De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. ex infinito iam tempore adhuc potuissent
  2. inmensi validas aevi contemnere vires.
  3. Denique tantopere inter se cum maxima mundi
  4. pugnent membra, pio nequaquam concita bello,
  5. nonne vides aliquam longi certaminis ollis
  6. posse dari finem, vel cum sol et vapor omnis
  7. omnibus epotis umoribus exsuperarint?
  8. quod facere intendunt, neque adhuc conata patrantur;
  9. tantum suppeditant amnes ultraque minantur
  10. omnia diluviare ex alto gurgite ponti:
  11. ne quiquam, quoniam verrentes aequora venti
  12. deminuunt radiisque retexens aetherius sol,
  13. et siccare prius confidunt omnia posse
  14. quam liquor incepti possit contingere finem.
  15. tantum spirantes aequo certamine bellum
  16. magnis inter se de rebus cernere certant,
  17. cum semel interea fuerit superantior ignis
  18. et semel, ut fama est, umor regnarit in arvis.
  19. ignis enim superavit et ambiens multa perussit,
  20. avia cum Phaethonta rapax vis solis equorum
  21. aethere raptavit toto terrasque per omnis.
  22. at pater omnipotens ira tum percitus acri
  23. magnanimum Phaethonta repenti fulminis ictu
  24. deturbavit equis in terram, Solque cadenti
  25. obvius aeternam succepit lampada mundi
  26. disiectosque redegit equos iunxitque trementis,
  27. inde suum per iter recreavit cuncta gubernans,
  28. scilicet ut veteres Graium cecinere .
  29. quod procul a vera nimis est ratione repulsum.
  30. ignis enim superare potest ubi materiai
  31. ex infinito sunt corpora plura coorta;
  32. inde cadunt vires aliqua ratione revictae,
  33. aut pereunt res exustae torrentibus auris.
  34. umor item quondam coepit superare coortus,
  35. ut fama est, hominum vitas quando obruit undis;
  36. inde ubi vis aliqua ratione aversa recessit,
  37. ex infinito fuerat quae cumque coorta,
  38. constiterunt imbres et flumina vim minuerunt.
  39. Sed quibus ille modis coniectus materiai
  40. fundarit terram et caelum pontique profunda,
  41. solis lunai cursus, ex ordine ponam.
  42. nam certe neque consilio primordia rerum
  43. ordine se suo quaeque sagaci mente locarunt
  44. nec quos quaeque darent motus pepigere profecto;
  45. sed quia multa modis multis primordia rerum
  46. ex infinito iam tempore percita plagis
  47. ponderibusque suis consuerunt concita ferri
  48. omnimodisque coire atque omnia pertemptare,
  49. quae cumque inter se possent congressa creare,
  50. propterea fit uti magnum volgata per aevom
  51. omnigenus coetus et motus experiundo
  52. tandem conveniant ea quae coniecta repente
  53. magnarum rerum fiunt exordia saepe,
  54. terrai maris et caeli generisque animantum.
  55. Hic neque tum solis rota cerni lumine largo
  56. altivolans poterat nec magni sidera mundi
  57. nec mare nec caelum nec denique terra neque
  58. nec similis nostris rebus res ulla videri,
  59. sed nova tempestas quaedam molesque coorta.
  60. diffugere inde loci partes coepere paresque
  61. cum paribus iungi res et discludere mundum
  62. membraque dividere et magnas disponere partes
  63. omnigenis e principiis, discordia quorum
  64. intervalla vias conexus pondera plagas
  65. concursus motus turbabat proelia miscens
  66. propter dissimilis formas variasque figuras,
  67. quod non omnia sic poterant coniuncta manere
  68. nec motus inter sese dare convenientis,
  69. hoc est, a terris altum secernere caelum,
  70. et sorsum mare, uti secreto umore pateret,
  71. seorsus item puri secretique aetheris ignes.
  72. Quippe etenim primum terrai corpora quaeque,
  73. propterea quod erant gravia et perplexa, coibant
  74. in medio atque imas capiebant omnia sedes;
  75. quae quanto magis inter se perplexa coibant,
  76. tam magis expressere ea quae mare sidera solem
  77. lunamque efficerent et magni moenia mundi;
  78. omnia enim magis haec e levibus atque rutundis
  79. seminibus multoque minoribus sunt elementis
  80. quam tellus. ideo per rara foramina terrae
  81. partibus erumpens primus se sustulit aether
  82. ignifer et multos secum levis abstulit ignis,
  83. non alia longe ratione ac saepe videmus,
  84. aurea cum primum gemmantis rore per herbas
  85. matutina rubent radiati lumina solis
  86. exhalantque lacus nebulam fluviique perennes
  87. ipsaque ut inter dum tellus fumare videtur;
  88. omnia quae sursum cum conciliantur, in alto
  89. corpore concreto subtexunt nubila caelum.
  90. sic igitur tum se levis ac diffusilis aether
  91. corpore concreto circum datus undique saepsit
  92. et late diffusus in omnis undique partis
  93. omnia sic avido complexu cetera saepsit.
  94. hunc exordia sunt solis lunaeque secuta,
  95. interutrasque globi quorum vertuntur in auris;
  96. quae neque terra sibi adscivit nec maximus aether,
  97. quod neque tam fuerunt gravia ut depressa sederent,
  98. nec levia ut possent per summas labier oras,
  99. et tamen interutrasque ita sunt, ut corpora viva
  100. versent et partes ut mundi totius extent;
  101. quod genus in nobis quaedam licet in statione
  102. membra manere, tamen cum sint ea quae moveantur.
  103. his igitur rebus retractis terra repente,
  104. maxuma qua nunc se ponti plaga caerula tendit,
  105. succidit et salso suffudit gurgite fossas.
  106. inque dies quanto circum magis aetheris aestus
  107. et radii solis cogebant undique terram
  108. verberibus crebris extrema ad limina fartam
  109. in medio ut propulsa suo condensa coiret,
  110. tam magis expressus salsus de corpore sudor
  111. augebat mare manando camposque natantis,
  112. et tanto magis illa foras elapsa volabant
  113. corpora multa vaporis et altaque caeli
  114. densabant procul a terris fulgentia templa.
  115. sidebant campi, crescebant montibus altis
  116. ascensus; neque enim poterant subsidere saxa
  117. nec pariter tantundem omnes succumbere partis.
  118. Sic igitur terrae concreto corpore pondus
  119. constitit atque omnis mundi quasi limus in imum
  120. confluxit gravis et subsedit funditus ut faex;
  121. inde mare, inde , inde aether ignifer ipse
  122. corporibus liquidis sunt omnia pura relicta
  123. et leviora aliis alia, et liquidissimus aether
  124. atque levissimus super influit auras
  125. nec liquidum corpus turbantibus auris
  126. commiscet; sinit haec violentis omnia verti
  127. turbinibus, sinit incertis turbare procellis,
  128. ipse suos ignis certo fert impete labens.
  129. nam modice fluere atque uno posse aethera nisu
  130. significat Pontos, mare certo quod fluit aestu
  131. unum labendi conservans usque tenorem.
  132. Motibus astrorum nunc quae sit causa canamus.
  133. principio magnus caeli si vortitur orbis,
  134. ex utraque polum parti premere nobis
  135. dicendum est extraque tenere et claudere utrimque;
  136. inde alium supra fluere atque intendere eodem
  137. quo volvenda micant aeterni sidera mundi;
  138. aut alium supter, contra qui subvehat orbem,
  139. ut fluvios versare rotas atque austra videmus.
  140. est etiam quoque uti possit caelum omne manere
  141. in statione, tamen cum lucida signa ferantur,
  142. sive quod inclusi rapidi sunt aetheris aestus
  143. quaerentesque viam circum versantur et ignes
  144. passim per caeli volvunt summania templa,
  145. sive aliunde fluens alicunde extrinsecus
  146. versat agens ignis, sive ipsi serpere possunt,
  147. quo cuiusque cibus vocat atque invitat euntis,
  148. flammea per caelum pascentis corpora passim.
  149. nam quid in hoc mundo sit eorum ponere certum
  150. difficilest; sed quid possit fiatque per omne
  151. in variis mundis varia ratione creatis,
  152. id doceo plurisque sequor disponere causas,
  153. motibus astrorum quae possint esse per omne;
  154. e quibus una tamen sit et haec quoque causa necessest,
  155. quae vegeat motum signis; sed quae sit earum
  156. praecipere haud quaquamst pedetemptim progredientis.
  157. Terraque ut in media mundi regione quiescat,
  158. evanescere paulatim et decrescere pondus
  159. convenit atque aliam naturam supter habere
  160. ex ineunte aevo coniunctam atque uniter aptam
  161. partibus mundi, quibus insita vivit.
  162. propterea non est oneri neque deprimit auras,
  163. ut sua cuique homini nullo sunt pondere membra
  164. nec caput est oneri collo nec denique totum
  165. corporis in pedibus pondus sentimus inesse;
  166. at quae cumque foris veniunt inpostaque nobis
  167. pondera sunt laedunt, permulto saepe minora.
  168. usque adeo magni refert quid quaeque queat res.
  169. sic igitur tellus non est aliena repente
  170. allata atque auris aliunde obiecta alienis,
  171. sed pariter prima concepta ab origine mundi
  172. certaque pars eius, quasi nobis membra videntur.
  173. Praeterea grandi tonitru concussa repente
  174. terra supra quae se sunt concutit omnia motu;
  175. quod facere haut ulla posset ratione, nisi esset
  176. partibus mundi caeloque revincta;
  177. nam communibus inter se radicibus haerent
  178. ex ineunte aevo coniuncta atque uniter aucta.
  179. Nonne vides etiam quam magno pondere nobis
  180. sustineat corpus tenuissima vis animai,
  181. propterea quia tam coniuncta atque uniter apta est?
  182. Denique iam saltu pernici tollere corpus
  183. quid potis est nisi vis animae, quae membra gubernat?
  184. iamne vides quantum tenuis natura valere
  185. possit, ubi est coniuncta gravi cum corpore, ut
  186. coniunctus terris et nobis est animi vis?
  187. Nec nimio solis maior rota nec minor ardor
  188. esse potest, nostris quam sensibus esse videtur.
  189. nam quibus e spatiis cumque ignes lumina possunt
  190. adiicere et calidum membris adflare vaporem,
  191. nil magnis intervallis de corpore libant
  192. flammarum, nihil ad speciem est contractior ignis.
  193. proinde, calor quoniam solis lumenque profusum
  194. perveniunt nostros ad sensus et loca fulgent,
  195. forma quoque hinc solis debet filumque videri,
  196. nil adeo ut possis plus aut minus addere vere.
  197. perveniunt nostros ad sensus et loca fulgent
  198. lunaque sive notho fertur loca lumine lustrans,
  199. sive suam proprio iactat de corpore lucem,
  200. quidquid id est, nihilo fertur maiore figura
  201. quam, nostris oculis qua cernimus, esse videtur.
  202. nam prius omnia, quae longe semota tuemur
  203. per multum, specie confusa videntur
  204. quam minui filum. quapropter luna necesse est,
  205. quandoquidem claram speciem certamque figuram
  206. praebet, ut est oris extremis cumque notata,
  207. quanta quoquest, tanta hinc nobis videatur in alto.
  208. postremo quos cumque vides hinc aetheris ignes,
  209. scire licet perquam pauxillo posse minores
  210. esse vel exigua maioris parte brevique.
  211. quandoquidem quos cumque in terris cernimus ignes,
  212. dum tremor et clarus dum cernitur ardor eorum,
  213. perparvom quiddam inter dum mutare videntur
  214. alteram utram in partem filum, quo longius absunt.
  215. Illud item non est mirandum, qua ratione
  216. tantulus ille queat tantum sol mittere lumen,
  217. quod maria ac terras omnis caelumque rigando
  218. compleat et calido perfundat cuncta vapore.
  219. quanta quoquest tanta hinc nobis videatur in alto
  220. nam licet hinc mundi patefactum totius unum
  221. largifluum fontem scatere atque erumpere lumen,
  222. ex omni mundo quia sic elementa vaporis
  223. undique conveniunt et sic coniectus eorum
  224. confluit, ex uno capite hic ut profluat ardor.
  225. nonne vides etiam quam late parvus aquai
  226. prata riget fons inter dum campisque redundet?
  227. est etiam quoque uti non magno solis ab igni
  228. percipiat calidis fervoribus ardor,
  229. opportunus ita est si forte et idoneus ,
  230. ut queat accendi parvis ardoribus ictus;
  231. quod genus inter dum segetes stipulamque videmus
  232. accidere ex una scintilla incendia passim.
  233. forsitan et rosea sol alte lampade lucens
  234. possideat multum caecis fervoribus ignem
  235. circum se, nullo qui sit fulgore notatus,
  236. aestifer ut tantum radiorum exaugeat ictum.
  237. Nec ratio solis simplex et recta patescit,
  238. quo pacto aestivis e partibus aegocerotis
  239. brumalis adeat flexus atque inde revertens
  240. canceris ut vertat metas ad solstitialis,
  241. lunaque mensibus id spatium videatur obire,
  242. annua sol in quo consumit tempora cursu.
  243. non, inquam, simplex his rebus reddita causast.
  244. nam fieri vel cum primis id posse videtur,
  245. Democriti quod sancta viri sententia ponit,
  246. quanto quaeque magis sint terram sidera propter,
  247. tanto posse minus cum caeli turbine ferri;
  248. evanescere enim rapidas illius et acris
  249. imminui supter viris, ideoque relinqui
  250. paulatim solem cum posterioribus signis,
  251. inferior multo quod sit quam fervida signa.
  252. et magis hoc lunam: quanto demissior eius
  253. cursus abest procul a caelo terrisque propinquat,
  254. tanto posse minus cum signis tendere cursum.
  255. flaccidiore etiam quanto iam turbine fertur
  256. inferior quam sol, tanto magis omnia signa
  257. hanc adipiscuntur circum praeterque feruntur.
  258. propterea fit ut haec ad signum quodque reverti
  259. mobilius videatur, ad hanc quia signa revisunt.
  260. fit quoque ut e mundi transversis partibus
  261. alternis certo fluere alter tempore possit,
  262. qui queat aestivis solem detrudere signis
  263. brumalis usque ad flexus gelidumque rigorem,
  264. et qui reiciat gelidis a frigoris umbris
  265. aestiferas usque in partis et fervida signa.
  266. et ratione pari lunam stellasque putandumst,