque[*](quosque FdT. quoque E. quosue Plin. iun. quaeque v.) discuti opus sit. insomnia etiam vigiliasque tollere decoctam, si ieiuni edint[*](edint coni. S. edent ll. S. edant v.) quam plurimam ex oleo et sale; tormina, si decocta iterum decoquatur addito oleo, sale, cumino, polenta. si ita sumatur sine pane, magis profuturam. inter reliqua bilem detrahi[*](detrahi EG. -ahit dTv. -ait F.) per vinum nigrum pota.[*](Gargil. p. 167, 11–14. 3. Cato 157, 16. Geop. XII 17, 12. 10.) quin et urinam eius, qui brassicam esitaverit[*](esitauerit (erat essi-) F2B. om.F1. hesit- d. aestimauerit (exti- v) Ev.), adservari[*](asseruari dTv. adiuuari F2E.om.F1.) iubet[*](iubet del. G.), calefactamque nervis remedio esse. verba ipsius subiciam ad exprimendam sententiam : pueros pusillos, si laves ea urina, numquam debiles fieri. auribus quoque ex vino sucum brassicae tepidum instillari suadet idque etiam tarditati audientium prodesse adseverat, et inpetigines eadem sanari sine ulcere.

[*](Diosc. II 146. Gargil. p. 167, 21. Geop. XII 17, 2. 18. 19. (Th. IV 16, 6. Plin. XVII 240. XIX 87). 21. V 11, 3. Cato 156, 1. —Gargil. p. 167, 19. 20. Geop. XII 17, 6. Pl. iun. p. 104, 19.—ib. p. 51, 14. 6. Gargil. p. 167, 20. 21. 168, 1. Geop. XII 17, 8. Diosc. II 137. Nicander alex. 527.) Graecorum quoque opiniones iam et Catonis causa poni convenit[*](conuenit om.E.), in his dumtaxat, quae ille praetermiserit . biles trahere[*](detrahere v. a. S.) non percoctam putant, item alvum solvere eandemque bis coctam sistere. vino adversari ut inimicam vitibus, antecedente in cibis caveri ebrietatem, postea sumpta crapulam discuti. hunc cibum et oculorum claritati conferre multum, sucum[*](suco dv. a. G.) vero crudae vel angulis tantum tactis cum Attico[*](attico F2dv. atiico F1. addito E.) melle plurimum. facillime concoqui , ciboque eo sensus[*](sensus EG. sensu F. sensum dv.) purgari[*](purgare F.). Erasistrati schola clamat nihil esse utilius stomacho nervisque, ideo paralyticis et tremulis dari iubet et sanguinem excreantibus[*](excruciantibus FE.). Hippocrates coeliacis et dysintericis bis coctam cum sale, item ad tenesmum et renium causa[*](causa EDal. -sas rv.), lactis quoque ubertatem puerperis hoc cibo fieri iudicans et purgationem feminis. crudus quidem[*](crudi quidem dT. qui- dem crudus E.) caulis[*](caules dT.) si mandatur[*](mandantur dT.), partus quoque emortuos pelli[*](pelli v. pellit ll. G.). Apollodorus adversus fungorum venena semen[*](an semen ex aceto vel e melle vel tale quid?) aut sucum bibendum censet, Philistion

opisthotonicis sucum ex lacte caprino cum sale et melle. [*](Diosc. II 146. Pl. iun. p. 92, 13. 55, 17. Geop. XII 17, 9. 10. Gargil. p. 167, 22. Diosc. de fac. par. I 91.— Pl. iun. p. 76, 8. Gargil. p. 168, 9. Pl. iun. p. 101, 19. Gargil. p. 168, 3. 5–7. 1–3. Pl. iun. p. 63, 13. Geop. XII 17, 11. 14.)invenio et podagra liberates edendo eam decoctaeque ius bibendo, hoc et cardiacis datum et comitialibus morbis addito sale, item splenicis in vino albo per dies XL et ictericis[*](et ictericis ego. cfr. Geop. ict- ll. v.)[*](dist. ego.) nec non et phreneticis. raucis[*](raucis ll. radicis v. del. Verc.) crudae sucum gargarizandum bibendumque demonstrat[*](demonstrant coni. S. sed videtur nomen medici Graeci excidisse, fortasse Diagoras; cfr. index l. et Brunn p. 34.), contra vero singultus cum coriandro et aneto et melle[*](melle (om. et) EH.) ac pipere ex aceto. inlitam quoque prodesse inflationibus stomachi, item serpentium ictibus et sordidis ulceribus ac vetustis, vel aqua ipsa cum[*](ipsam aquam C.) hordeacia farina, sucum ex aceto[*](cum aceto dT.) vel cum feno Graeco. sic aliqui et articulis[*](articulis F2v. -losis d. arti- lis F1. conticulis E.) podagrisque inponunt. epinyctidas et, quidquid aliud serpit in corpore, inposita levat, item repentinas caligines, has et si mandatur[*](mandatur ego. manditur ll. v.) ex aceto; suggillata vero et alios livores pura inlita, lepras et psoras cum alumine rotundo ex aceto. sic et fluentes[*](et fluentes v. (etiam fl- Gargil.). effluentes ll.) capillos retinet. Epicharmus testium et genitalium malis hanc utilissime inponi[*](imponi asserit v. a. J.), efficacius eandem cum faba trita, item[*](trita ait, item J e coni. S.) convolsis, cum ruta contra ardores[*](ardores d. -rem rv.) febrium et stomachi[*](et stomachi Ev. cum stomacho r.) vitia, cum rutae[*](uitia cum rutae E(?)v. uiraeuenor F. iure uenora d.an cum rutae uero?) semine[*](semina F.) ad secundas et muris aranei morsus .[*](dist. Ven.) foliorum aridorum farina alterutra parte exinanit.

[*](Diosc. II 146. Geop. XII 17, 11. Gargil. p. 168, 22. 169, 1–3.) Ex omnibus brassicae generibus suavissima est cyma, at[*](cyma at ego. cyma etsi B. quima et Fd. quimet E. quin et v.) inutilis habetur, difficilis in coquendo[*](quoquendo F2. quendo F1. concoquendo D cum U 430. sed cfr. Diosc.εὐστομαχῳτερον μὲν—ταριχευθὲν δὲ κακοστόμαχον.) et renibus

contraria. illud quoque non est omittendum, aquam decoctae ad tot usus laudatam faetere humi[*](faetere humi v. humi foetere d. facere (faecere F2 ) humi r.) effusam. stirpium brassicae aridorum cinis inter caustica intellegitur ad coxendicum dolores cum adipe vetusto, ac[*](ac Fd. at Ev.) cum lasere et aceto inter[*](inter ll. in uicem v. instar D cum U 431.) psilotra[*](psilotra euulsis ego. psilotre (psiltre F1 ) uulsis ll. -otri euulsis v.): evulsis inlitus pilis nasci alios prohibet . bibitur et cum oleo subfervefactus vel per se elixus ad convolsa et rupta[*](ruta d.) intus lapsoque[*](lapsumque v. a. S.) ex alto. nulla ergo sunt crimina brassicae? immo vero apud eosdem animae gravitatem facere, dentibus et gingivis nocere. et in Aegypto propter amaritudinem non estur[*](non estur v. non est dE. ·II· in ē F. non edi vet. Dal.).

[*](Cato 157, 15. Geop. V 11, 3. XI 17, 20.) Silvestris sive erraticae inmenso plus effectus laudat Cato, adeo ut aridae quoque farinae[*](farinae F. -nam rv.) in olfactorio[*](olfactoriae Fd.) collectae[*](collectae d. -tam rv.) vel odore tantum naribus rapto[*](rapto EB. rato F. nato d. ad hibito v.) vitia earum graveolentiamque sanari[*](sanare v.) adfirmet[*](adfirmet v. -ment Fd. -mant E.an adfir- marit?). hanc alii petraeam[*](peteream d. -rean F.) vocant, inimicissimam vino, quam[*](quam Fdv. quia E.) praecipue vitis fugiat aut, si non possit fugere, moriatur.[*](Diosc. II 147.) folia habet[*](habent T.)tenuia[*](tenuia ego. uina F. una EH. bina dTv. ima J. del. B.), rotunda, parva, levia, plantis oleris similior, candidior sativa et hirsutior. hanc inflationibus mederi, melancholicis quoque ac vulneribus recentibus cum melle, ita ne solvatur[*](soluatur d. -antur rv.) ante diem septimum, strumis, fistulis in aqua[*](aqua v. aquam ll.) contritam Chrysippus [*](chrysippo Ev. a. Bas.) auctor est[*](auctor est ego. auctor est et FdBas. auctore et Ev.). alii vero[*](uero om.Tv. a. G.) conpescere mala corporis, quae serpant—nomas vocant—, item excrescentia absumere ,[*](Geop. XII 17, 14. Diosc. II 146. Diosc. de venen. 25.) cicatrices ad planum redigere, oris ulcera et tonsillas

manducatam et coctam[*](an uel coctam?) suco gargarizato cum melle tollere, item[*](item om.d) psoras et lepras veteres, ipsius tribus partibus cum[*](cum dEv. cumi F1. cuminis F2.) duabus aluminis in aceto acri inlitis. Epicharmus satis esse eam contra canis rabiosi morsum inponi; melius, si cum lasere et aceto acri; necari quoque canes ea, si detur ex[*](ex Ev. et F. in dT.) carne. semen eius tostum auxiliatur contra serpentes,fungos, tauri sanguinem[*](sanguine d (add. in v. a. G.).).[*](Gargil. p. 169, 6. 7. Geop. XII 17, 12. Pl. iun. p. 29, 3. 20, 2.) folia cocta splenicis in cibo data et cruda inlita cum sulpure et nitro prosunt, item mammarum duritiae. radicum cinis uvae in faucibus tumenti tactu medetur et parotidas cum melle inlitus reprimit , serpentium morsus sanat. virium brassicae unum et magnum argumentum addemus ac mirabile[*](ac mirabile S. admir- FEJ. ammir- dT. et mir- v. del. U 433.): crustae occupent[*](si occupent v. a. D.) intus vasa omnia, in quis aquae fervent, ita[*](feruent ita ego. feruentim Fd. -entum E. -ent D. -ent in tantum v.) ut non sit avellere eas[*](eas v. ea ll.); si brassica in his decoquatur, abscedunt .

[*](Diosc. II 142. 148.) Inter silvestres brassicas et lapsana est, pedalis altitudine, hirsutis foliis, sinapi[*](napi B.) similis, nisi candidior esset flore. coquitur in cibo, alvum leniter mollit[*](leniter mollit ego. cfr. § 108. lenit et mollit ll. H. leniter emollit v.).

Marina brassica vehementissime ex omnibus alvum ciet. coquitur propter acrimoniam cum pingui carne, stomacho inimicissima.

[*](Diosc. II 202. Col. XII 33. Pallad. VIII 6. 8. Diosc. V 25.) Scillarum in medicina albae et[*](albae et ego. alba est ll. D. alba est quae masculus v. alba est et nigra. masculae dicuntur albae coni. J. mihi magis probetur praeferenda alba est vel alba praestat.) feminae nigrae; quae candidissima fuerit, utilissima erit. huic aridis tunicis direptis[*](an dereptis? cfr. XIX 122.) quod relicum e vivo[*](e uiuo ll. v. e medio P coll. Diosc. an et uiuum (uiuō)?) est, consectum[*](consecutum T. consequutum F.) suspenditur

lino modicis intervallis. postea arida frusta in cadum aceti quam asperrimi pendentia inmerguntur, ita ne ulla parte vas contingant[*](continguat F. -gat d.).[*](Diosc. II 202. V 25. Pallad. VIII 6. 8. Pl. iun. p. 55, 7. 95, 10. Celsus III 21.) *gypso deinde oblitus cadus ponitur sub tegulis totius diei solem accipientibus. *hoc fit[*](hoc fit—5 XLVIII f.inFdEv leguntur post contingant (v. 3). transposui cum U 434.) ante solstitium, diebus XLVIII[*](an XL. tum? cfr. Colum. et Pallad.)*. post eum numerum dierum tollitur vas, scilla eximitur, acetum transfunditur. hoc clariorem oculorum aciem facit, salutare est stomachi, laterum [*](laterum Fd. laterumque Ev.) doloribus ieiunis[*](ieiunis ego coll. Diosc. binis Fd. pinis E. diebus binis S ex v (parum sumptum binis diebus). an cyathis singulis uel binis?) sumptum. sed tanta vis est, ut avidius haustum exstinctae[*](exstinctae Ev. -cto rT. tinctae Dal.) animae momento aliquo[*](alique F. -uae d.) speciem praebeat. prodest et gingivis et dentibus vel per se commanducata. taenias et reliqua ventris animalia pellit ex aceto et melle sumpta. linguae quoque recens subiecta praestat, ne hydropici sitiant. coquitur pluribus modis : in olla, quae coiciatur in clibanum aut furnum, vel adipe aut luto inlita, vel[*](inlita uel ego. inlita aut ll. v.) frustatim in patinis.[*](Diosc. II 202. Pl. iun. p. 95, 11. Celsus IV 16. Diosc. V 26. Celsus IV 10. Diosc. II 200. Th. H. VII 13, 4.) et cruda siccatur, deinde conciditur coquiturque in aceto, cum[*](cum F. tum rv. (pro tum ponendum erat sic).) serpentium ictibus inponitur. tosta quoque purgatur et medium eius iterum[*](iterum ll. v. an item?) in aqua coquitur. usus sic[*](sic Ev. si F2d. in F1.) coctae ad hydropicos, ad urinam[*](urinam (om. ad) dv. a. C.) ciendam tribus obolis cum melle et aceto potae, item splenicos et stomachicos, si non sentiant ulcus, quibus innatet cibus, ad tormina, regios morbos , tussim veterem cum suspirio. discutit et foliis strumas quadrinis diebus soluta, furfures capitis et ulcera manantia inlita ex oleo cocta. coquitur et in melle cibi gratia, maxime uti concoctionem[*](concoctionem D. coct- ll. v.) faciat[*](faciat coni. S. facias ll. v. a.D.). sic et interiora purgat. rimas[*](purgas primas Fd.) pedum sanat in oleo cocta et mixta resinae. semen eius lumborum dolori ex melle inponitur. Pythagoras scillam in limine[*](quoque in limine dT.) quoque ianuae suspensam contra[*](contra om.Ev. a. D.) malorum medicamentorum introitum pollere[*](pollere P. pellere ll. v. a.D.) tradit.

[*](Pl. iun. p. 34, 15. 12, 12. Diosc. II 200.) Ceteri[*](ceteri dT. -re F. -rum Ev.) bulbi ex aceto et sulpure ulceribus[*](ulceribus dTPlin. iun. uulneribus rv.) in facie medentur, per se vero triti nervorum contractioni[*](contractioni G. -ione d. -ionem Fv. -ionum E) et ex vino porrigini[*](por- rigini dG. -ginis F. -gis E. -gines v.), cum[*](cum FEv. mixtum dT.) melle canum morsibus; Erasistrato placet cum pice. idem sanguinem[*](sanguinem idem Ev. a. D.) sistere eos[*](eo E.) tradit inlitos cum melle. alii, si e naribus fluat, coriandrum et farinam adiciunt.[*](Pl. iun. p. 21, 8. 74, 1. (Diosc. II 200). 17, 22. 63, 14. 43, 23. 51, 15.) Theodorus et lichenas ex aceto bulbis[*](bulbis Fd.) curat, erumpentia in capite cum vino austero aut ovo. et bulbos epiphoris idem inlinit et siccae[*](siccae J coll. XXVIII 169. sice F. sic rv.) lippitudini media eorum[*](media eorum ll. J. medetur aeque v.). vitia, quae sunt in facie, rubentes maxime in sole inliti cum melle et nitro emendant, lentiginem cum vino aut cum aceto[*](cum aceto U 435 coll. Diosc. cucumi (cum cucumi F. cumino d. cum cumino T) cocto ll. G. cum cumino coctis v.). vulneribus quoque mire prosunt per se aut, ut[*](ut om.E.) Damion, ex mulso[*](ex musco Val. Rose Hermae VIII p. 26 ex Plin. iun. p. 74, 1. at cfr. p. 63, 14.), si quinto die solvantur. iisdem et auriculas fractas curat et testium pituitas; in articulorum doloribus miscet et[*](miscet et ego. miscent ll. v.) farinam. in vino cocti[*](cocti Ev. cocta F. coctam d.) inliti[*](illitu d.) ventri duritiam praecordiorum emolliunt. dysintericis in vino ex[*](ex v. et FE.om.d.) aqua caelesti temperate dantur, ad convulsa intus cum silphio pilulis fabae magnitudine. ad sudorem tusi inlinuntur. nervis utiles, ideo et paralyticis dantur.[*](Diosc. II 200.)luxata[*](luxata G. iuxta ll. v.) in pedibus, qui sunt rufi ex iis, citissime

sanant cum melle et sale. venerem[*](uentrem Fd.) maxime Megarici stimulant, hortensii partum cum sapa aut passo sumpti, silvestres interaneorum plagas et vitia cum silphio pilulis devoratis sedant. illorum[*](sedant. illorum ego. sed animorum Fd. sedant. horum J. sedant sed animorum E. sedant et sa- tiuorum v.) semen contra phalangia bibitur in vino. ipsi ex aceto inlinuntur contra serpentium ictus. semen antiqui bibendum insanientibus dabant. flos bulborum tritus crurum maculas varietatesque igni[*](igne Ev. a. D.) factas emendat . Diocles hebetari oculos ab his putat. elixos assis minus utiles esse adicit et difficile concoqui ex vi[*](ex ui Ev. et r.) uniuscuiusque naturae.

[*](Diosc. II 201.) Bolbinen[*](bol- binen ego. coll. XIX 95. bulbinem ll. v.) Graeci vocant herbam porraceis foliis, rubicundo bulbo. haec traditur vulneribus mire utilis, dumtaxat recentibus. bulbus, quem vomitorium vocant ab effectu, folia habet nigra, ceteris longiora.

[*](Diosc. II 151. Diocles ap. Athen. III 91 p. 120 d. Gargil. p. 170, 1. 3. 10. 4–8. Pl. iun. p. 57, 14. 58, 8. 24. 34, 12.)