De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. saxa furens, qua contingit, terramque et ab ollis
  2. excussit calidum flammis velocibus ignem,
  3. tollit se ac rectis ita faucibus eicit alte.
  4. fert itaque ardorem longe longeque favillam
  5. differt et crassa volvit caligine fumum
  6. extruditque simul mirando pondere saxa;
  7. ne dubites quin haec animai turbida sit vis.
  8. praeterea magna ex parti mare montis ad eius
  9. radices frangit fluctus aestumque resolvit.
  10. ex hoc usque mari speluncae montis ad altas
  11. perveniunt subter fauces. hac ire fatendumst
  12. ---
  13. et penetrare mari penitus res cogit aperto
  14. atque efflare foras ideoque extollere flammam
  15. saxaque subiectare et arenae tollere nimbos.
  16. in summo sunt vertice enim crateres, ut ipsi
  17. nominitant, nos quod fauces perhibemus et ora.
  18. Sunt aliquot quoque res quarum unam dicere causam
  19. non satis est, verum pluris, unde una tamen sit;
  20. corpus ut exanimum siquod procul ipse iacere
  21. conspicias hominis, fit ut omnis dicere causas
  22. conveniat leti, dicatur ut illius una;
  23. nam neque eum ferro nec frigore vincere possis
  24. interiisse neque a morbo neque forte veneno,
  25. verum aliquid genere esse ex hoc quod contigit ei
  26. scimus. item in multis hoc rebus dicere habemus.
  27. Nilus in aestatem crescit campisque redundat
  28. unicus in terris, Aegypti totius amnis.
  29. is rigat Aegyptum medium per saepe calorem,
  30. aut quia sunt aestate aquilones ostia contra,
  31. anni tempore eo, qui etesiae esse feruntur,
  32. et contra fluvium flantes remorantur et undas
  33. cogentes sursus replent coguntque manere.
  34. nam dubio procul haec adverso flabra feruntur
  35. flumine, quae gelidis ab stellis axis aguntur;
  36. ille ex aestifera parti venit amnis ab austro
  37. inter nigra virum percocto saecla colore
  38. exoriens penitus media ab regione diei.
  39. est quoque uti possit magnus congestus harenae
  40. fluctibus adversis oppilare ostia contra,
  41. cum mare permotum ventis ruit intus harenam;
  42. quo fit uti pacto liber minus exitus amnis
  43. et proclivis item fiat minus impetus undis.
  44. fit quoque uti pluviae forsan magis ad caput ei
  45. tempore eo fiant, quo etesia flabra aquilonum
  46. nubila coniciunt in eas tunc omnia partis.
  47. scilicet, ad mediam regionem eiecta diei
  48. cum convenerunt, ibi ad altos denique montis
  49. contrusae nubes coguntur vique premuntur.
  50. forsitan Aethiopum penitus de montibus altis
  51. crescat, ubi in campos albas descendere ningues
  52. tabificis subigit radiis sol omnia lustrans.
  53. Nunc age, Averna tibi quae sint loca cumque lacusque,
  54. expediam, quali natura praedita constent.
  55. principio, quod Averna vocantur nomine, id ab re
  56. inpositumst, quia sunt avibus contraria cunctis,
  57. e regione ea quod loca cum venere volantes,
  58. remigii oblitae pennarum vela remittunt
  59. praecipitesque cadunt molli cervice profusae
  60. in terram, si forte ita fert natura locorum,
  61. aut in aquam, si forte lacus substratus Averni.
  62. is locus est Cumas aput, acri sulpure montis
  63. oppleti calidis ubi fumant fontibus aucti.
  64. est et Athenaeis in moenibus, arcis in ipso
  65. vertice, Palladis ad templum Tritonidis almae,
  66. quo numquam pennis appellunt corpora raucae
  67. cornices, non cum fumant altaria donis;
  68. usque adeo fugitant non iras Palladis acris
  69. pervigili causa, Graium ut cecinere ,
  70. sed natura loci opus efficit ipsa suapte.
  71. in Syria quoque fertur item locus esse videri,
  72. quadripedes quoque quo simul ac vestigia primum
  73. intulerint, graviter vis cogat concidere ipsa,
  74. manibus ut si sint divis mactata repente.
  75. omnia quae naturali ratione geruntur,
  76. et quibus e fiant causis apparet origo;
  77. ianua ne pote eis Orci regionibus esse
  78. credatur, post hinc animas Acheruntis in oras
  79. ducere forte deos manis inferne reamur,
  80. naribus alipedes ut cervi saepe putantur
  81. ducere de latebris serpentia saecla ferarum.
  82. quod procul a vera quam sit ratione repulsum
  83. percipe; nam de re nunc ipsa dicere conor.
  84. Principio hoc dico, quod dixi saepe quoque ante,
  85. in terra cuiusque modi rerum esse figuras;
  86. multa, cibo quae sunt, vitalia multaque, morbos
  87. incutere et mortem quae possint adcelerare.
  88. et magis esse aliis alias animantibus aptas
  89. res ad vitai rationem ostendimus ante
  90. propter dissimilem naturam dissimilisque
  91. texturas inter sese primasque figuras.
  92. multa meant inimica per auris, multa per ipsas
  93. insinuant naris infesta atque aspera tactu,
  94. nec sunt multa parum tactu vitanda neque autem
  95. aspectu fugienda saporeque tristia quae sint.
  96. Deinde videre licet quam multae sint homini res
  97. acriter infesto sensu spurcaeque gravisque;
  98. arboribus primum certis gravis umbra tributa
  99. usque adeo, capitis faciant ut saepe dolores,
  100. siquis eas subter iacuit prostratus in herbis.
  101. est etiam magnis Heliconis montibus arbos
  102. floris odore hominem taetro consueta necare.
  103. scilicet haec ideo terris ex omnia surgunt,
  104. multa modis multis multarum semina rerum
  105. quod permixta gerit tellus discretaque tradit.
  106. nocturnumque recens extinctum lumen ubi acri
  107. nidore offendit nares, consopit ibidem,
  108. concidere et spumas qui morbo mittere suevit.
  109. castoreoque gravi mulier sopita recumbit,
  110. et manibus nitidum teneris opus effluit ei,
  111. tempore eo si odoratast quo menstrua solvit.
  112. multaque praeterea languentia membra per artus
  113. solvunt atque animam labefactant sedibus intus.
  114. denique si calidis etiam cunctere lavabris
  115. plenior et lueris, solio ferventis aquai
  116. quam facile in medio fit uti des saepe ruinas!
  117. carbonumque gravis vis atque odor insinuatur
  118. quam facile in cerebrum, nisi aqua praecepimus ante!
  119. at cum membra domans percepit fervida febris,
  120. tum fit odor vini plagae mactabilis instar.
  121. nonne vides etiam terra quoque sulpur in ipsa
  122. gignier et taetro concrescere odore bitumen,
  123. denique ubi argenti venas aurique secuntur,
  124. terrai penitus scrutantes abdita ferro,
  125. qualis expiret Scaptensula subter odores?
  126. quidve mali fit ut exalent aurata metalla!
  127. quas hominum reddunt facies qualisque colores!
  128. nonne vides audisve perire in tempore parvo
  129. quam soleant et quam vitai copia desit,
  130. quos opere in tali cohibet vis magna necessis?
  131. hos igitur tellus omnis exaestuat aestus
  132. expiratque foras in apertum promptaque caeli.
  133. Sic et Averna loca alitibus summittere debent
  134. mortiferam vim. de terra quae surgit in auras,
  135. ut spatium caeli quadam de parte venenet;
  136. quo simul ac primum pennis delata sit ales,
  137. impediatur ibi caeco correpta veneno,
  138. ut cadat e regione loci, qua derigit aestus.
  139. quo cum conruit, hic eadem vis illius aestus
  140. reliquias vitae membris ex omnibus aufert.
  141. quippe etenim primo quasi quendam conciet aestum;
  142. posterius fit uti. cum iam cecidere veneni
  143. in fontis ipsos, ibi sit quoque vita vomenda,
  144. propterea quod magna mali fit copia circum.
  145. Fit quoque ut inter dum vis haec atque aestus Averni
  146. , qui inter avis cumquest terramque locatus.
  147. discutiat, prope uti locus hic linquatur inanis.
  148. cuius ubi e regione loci venere volantis,
  149. claudicat extemplo pinnarum nisus inanis
  150. et conamen utrimque alarum proditur omne.
  151. hic ubi nixari nequeunt insistereque alis,
  152. scilicet in terram delabi pondere cogit
  153. natura, et vacuum prope iam per inane iacentes
  154. dispergunt animas per caulas corporis omnis.
  155. ---
  156. frigidior porro in puteis aestate fit umor,
  157. arescit quia terra calore et semina si qua
  158. forte vaporis habet proprie, dimittit in auras.
  159. quo magis est igitur tellus effeta calore,
  160. fit quoque frigidior qui in terrast abditus umor.
  161. frigore cum premitur porro omnis terra coitque
  162. et quasi concrescit, fit scilicet ut coeundo
  163. exprimat in puteos si quem gerit ipsa calorem.
  164. Esse apud Hammonis fanum fons luce diurna
  165. frigidus et calidus nocturno tempore fertur.
  166. hunc homines fontem nimis admirantur et acri
  167. sole putant subter terras fervescere partim,
  168. nox ubi terribili terras caligine texit.
  169. quod nimis a verast longe ratione remotum.
  170. quippe ubi sol nudum contractans corpus aquai
  171. non quierit calidum supera de reddere parte,
  172. cum superum lumen tanto fervore fruatur,
  173. qui queat hic supter tam crasso corpore terram
  174. perquoquere umorem et calido focilare vapore?
  175. praesertim cum vix possit per saepta domorum
  176. insinuare suum radiis ardentibus aestum.
  177. quae ratiost igitur? ni mirum terra magis quod
  178. rara tenet circum fontem quam cetera tellus
  179. multaque sunt ignis prope semina corpus aquai.
  180. hoc ubi roriferis terram nox obruit undis,
  181. extemplo penitus frigescit terra coitque.
  182. hac ratione fit ut, tam quam compressa manu sit,
  183. exprimat in fontem quae semina cumque habet ignis,
  184. quae calidum faciunt laticis tactum atque vaporem.
  185. inde ubi sol radiis terram dimovit obortus
  186. et rare fecit calido miscente vapore,
  187. rursus in antiquas redeunt primordia sedes
  188. ignis et in terram cedit calor omnis aquai.
  189. frigidus hanc ob rem fit fons in luce diurna.
  190. praeterea solis radiis iactatur aquai
  191. umor et in lucem tremulo rarescit ab aestu;
  192. propterea fit uti quae semina cumque habet ignis
  193. dimittat; quasi saepe gelum, quod continet in se,
  194. mittit et exsolvit glaciem nodosque relaxat.
  195. Frigidus est etiam fons, supra quem sita saepe
  196. stuppa iacit flammam concepto protinus igni,
  197. taedaque consimili ratione accensa per undas
  198. conlucet, quo cumque natans impellitur auris.
  199. ni mirum quia sunt in aqua permulta vaporis
  200. semina de terraque necessest funditus ipsa
  201. ignis corpora per totum consurgere fontem
  202. et simul exspirare foras exireque in auras,