De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. praeterea meminisse iacet languetque sopore,
  2. nec dissentit eum mortis letique potitum
  3. iam pridem, quem mens vivom se cernere credit.
  4. quod super est, non est mirum simulacra moveri
  5. bracchiaque in numerum iactare et cetera membra;
  6. nam fit ut in somnis facere hoc videatur imago.
  7. quippe, ubi prima perit alioque est altera nata
  8. inde statu, prior hic gestum mutasse videtur.
  9. scilicet id fieri celeri ratione putandumst:
  10. tanta est mobilitas et rerum copia tanta
  11. tantaque sensibili quovis est tempore in uno
  12. copia particularum, ut possit suppeditare.
  13. Multaque in his rebus quaeruntur multaque nobis
  14. clarandumst, plane si res exponere avemus.
  15. quaeritur in primis quare, quod cuique libido
  16. venerit, extemplo mens cogitet eius id ipsum.
  17. anne voluntatem nostram simulacra tuentur
  18. et simul ac volumus nobis occurrit imago,
  19. si mare, si terram cordist, si denique caelum?
  20. conventus hominum, pompam, convivia, pugnas,
  21. omnia sub verbone creat natura paratque?
  22. cum praesertim aliis eadem in regione locoque
  23. longe dissimilis animus res cogitet omnis.
  24. quid porro, in numerum procedere cum simulacra
  25. cernimus in somnis et mollia membra movere,
  26. mollia mobiliter cum alternis bracchia mittunt
  27. et repetunt oculis gestum pede convenienti?
  28. scilicet arte madent simulacra et docta vagantur,
  29. nocturno facere ut possint in tempore ludos.
  30. an magis illud erit verum? quia tempore in uno,
  31. cum sentimus, id est cum vox emittitur una,
  32. tempora multa latent, ratio quae comperit esse,
  33. propterea fit uti quovis in tempore quaeque
  34. praesto sint simulacra locis in quisque parata.
  35. tanta est mobilitas et rerum copia tanta.
  36. hoc ubi prima perit alioque est altera nata
  37. inde statu, prior hic gestum mutasse videtur.
  38. et quia tenvia sunt, nisi quae contendit, acute
  39. cernere non potis est animus; proinde omnia quae sunt
  40. praeterea pereunt, nisi quae ex sese ipse paravit.
  41. ipse parat sese porro speratque futurum
  42. ut videat quod consequitur rem quamque: fit ergo.
  43. nonne vides oculos etiam, cum tenvia quae sunt
  44. praeterea pereunt, nisi quae ex se ipse paravit
  45. cernere coeperunt, contendere se atque parare,
  46. nec sine eo fieri posse ut cernamus acute?
  47. et tamen in rebus quoque apertis noscere possis,
  48. si non advertas animum, proinde esse quasi omni
  49. tempore semotum fuerit longeque remotum.
  50. cur igitur mirumst, animus si cetera perdit
  51. praeter quam quibus est in rebus deditus ipse?
  52. deinde adopinamur de signis maxima parvis
  53. ac nos in fraudem induimus frustraminis ipsi.
  54. Fit quoque ut inter dum non suppeditetur imago
  55. eiusdem generis, sed femina quae fuit ante,
  56. in manibus vir uti factus videatur adesse,
  57. aut alia ex alia facies aetasque sequatur.
  58. quod ne miremur sopor atque oblivia curant.
  59. Illud in his rebus vitium vehementer
  60. effugere errorem vitareque praemetuenter,
  61. lumina ne facias oculorum clara creata,
  62. prospicere ut possimus, et ut proferre queamus
  63. proceros passus, ideo fastigia posse
  64. surarum ac feminum pedibus fundata plicari,
  65. bracchia tum porro validis ex apta lacertis
  66. esse manusque datas utraque ex parte ministras,
  67. ut facere ad vitam possemus quae foret usus.
  68. cetera de genere hoc inter quae cumque pretantur,
  69. omnia perversa praepostera sunt ratione,
  70. nil ideo quoniam natumst in corpore ut uti
  71. possemus, sed quod natumst id procreat usum.
  72. nec fuit ante videre oculorum lumina nata,
  73. nec dictis orare prius quam lingua creatast,
  74. sed potius longe linguae praecessit origo
  75. sermonem multoque creatae sunt prius aures
  76. quam sonus est auditus, et omnia denique membra
  77. ante fuere, ut opinor, eorum quam foret usus;
  78. haud igitur potuere utendi crescere causa.
  79. at contra conferre manu certamina pugnae
  80. et lacerare artus foedareque membra cruore
  81. ante fuit multo quam lucida tela volarent,
  82. et volnus vitare prius natura
  83. quam daret obiectum parmai laeva per artem.
  84. scilicet et fessum corpus mandare quieti
  85. multo antiquius est quam lecti mollia strata,
  86. et sedare sitim prius est quam pocula natum.
  87. haec igitur possunt utendi cognita causa
  88. credier, ex usu quae sunt vitaque reperta.
  89. illa quidem seorsum sunt omnia, quae prius ipsa
  90. nata dedere suae post notitiam utilitatis.
  91. quo genere in primis sensus et membra videmus;
  92. quare etiam atque etiam procul est ut credere possis
  93. utilitatis ob officium potuisse creari.
  94. Illud item non est mirandum, corporis ipsa
  95. quod natura cibum quaerit cuiusque animantis.
  96. quippe etenim fluere atque recedere corpora rebus
  97. multa modis multis docui, sed plurima debent
  98. ex animalibus; quae quia sunt exercita motu,
  99. multa per os exhalantur, cum languida anhelant,
  100. multaque per sudorem ex alto pressa feruntur.
  101. his igitur rebus rarescit corpus et omnis
  102. subruitur natura, dolor quam consequitur rem.
  103. propterea capitur cibus, ut suffulciat artus
  104. et recreet vires inter datus, atque patentem
  105. per membra ac venas ut amorem opturet edendi.
  106. umor item discedit in omnia quae loca cumque
  107. poscunt umorem; glomerataque multa vaporis
  108. corpora, quae stomacho praebent incendia nostro,
  109. dissupat adveniens liquor ac restinguit ut ignem,
  110. urere ne possit calor amplius aridus artus.
  111. sic igitur tibi anhela sitis de corpore nostro
  112. abluitur, sic expletur ieiuna cupido.
  113. Nunc qui fiat uti passus proferre queamus,
  114. cum volumus, quareque datum sit membra movere
  115. et quae res tantum hoc oneris protrudere nostri
  116. corporis insuerit, dicam: tu percipe dicta.
  117. dico animo nostro primum simulacra meandi
  118. accidere atque animum pulsare, ut diximus ante.
  119. inde voluntas fit; neque enim facere incipit ullam
  120. rem quisquam, quam mens providit quid velit ante.
  121. id quod providet, illius rei constat imago,
  122. ergo animus cum sese ita commovet ut velit ire
  123. inque gredi, ferit extemplo quae in corpore toto
  124. per membra atque artus animai dissita vis est;
  125. et facilest factu, quoniam coniuncta tenetur.
  126. inde ea proporro corpus ferit, atque ita tota
  127. paulatim moles protruditur atque movetur.
  128. praeterea tum rarescit quoque corpus et ,
  129. scilicet ut debet qui semper mobilis extat,
  130. per patefacta venit penetratque foramina largus,
  131. et dispargitur ad partis ita quasque minutas
  132. corporis. hic igitur rebus fit utrimque duabus,
  133. corpus ut ac navis velis ventoque feratur.
  134. nec tamen illud in his rebus mirabile constat,
  135. tantula quod tantum corpus corpuscula possunt
  136. contorquere et onus totum convertere nostrum;
  137. quippe etenim ventus subtili corpore tenvis
  138. trudit agens magnam magno molimine navem
  139. et manus una regit quanto vis impete euntem
  140. atque gubernaclum contorquet quo libet unum,
  141. multaque per trocleas et tympana pondere magno
  142. commovet atque levi sustollit machina nisu.
  143. Nunc quibus ille modis somnus per membra quietem
  144. inriget atque animi curas e pectore solvat,
  145. suavidicis potius quom multis versibus edam,
  146. parvus ut est cycni melior canor, ille gruum quam
  147. clamor in aetheriis dispersus nubibus austri.
  148. tu mihi da tenuis auris animumque sagacem,
  149. ne fieri negites quae dicam posse retroque
  150. vera repulsanti discedas pectore dicta,
  151. tutemet in culpa cum sis neque cernere possis.
  152. Principio somnus fit ubi est distracta per artus
  153. vis animae partimque foras eiecta recessit
  154. et partim contrusa magis concessit in altum;
  155. dissoluuntur enim tum demum membra fluuntque.
  156. nam dubium non est, animai quin opera sit
  157. sensus hic in nobis, quem cum sopor inpedit esse,
  158. tum nobis animam perturbatam esse putandumst
  159. eiectamque foras, non omnem; namque iaceret
  160. aeterno corpus perfusum frigore leti.
  161. quippe ubi nulla latens animai pars remaneret
  162. in membris, cinere ut multa latet obrutus ignis,
  163. unde reconflari sensus per membra repente
  164. possit, ut ex igni caeco consurgere flamma?
  165. Sed quibus haec rebus novitas confiat et unde
  166. perturbari anima et corpus languescere possit,
  167. expediam: tu fac ne ventis verba profundam.
  168. Principio externa corpus de parte necessum est,
  169. quoniam vicinum tangitur auris,
  170. tundier atque eius crebro pulsarier ictu,
  171. proptereaque fere res omnes aut corio sunt
  172. aut etiam conchis aut callo aut cortice tectae.
  173. interiorem etiam partem spirantibus
  174. verberat hic idem, cum ducitur atque reflatur.
  175. quare utrimque secus cum corpus vapulet et cum
  176. perveniant plagae per parva foramina nobis
  177. corporis ad primas partis elementaque prima,
  178. fit quasi paulatim nobis per membra ruina.
  179. conturbantur enim positurae principiorum
  180. corporis atque animi. fit uti pars inde animai
  181. eliciatur et introrsum pars abdita cedat,
  182. pars etiam distracta per artus non queat esse
  183. coniuncta inter se neque motu mutua fungi;
  184. inter enim saepit coetus natura viasque.
  185. ergo sensus abit mutatis motibus alte.
  186. et quoniam non est quasi quod suffulciat artus,
  187. debile fit corpus languescuntque omnia membra,
  188. bracchia palpebraeque cadunt poplitesque cubanti
  189. saepe tamen summittuntur virisque resolvunt.
  190. Deinde cibum sequitur somnus, quia, quae facit ,
  191. haec eadem cibus, in venas dum diditur omnis,
  192. efficit. et multo sopor ille gravissimus exstat,
  193. quem satur aut lassus capias, quia plurima tum se
  194. corpora conturbant magno contusa labore.
  195. fit ratione eadem coniectus parte animai
  196. altior atque foras eiectus largior eius,
  197. et divisior inter se ac distractior intus.
  198. Et quo quisque fere studio devinctus adhaeret
  199. aut quibus in rebus multum sumus ante morati
  200. atque in ea ratione fuit contenta magis mens,
  201. in somnis eadem plerumque videmur obire:
  202. causidici causas agere et componere leges,
  203. induperatores pugnare ac proelia obire,
  204. nautae contractum cum ventis degere bellum,
  205. nos agere hoc autem et naturam quaerere rerum
  206. semper et inventam patriis exponere chartis.
  207. cetera sic studia atque artes plerumque videntur