De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. nec soli terraeque neque altis aequoris undis,
  2. sed patet immani et vasto respectat hiatu.
  3. quare etiam nativa necessumst confiteare
  4. haec eadem; neque enim, mortali corpore quae sunt,
  5. ex infinito iam tempore adhuc potuissent
  6. inmensi validas aevi contemnere vires.
  7. Denique tantopere inter se cum maxima mundi
  8. pugnent membra, pio nequaquam concita bello,
  9. nonne vides aliquam longi certaminis ollis
  10. posse dari finem, vel cum sol et vapor omnis
  11. omnibus epotis umoribus exsuperarint?
  12. quod facere intendunt, neque adhuc conata patrantur;
  13. tantum suppeditant amnes ultraque minantur
  14. omnia diluviare ex alto gurgite ponti:
  15. ne quiquam, quoniam verrentes aequora venti
  16. deminuunt radiisque retexens aetherius sol,
  17. et siccare prius confidunt omnia posse
  18. quam liquor incepti possit contingere finem.
  19. tantum spirantes aequo certamine bellum
  20. magnis inter se de rebus cernere certant,
  21. cum semel interea fuerit superantior ignis
  22. et semel, ut fama est, umor regnarit in arvis.
  23. ignis enim superavit et ambiens multa perussit,
  24. avia cum Phaethonta rapax vis solis equorum
  25. aethere raptavit toto terrasque per omnis.
  26. at pater omnipotens ira tum percitus acri
  27. magnanimum Phaethonta repenti fulminis ictu
  28. deturbavit equis in terram, Solque cadenti
  29. obvius aeternam succepit lampada mundi
  30. disiectosque redegit equos iunxitque trementis,
  31. inde suum per iter recreavit cuncta gubernans,
  32. scilicet ut veteres Graium cecinere .
  33. quod procul a vera nimis est ratione repulsum.
  34. ignis enim superare potest ubi materiai
  35. ex infinito sunt corpora plura coorta;
  36. inde cadunt vires aliqua ratione revictae,
  37. aut pereunt res exustae torrentibus auris.
  38. umor item quondam coepit superare coortus,
  39. ut fama est, hominum vitas quando obruit undis;
  40. inde ubi vis aliqua ratione aversa recessit,
  41. ex infinito fuerat quae cumque coorta,
  42. constiterunt imbres et flumina vim minuerunt.
  43. Sed quibus ille modis coniectus materiai
  44. fundarit terram et caelum pontique profunda,
  45. solis lunai cursus, ex ordine ponam.
  46. nam certe neque consilio primordia rerum
  47. ordine se suo quaeque sagaci mente locarunt
  48. nec quos quaeque darent motus pepigere profecto;
  49. sed quia multa modis multis primordia rerum
  50. ex infinito iam tempore percita plagis
  51. ponderibusque suis consuerunt concita ferri
  52. omnimodisque coire atque omnia pertemptare,
  53. quae cumque inter se possent congressa creare,
  54. propterea fit uti magnum volgata per aevom
  55. omnigenus coetus et motus experiundo
  56. tandem conveniant ea quae coniecta repente
  57. magnarum rerum fiunt exordia saepe,
  58. terrai maris et caeli generisque animantum.
  59. Hic neque tum solis rota cerni lumine largo
  60. altivolans poterat nec magni sidera mundi
  61. nec mare nec caelum nec denique terra neque
  62. nec similis nostris rebus res ulla videri,
  63. sed nova tempestas quaedam molesque coorta.
  64. diffugere inde loci partes coepere paresque
  65. cum paribus iungi res et discludere mundum
  66. membraque dividere et magnas disponere partes
  67. omnigenis e principiis, discordia quorum
  68. intervalla vias conexus pondera plagas
  69. concursus motus turbabat proelia miscens
  70. propter dissimilis formas variasque figuras,
  71. quod non omnia sic poterant coniuncta manere
  72. nec motus inter sese dare convenientis,
  73. hoc est, a terris altum secernere caelum,
  74. et sorsum mare, uti secreto umore pateret,
  75. seorsus item puri secretique aetheris ignes.
  76. Quippe etenim primum terrai corpora quaeque,
  77. propterea quod erant gravia et perplexa, coibant
  78. in medio atque imas capiebant omnia sedes;
  79. quae quanto magis inter se perplexa coibant,
  80. tam magis expressere ea quae mare sidera solem
  81. lunamque efficerent et magni moenia mundi;
  82. omnia enim magis haec e levibus atque rutundis
  83. seminibus multoque minoribus sunt elementis
  84. quam tellus. ideo per rara foramina terrae
  85. partibus erumpens primus se sustulit aether
  86. ignifer et multos secum levis abstulit ignis,
  87. non alia longe ratione ac saepe videmus,
  88. aurea cum primum gemmantis rore per herbas
  89. matutina rubent radiati lumina solis
  90. exhalantque lacus nebulam fluviique perennes
  91. ipsaque ut inter dum tellus fumare videtur;
  92. omnia quae sursum cum conciliantur, in alto
  93. corpore concreto subtexunt nubila caelum.
  94. sic igitur tum se levis ac diffusilis aether
  95. corpore concreto circum datus undique saepsit
  96. et late diffusus in omnis undique partis
  97. omnia sic avido complexu cetera saepsit.
  98. hunc exordia sunt solis lunaeque secuta,
  99. interutrasque globi quorum vertuntur in auris;
  100. quae neque terra sibi adscivit nec maximus aether,
  101. quod neque tam fuerunt gravia ut depressa sederent,
  102. nec levia ut possent per summas labier oras,
  103. et tamen interutrasque ita sunt, ut corpora viva
  104. versent et partes ut mundi totius extent;
  105. quod genus in nobis quaedam licet in statione
  106. membra manere, tamen cum sint ea quae moveantur.
  107. his igitur rebus retractis terra repente,
  108. maxuma qua nunc se ponti plaga caerula tendit,
  109. succidit et salso suffudit gurgite fossas.
  110. inque dies quanto circum magis aetheris aestus
  111. et radii solis cogebant undique terram
  112. verberibus crebris extrema ad limina fartam
  113. in medio ut propulsa suo condensa coiret,
  114. tam magis expressus salsus de corpore sudor
  115. augebat mare manando camposque natantis,
  116. et tanto magis illa foras elapsa volabant
  117. corpora multa vaporis et altaque caeli
  118. densabant procul a terris fulgentia templa.
  119. sidebant campi, crescebant montibus altis
  120. ascensus; neque enim poterant subsidere saxa
  121. nec pariter tantundem omnes succumbere partis.
  122. Sic igitur terrae concreto corpore pondus
  123. constitit atque omnis mundi quasi limus in imum
  124. confluxit gravis et subsedit funditus ut faex;
  125. inde mare, inde , inde aether ignifer ipse
  126. corporibus liquidis sunt omnia pura relicta
  127. et leviora aliis alia, et liquidissimus aether
  128. atque levissimus super influit auras
  129. nec liquidum corpus turbantibus auris
  130. commiscet; sinit haec violentis omnia verti
  131. turbinibus, sinit incertis turbare procellis,
  132. ipse suos ignis certo fert impete labens.
  133. nam modice fluere atque uno posse aethera nisu
  134. significat Pontos, mare certo quod fluit aestu
  135. unum labendi conservans usque tenorem.
  136. Motibus astrorum nunc quae sit causa canamus.
  137. principio magnus caeli si vortitur orbis,
  138. ex utraque polum parti premere nobis
  139. dicendum est extraque tenere et claudere utrimque;
  140. inde alium supra fluere atque intendere eodem
  141. quo volvenda micant aeterni sidera mundi;
  142. aut alium supter, contra qui subvehat orbem,
  143. ut fluvios versare rotas atque austra videmus.
  144. est etiam quoque uti possit caelum omne manere
  145. in statione, tamen cum lucida signa ferantur,
  146. sive quod inclusi rapidi sunt aetheris aestus
  147. quaerentesque viam circum versantur et ignes
  148. passim per caeli volvunt summania templa,
  149. sive aliunde fluens alicunde extrinsecus
  150. versat agens ignis, sive ipsi serpere possunt,
  151. quo cuiusque cibus vocat atque invitat euntis,
  152. flammea per caelum pascentis corpora passim.
  153. nam quid in hoc mundo sit eorum ponere certum
  154. difficilest; sed quid possit fiatque per omne
  155. in variis mundis varia ratione creatis,
  156. id doceo plurisque sequor disponere causas,
  157. motibus astrorum quae possint esse per omne;
  158. e quibus una tamen sit et haec quoque causa necessest,
  159. quae vegeat motum signis; sed quae sit earum
  160. praecipere haud quaquamst pedetemptim progredientis.
  161. Terraque ut in media mundi regione quiescat,
  162. evanescere paulatim et decrescere pondus
  163. convenit atque aliam naturam supter habere
  164. ex ineunte aevo coniunctam atque uniter aptam
  165. partibus mundi, quibus insita vivit.
  166. propterea non est oneri neque deprimit auras,
  167. ut sua cuique homini nullo sunt pondere membra
  168. nec caput est oneri collo nec denique totum
  169. corporis in pedibus pondus sentimus inesse;
  170. at quae cumque foris veniunt inpostaque nobis
  171. pondera sunt laedunt, permulto saepe minora.
  172. usque adeo magni refert quid quaeque queat res.
  173. sic igitur tellus non est aliena repente
  174. allata atque auris aliunde obiecta alienis,
  175. sed pariter prima concepta ab origine mundi
  176. certaque pars eius, quasi nobis membra videntur.
  177. Praeterea grandi tonitru concussa repente
  178. terra supra quae se sunt concutit omnia motu;
  179. quod facere haut ulla posset ratione, nisi esset
  180. partibus mundi caeloque revincta;
  181. nam communibus inter se radicibus haerent
  182. ex ineunte aevo coniuncta atque uniter aucta.
  183. Nonne vides etiam quam magno pondere nobis
  184. sustineat corpus tenuissima vis animai,
  185. propterea quia tam coniuncta atque uniter apta est?
  186. Denique iam saltu pernici tollere corpus
  187. quid potis est nisi vis animae, quae membra gubernat?
  188. iamne vides quantum tenuis natura valere
  189. possit, ubi est coniuncta gravi cum corpore, ut
  190. coniunctus terris et nobis est animi vis?
  191. Nec nimio solis maior rota nec minor ardor
  192. esse potest, nostris quam sensibus esse videtur.
  193. nam quibus e spatiis cumque ignes lumina possunt
  194. adiicere et calidum membris adflare vaporem,
  195. nil magnis intervallis de corpore libant
  196. flammarum, nihil ad speciem est contractior ignis.
  197. proinde, calor quoniam solis lumenque profusum
  198. perveniunt nostros ad sensus et loca fulgent,
  199. forma quoque hinc solis debet filumque videri,
  200. nil adeo ut possis plus aut minus addere vere.
  201. perveniunt nostros ad sensus et loca fulgent
  202. lunaque sive notho fertur loca lumine lustrans,
  203. sive suam proprio iactat de corpore lucem,
  204. quidquid id est, nihilo fertur maiore figura
  205. quam, nostris oculis qua cernimus, esse videtur.
  206. nam prius omnia, quae longe semota tuemur
  207. per multum, specie confusa videntur
  208. quam minui filum. quapropter luna necesse est,
  209. quandoquidem claram speciem certamque figuram
  210. praebet, ut est oris extremis cumque notata,
  211. quanta quoquest, tanta hinc nobis videatur in alto.
  212. postremo quos cumque vides hinc aetheris ignes,
  213. scire licet perquam pauxillo posse minores
  214. esse vel exigua maioris parte brevique.
  215. quandoquidem quos cumque in terris cernimus ignes,
  216. dum tremor et clarus dum cernitur ardor eorum,
  217. perparvom quiddam inter dum mutare videntur
  218. alteram utram in partem filum, quo longius absunt.
  219. Illud item non est mirandum, qua ratione
  220. tantulus ille queat tantum sol mittere lumen,
  221. quod maria ac terras omnis caelumque rigando
  222. compleat et calido perfundat cuncta vapore.
  223. quanta quoquest tanta hinc nobis videatur in alto
  224. nam licet hinc mundi patefactum totius unum
  225. largifluum fontem scatere atque erumpere lumen,
  226. ex omni mundo quia sic elementa vaporis
  227. undique conveniunt et sic coniectus eorum
  228. confluit, ex uno capite hic ut profluat ardor.
  229. nonne vides etiam quam late parvus aquai
  230. prata riget fons inter dum campisque redundet?
  231. est etiam quoque uti non magno solis ab igni
  232. percipiat calidis fervoribus ardor,
  233. opportunus ita est si forte et idoneus ,
  234. ut queat accendi parvis ardoribus ictus;
  235. quod genus inter dum segetes stipulamque videmus
  236. accidere ex una scintilla incendia passim.
  237. forsitan et rosea sol alte lampade lucens