Naturalis Historia

[*](cfr. Diosc. II 170.)Silvestri ocimo vis efficacior ad eadem omnia, peculiaris ad vitia, quae vomitionibus crebris contrahuntur [*](contra utuntur d.), vomicasque[*](uomicasque FdD. -cisque TEv.) volvae, contra[*](contra FTS. om.dE. contraque v.) bestiarum morsus e vino radice efficacissima.

[*](Gargil. p. 147, 15. 16. 13. 14. 17. 11. Geop. XII 26, 1. 2. Pl. iun. p. 87, 1. Diosc. II 169. Gargil. p. 147, 18. 13. 14. 15. 7. Pl. iun. p. (110, 5). 97, 3. Geop. XII 26, 3.) Erucae semen scorpionum venenis et muris aranei medetur, bestiolas omnes innascentes corpori[*](corpore f.) arcet, vitia cutis in facie cum melle inlitum, lentigines ex aceto, cicatrices nigras reducit ad candorem cum felle bubulo. aiunt verbera subituris potum ex vino duritiam quandam contra ea[*](contra ea ego. contra ll. v.) sensus[*](sensus ego. sensum ll. v. (corruptum ex fenfuuf). cfr. Gargil. duritiam sensus contra verbera.) induere[*](inducere G.). in condiendis opsoniis tanta est suavitas, ut Graeci euzomon appellaverint[*](appellauerunt d.). putant, subtrita eruca si foveantur oculi, claritatem[*](claritate F. -ati dT.) restitui[*](la- cunam ego indicavi. excidisse videntur perunctos non feriri a serpentibus, item data esui (cfr. § 178) vel in cibo sumpta. cfr. Plin. iun. et Gargil.),... tussim infantium sedari. radix eius in aqua decocta fracta ossa extrahit[*](lacunam indicavit H (sed post diximus). excidisse videntur denique et morbum regium extenuat vel medetur et arquatis: cfr. Plin. iun. et Geopon.)...—nam de venere[*](uenere dEv. ferenda F.) stimulanda diximus—[*](19, 154) tria folia silvestris erucae sinistra manu decerpta et trita in aqua mulsa si bibantur.

[*](Gargil. p. 146, 6. 19. 15. 147, 4. Geop. XII 27, 3. 2. 1. 3. Celsus II 29. Pl. iun. p. 80, 12. Diosc. II 184. (Celsus IV 16).) E contrario nasturtium venerem inhibet, animum exacuit, ut diximus. duo eius genera. alvum[*](aluum ll. v. a. C. Gargil. album B. alte- rum aluum S. album aluum U 439. sed nihil deesse in priore membro videtur: cfr. XIX 136 et Müller de stilo p. 91.) purgat,[*](19,55) detrahit bilem potum X???[*](X??? D. x FTBrot. dedEparum costat. in aqua x G. in aqua x denariorum v.) pondere[*](pondo v. a. G.) in aquae[*](in aquae VII F(dE?)S. in aqua VII T. in aqua Brot. om. v. ex aquae cyathis quattuor Gargil.) VII, strumis cum lomento[*](strumis cum lomento strumis E. cum lomento stru- mis v. a. S.) inlitum opertumque brassica praeclare medetur. alterum est nigrius, quod capitis vitia purgat [visum compurgat[*](uncos ego posui. uisum clarificat v. a. G. ui- sum purgat U 439. fortasse capitis uitia uisusque purgat. an capitis uitia purgat tusum?)], commotas mentes sedat ex aceto sumptum [*](sumptum om. v. a. S.), lienem ex vino potum vel cum fico sumptum, tussim , ex melle si cotidie ieiuni sumant.[*](Diosc. II 184. Geop. XII 27, 2. Gargil. p. 146, 12. 13. 147, 3. Pl. iun. p. 79, 1. 88, 1.) semen[*](se- mine T.) ex vino omnia intestinorum animalia pellit, efficacius addito mentastro . prodest et contra suspiria et tussim cum origano et vino dulci, pectoris doloribus decoctum in lacte caprino. panos discutit cum pice extrahitque corpori aculeos et maculas inlitum ex aceto; contra carcinomata adicitur ovorum album.[*](Col. X 231. Geop. XII 27, 2. 4. 5. Pl. iun. p. 15, 1. Diosc. II 184. Gargil. p. 146, 14. 10. (Marc. Emp. 9, 117). 11. 18. 19.) et lienibus[*](an lienosis? cfr. Scribon. 131. 132.) inlinitur ex aceto, infantibus vero e melle utilissime. Sextius adicit[*](adicit ustum EG. -citur ut F. -cit ut d. -cit hoc v.) ustum serpentes fugare, scorpionibus resistere, capitis dolores[*](dolores v. -re FE. -ri dTS.) contrito[*](contrito (-to et G) U 439. contrite FE. contra ire dTS. contritum v.), alopecias emendari[*](emendare dTv. a. G.) addito[*](ad- dito om.Ev. a. B.) sinapi, gravitatem aurium trito inposito auribus cum fico, dentium dolores infuso in aures suco,

porriginem et ulcera capitis cum adipe anserino. furunculos concoquit cum fermento.[*](Pl. iun. p. 82, 11. Diosc. II 184. Gargil. p. 146, 8. 9. 16–18. 5. Pl. iun. p. 58, 11.) carbunculos ad suppurationem perducit et rumpit, phagedaenas ulcerum expurgat cum melle. coxendicibus et lumbis cum polenta ex aceto inlinitur, item licheni, unguibus scabris, quippe natura eius caustica est. optimum autem Babylonium; silvestri[*](siluestri v. -stre Fd. silure E.) ad omnia ea effectus maior.

[*](Diosc. III 45. Col. XI 3, 38. (Plin. XIX 157). Diosc. III 46. 45. Scribon. 188. 198. Gargil. p. 137, 3. (Plin. VIII 98).) In praecipuis autem medicaminibus ruta est. latiora[*](latiora Fdv. ratio E.) sativae folia, rami fruticosiores; silvestris horrida ad effectum[*](ad effectus dT.an ad edendum? cfr. Diosc.) est et ad omnia acrior. sucus exprimitur tunsae [*](tunsae D. tonsae F. tunsa et dDal. tonsa et E. tusa ea et v.) aspersa modice aqua et in pyxide Cypria adservatur. hic copiosior datus veneni noxiam[*](noxam T.) obtinet, in[*](in om.Ev. a. C.) Macedonia[*](Macedonia v. -niam dE. machedoniam F.) maxime iuxta flumen Aliacmonem[*](Aliacmonem Dal. cfr. Diosc. anacimum dfEv. a. C. anacmum F. Haliacmum B.); mirumque, cicutae suco extinguitur: adeo etiam venenorum venena sunt. cicutae[*](cicutae FdT. quando cicutae E(?)v.) sucus prodest et manibus[*](et manibus ego coll. XIX 157. manibus et ll. manibus v. manibus et faciei coni. S e Diosc.) colligentium rutam. cetero inter prima miscetur antidotis, praecipueque Galatica[*](galatia E. -tiae v. a. Bas.); quaecumque autem ruta et[*](et Bas. aut ll. v.) per se pro[*](aut pro v. a. Bas.) antidoto valet foliis tritis ex[*](ex FD. et d. et pro E. et ex v.) vino sumptis, contra aconitum maxime et viscum, item fungos sive in potu detur sive in cibo; simili[*](similis Fd.) modo contra serpentium ictus, utpote cum mustelae dimicaturae cum his rutam prius edendo muniant se[*](muniant se D. -iant sed Fd. se muniant sed Ev.).[*](Geop. XII 25, 7. Pl. iun. p. 84, 22. 23.) valent et contra scorpionum et contra araneorum, apium, crabronum, vesparum aculeos et cantharidas ac salamandras canisve rabiosi

morsus. acetabuli mensura sucus e vino bibitur, et folia trita vel commanducata inponuntur cum melle ac sale[*](a sale E. et sale v. a. S.) vel cum aceto et pice decocta[*](decoctae F.). suco perunctos, etiam[*](etiam ll. cfr. XXII 60. aut etiam Tv. aut eam G. et eum D. malim et eam; cfr. § 31.) habentes negant feriri[*](fieri E) ab his maleficis, serpentesque, si uratur ruta, nidorem fugere[*](nido refugere d.).[*](cfr. § 119. 121. XXVIII 255.) efficacissima tamen est silvestris radix cum vino sumpta; eandem adiciunt[*](adicitur E.) efficaciorem esse sub diu[*](diuo dv. dio TBas.) potam[*](potatam dT.).

Pythagoras et in hac marem minoribus herbaceique coloris foliis a femina discrevit, et eam[*](et eam ego. etiam Fv. eam r G. ea D.) laetioribus[*](laetioribus FG. lat- rv.) foliis et[*](foliis et Ev. et foliis d. et folii F.) colore[*](colores Fd.). idem oculis noxiam putavit; falsum, quoniam scalptores et pictores hoc cibo utuntur[*](utantur E.) oculorum causa cum pane vel nasturtio, caprae quoque[*](ca- prae quoque H. atque quoque ll. satiuae atque v.) silvestres[*](siluestris v. a. H.) propter visum, ut aiunt.[*](Geop. XII 25, 5. 4. Pl. iun. p. 21, 11. 10, 9. Gargil. p. 137, 9. Diosc. III 45. (Celsus IV 2).) multi suco eius cum melle Attico inuncti discusserunt caligines vel cum lacte mulieris puerum enixae vel puro suco angulis oculorum tactis. epiphoras cum polenta inposita lenit; item capitis dolores pota cum vino aut cum aceto et rosaceo inlita, si vero sit cephalaea [*](sit cephalaea dv. sa ceph- F2. so eph- F1. sacephalici E.), cum farina hordeacia et[*](et FdTJ. om.Ev.) aceto. eadem cruditates discutit[*](cruditas discutitur d.), mox et inflationes, dolores stomachi veteres.[*](Diosc. III 45. Geop. XII 25, 8. (Plin. XIX 157). Pl. iun. p. 50, 1. 38, 18. 23, 8. Gargil. p. 137, 16. 17.) vulvas aperit corrigitque conversas inlita[*](illitas d.) in melle toto ventre et pectore; hydropicis cum fico et decocta[*](et decocta FEv. decocta dT.) ad dimidias partes potaque ex vino. sic bibitur et ad pectoris dolores laterumque et lumborum[*](laterum dT.), tusses, suspiria, pulmonum, iocinerum, renium vitia, horrores frigidos, crapulae[*](ad crapulae v. dist. ego.) gravedines

. decocuntur[*](ante decocuntur fortasse excidit contra alui fluctiones; cfr. Diosc.) folia poturis[*](potaturis dE.); et in cibo vel cruda vel decocta[*](decocti E.)aut condita[*](aut condita ego. decondita d. ////dec- F. decondit E. conditaue v.) prodest; item torminibus in hysopo decocta et cum vino pota[*](pota Müller emend. IV 7. cocta ll. v.). sic et sanguinem sistit interiorem et narium indita iis[*](indita iis (his Müller l.l.) ego. -tatis FE. -ta tus d. -ta v.); sic et conlutis dentibus prodest . auribus quoque in dolore[*](dolore Ev. -ris F. -ri- bus dT.) sucus infunditur, custodito ut diximus, modo in[*](modo in EH. modo e dTv. modi e F.) silvestri, contra tarditatem vero sonitusque[*](131) cum rosaceo vel cum laureo oleo aut cum vino[*](cum uino ego. cumino ll. v. cfr. Geopon.) et melle.[*](Pl. iun. p. 92, 1. 91, 9. Geop. XII 25, 8. Gargil. p. 137, 15.) sucus et phreneticis ex aceto tritae instillatur in tempora et[*](tempora et Fv. tem- pora ad rT.) cerebrum. adiecerunt aliqui et[*](aliqui et Ev. -qui F2d. -quid F1.) serpyllum et laurum, inlinentes capita et colla. dederunt et lethargicis ex aceto olfaciendum et[*](et D. de ll. dederunt et v.) comitialibus bibendum decoctae sucum in cyathis IIII; ante accessiones[*](ac- cessiones F2dGargil. v. success- E. cess- F1.deest fortasse fe- brium.), quarum frigus[*](dist. ego. cfr. Gargil.) intolerabile est, alsiosisque[*](algiosisque d.) et crudam in cibo.[*](Hippocr. de morb. mul. I 128. Pl. iun. p. 92, 14. (cfr. Scribon. 118 === Marc. Emp. 29, 3).) urinam quoque vel cruentam pellit, feminarum etiam[*](autem (pro etiam) T.) purgationes secundasque et iam[*](et iam ego. etiam ll. v.) emortuos partus, ut Hippocrati videtur, ex vino dulci nigro pota. itaque inlitam[*](inlitam dEv. -ta FJ (cum praecedentibus iungens).) et vulvarum causa[*](causa etiam v. a. S.) et suffire[*](suffire dv. -icere r. locus adhuc vitiatus videtur; an itemque (vel atque vel rutaque) incitamenti uuluarum causa et suffire iubet?) iubet. Diodes et cardiacis inponit ex aceto et melle cum farina hordeacia et contra ileum[*](ilium d.an ileum cum?) decocta farina in oleo velleribus[*](et uelleribus v. a. S.) collecta. multi vero et contra purulentas excreationes siccae drachmas duas, sulpuris unam et dimidiam sumi censent, et contra cruentas ramos III decoctos in vino.[*](Pl. iun. p. 51, 17. 87, 10. Diosc. III 45.) datur et dysintericis cum caseo in vino contrita. dederunt et cum bitumine infriatam potioni propter anhelitum, ex alto lapsis seminis III uncias olei libra vinique sextario. inlinitur cum oleo coctis[*](dist. ego. cfr. Plin. iun.) foliis partibus, quas[*](quas Ev. quae d. que F.) frigus adusserit. si urinam movet, ut[*](ut Ev. et r.) Hippocrati videtur, mirum est, quosdam dare velut[*](uelut v. uel ll.) inhibentem potui contra incontinentiam urinae.[*](Diosc. III 45. Gargil. p. 137, 13. Pl. iun. 98, 2. 82, 22.) psoras et lepras cum melle et alumine inlita emendat, item vitiligines, verrucas, strumas et similia cum trychno[*](trychno S. trycno FE. tricno d. strychno G. hircino v.) et adipe suillo ac taurino sebo, ignem sacrum ex aceto et oleo[*](et oleo—12 aceto om.E.) vel psimithio, carbunculum ex aceto; nonnulli laserpicium una inlini iubent, sine quo epinyctidas pusulas curant. inponunt et mammis turgentibus decoctam et pituitae eruptionibus cum cera, testium vero[*](uero om.dT.) epiphoris cum ramis lauri[*](ramis lauri dJ. lauri ramis TPlin. iun. laureae rv. Cfr. XV 138.) teneris,[*](Diosc. III 45. Pl. iun. p. 63, 15. 22, 17. 92, 16. Gargil. p. 137, 18. 19. Geop. XII 25, 6.) adeo peculiari in visceribus his effectu, ut silvestri ruta cum axungia vetere[*](uetere d. -ri rv.) inlitos ramices sanari prodant, fracta quoque membra semine trito cum cera inposito. radix rutae sanguinem oculis suffusum et toto corpore cicatrices aut maculas inlita emendat. ex reliquis, quae traduntur, mirum est, cum ferventem rutae naturam esse conveniat, fasciculum eius in rosaceo[*](an rosaceo et aceto? cfr. Plin. iun. et not. ad § 121.) decoctum [*](decocto F2. decoto F1.) addita aloes uncia[*](uncia aloes Ev. a. D.) perunctis sudorem reprimere, itemque generationem inpediri[*](inpedire Fd.) hoc cibo. ideo in profluvio genitali datur et venerem crebro per somnia imaginantibus . praecavendum est gravidis abstineant[*](ut abstineant T.) hoc cibo, necari enim partus invenio. eadem ex omnibus satis quadripedum quoque morbis in maximo usu est, sive difficile spirantibus sive contra maleficorum animalium ictus, infusa per nares ex vino aut, si sanguisugam hauserint[*](hauserint D e marg. Dal. exhauserint ll. H. (sanguisuga) exhauserit v.), ex aceto et quocumque in simili morborum genere, ut in homine, temperata[*](temperata vet. Dal. -rato ll. v. a. H.).