Naturalis Historia

Sucorum natura praecipuam admirationem in myrto habet, quando ex una omnium olei vinique bina genera fiunt, item myrtidanum, ut diximus. et alius usus[*](14,104) bacae fuit apud antiquos ante quam piper reperiretur illam[*](illā DaB(S). illa r. illius G. libae v) optinens[*](an optinentis?) vicem, in[*](in ll.D. om. v) quodam etiam genere[*](genere D2D. -rosae D1FG. -rosi Eav) opsonii[*](obsonii FEva.S. -senii a) nomine inde tracto, quod etiam nunc myrtatum vocatur. eademque origine aprorum sapor commendatur, plerumque ad intinctus additis myrtis.

[*](cfr. P. IV 1. 2. — Th. V 8, 3.)[*]((2) Non. 87, 30 sq.) Arbor ipsa in Europae[*](europa Eav.a.G(S)) citeriore[*](citeriore EaVen. tetritiore DFG. -iciore dTP. (cfr. XVIII 123). tetriore v) caelo, quod a Cerauniis montibus incipit, primum Cerceis[*](Cerceis D. cfr. ll 201. III 57. Circ- Domit. ap. B e Th. celceis (celteis Ea) ll. -cei v) in Elpenoris[*](alpenoris Ea) tumulo visa traditur Graecumque ei nomen remanet, quo peregrinam esse apparet. fuit, ubi nunc Roma est, iam cum[*](coni F. tum cum va.S) conderetur; quippe ita traditur, myrtea verbena Romanos Sabinosque, cum[*](enim (pro cum) F1) propter raptas virgines dimicare voluissent,

depositis armis purgatos[*](purgatos D2G(?)G. pugna- r. pacifica- v) in eo loco qui nunc signa Veneris[*](uenerit F) Cluacinae habet; cluere enim antiqui purgare[*](pugnare D2 (?)FEava. G. cfr. n. luc. p. 66 n. 25) dicebant. [*]((4. 5) Plut. Marcell. 22. cfr. Pl. XII 3.) et in ea quoque arbore suffimenti genus habetur, ideo turn electa, quoniam coniunctioni et huic arbori Venus praeest, haud scio an prima etiam[*](prima etiam DFGG(D). -męua EaS (add. etiam v). -ma H) omnium in locis publicis Romae sata, fatidico quidem et memorabili augurio. inter antiquissima namque delubra habetur Quirini, hoc est ipsius Romuli. in eo sacrae[*](sacra Ea) fuere myrti[*](myrtiuę (-ue a) ante Ea) duae ante aedem ipsam per longum tempus, altera patricia appellata, altera plebeia. patricia[*](flauescens et (flac- cescente plebeia v) exuberans Eava. H) multis annis praevaluit exuberans ac laeta;[*]((15) Plut. qu. Rom. 20, 268e. Varro LL V 154 M.) quamdiu senatus quoque floruit, illa ingens[*](illa ingens D2EaVerc.(H). illam (illa F) gens r. illa uigens v(C).), plebeia retorrida[*](torrida Eazva. G) ac squalida. quae postquam evaluit flavescente[*](flabescente E. flacce- va.H) patricia, a[*](a D2D. om. rv) Marsico bello languida auctoritas patrum facta est ac paulatim in sterilitatem emarcuit maiestas. quin et ara[*](a (pro ara) F) vetus fuit Veneri Myrteae, quam nunc Murciam[*](Murciam H. myrci- DF. -rtiam rv. Murtiam Ber.(J)) vocant.

[*](Cato 8, 2. 133, 2. — (19) cfr. Pl. XXIII 159. 165.) Cato tria genera myrti prodidit, nigram, candidam , coniugulam[*](coniulam F1. -ugalam E1. -lem va.G), fortassis a coniugiis[*](coniugis FE), ex[*](ex v(S). et (et in D2) ll.H) illo Cluacinae genere. nunc et[*](est (pro et) D2U Z p. 45 n. 2) alia distinctio sativae aut silvestris et in utraque latifoliae[*](latifolia Ea), in silvestri propria oxymyrsinae[*](oximyrsynę F. -sine Ea(v)). sativarum genera topiarii[*](genera iopiarii F1. -ratio pia- F2) faciunt Tarentinam folio minuto, nostratem patulo, hexasticham[*](hexasticham (P)H. exasticam ll. exot-v) densissimo, senis[*](senis D2d2v. seminis r) foliorum versibus

. haec non est in usu, ramosa[*](ramus a F1. famos a a. fammos E1. ramos E2)atque[*](atque n??? alta ego. utque (ut quę a. utraquę E) in alia (halia DF2G) ll. utraque alia v. utique in Italia (coni. S) D. ut quae minus alta J e Th.) non alta. coniugalem [*](coniugulam G) existimo nunc nostratem dici. myrtus odoratissima Aegypto[*](aegypto ll.D. in aeg- zH. est in aeg- v). [*](Cato 125. — (5) Col. XII 38, 5. — (7) ib. 7. Diosc. I 155. —) Cato docuit vinum fieri e nigra siccata usque in ariditatem in umbra atque ita musto[*](mufto DGE1H. muito F1. mulfo E2av. multo F2) indita. si non siccentur bacae, oleum gigni. postea conpertum et ex alba vinum fieri album, duobus sextariis myrti tusae in vini tribus heminis maceratae expressaeque. folia et per se siccantur in farinam[*](farinam G(?)C. -na rv) ad ulcerum remedia in corpore humano, leniter mordaci pulvere, ac refrigerandis sudoribus. [*](cfr. Pl. supra 27. — (15) Pl. iun. II 21 (p. 65, 1). —) quin immo oleo quoque[*](quoque om.F) , mirum dictu, inest[*](dictum est F1) quidam vini sapor simulque pinguis liquor, praecipua vi ad corrigenda vina saccis ante perfusis. retinet quippe faecem nec praeter purum liquorem transire patitur datque se comitem praecipua commendatione liquato[*](liquato Eav. -atum D2. -arum r) . virgae quoque eius, gestatae modo[*](modo ll.v(H). manu C. nodo Müller em. III p. 6. dist. ego (modo === tantum (omnino) cfr. VII 83. VIII 163. XI 178. XXXIV 120)) , viatori prosunt in longo itinere pediti; quin et virgei anuli[*](uirge iaculi E1. -gę ianuli (an-v) F2ava.G) expertes ferri[*](expferri F) inguinum tumori medentur.

[*](Gell. V 6, 20–23. Paul. Festi 195, 7 M.) Bellicis quoque se rebus inseruit, triumphansque de Sabinis P[*](P.D2D. om. rv) . Postumius[*](Postumius (DG?) v. positum ius ll) Tubertus in consulatu, qui primus omnium ovans ingressus urbem est, quoniam rem leniter[*](leuiter va.J) sine cruore gesserat, myrto Veneris victricis coronatus incessit optabilemque arborem etiam hostibus fecit. haec postea ovantium[*](ouantū a. -atum E) fuit corona excepto M. Crasso, qui de fugi- § 122: Th. VI 8,5; CVI 18,4. —

tivis et Spartaco[*](Spartaco (DG?) v. -ago ll) laurea coronatusincessit. [*](MasuriusMasurius H(J). mass- ll.v(S). cfr. § 135 fr. 18 Huschke. — Piso fr. 31 Pet. (Val. M. III 6, 5. Paul. Festi 144, 13 M.). —) Masurius auctor est curru quoque triumphantes myrtea corona usos[*](usus E1. ausos F). L. Piso tradit Papirium Masonem[*](masonem ll. H. Masso- G. Naso- v), qui primus in monte Albano triumphavit de Corsis, myrto coronatum ludos Circenses spectare solitum; avus maternus Africani sequentis hic fuit. Marcus Valerius duabus coronis utebatur, laurea et myrtea, qui et hoc[*](qui & hoc F2ad marg.Eav. quieto r. an quia hoc?) voverat[*](uouerat et ououerat E1).