De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. illi, cui suave est, levissima corpora debent
  2. contractabiliter caulas intrare palati,
  3. at contra quibus est eadem res intus acerba,
  4. aspera ni mirum penetrant hamataque fauces.
  5. nunc facile est ex his rebus cognoscere quaeque.
  6. quippe ubi cui febris bili superante coorta est
  7. aut alia ratione aliquast vis excita morbi,
  8. perturbatur ibi iam totum corpus et omnes
  9. commutantur ibi positurae principiorum;
  10. fit prius ad sensum ut quae corpora conveniebant
  11. nunc non conveniant, et cetera sint magis apta,
  12. quae penetrata queunt sensum progignere acerbum;
  13. utraque enim sunt in mellis commixta sapore;
  14. id quod iam supera tibi saepe ostendimus ante.
  15. Nunc age, quo pacto naris adiectus odoris
  16. tangat agam. primum res multas esse necessest
  17. unde fluens volvat varius se fluctus odorum,
  18. et fluere et mitti volgo spargique putandumst;
  19. verum aliis alius magis est animantibus aptus,
  20. dissimilis propter formas. ideoque per auras
  21. mellis apes quamvis longe ducuntur odore,
  22. volturiique cadaveribus; tum fissa ferarum
  23. ungula quo tulerit gressum promissa canum vis
  24. ducit, et humanum longe praesentit odorem
  25. Romulidarum arcis servator, candidus anser.
  26. sic aliis alius nidor datus ad sua quemque
  27. pabula ducit et a taetro resilire veneno
  28. cogit, eoque modo servantur saecla ferarum.
  29. Hic odor ipse igitur, naris qui cumque lacessit,
  30. est alio ut possit permitti longius alter;
  31. sed tamen haud quisquam tam longe fertur eorum
  32. quam sonitus, quam vox, mitto iam dicere quam res
  33. quae feriunt oculorum acies visumque lacessunt.
  34. errabundus enim tarde venit ac perit ante
  35. paulatim facilis distractus in auras;
  36. ex alto primum quia vix emittitur ex re;
  37. nam penitus fluere atque recedere rebus odores
  38. significat quod fracta magis redolere videntur
  39. omnia, quod contrita, quod igni conlabefacta.
  40. deinde videre licet maioribus esse creatum
  41. principiis quam vox, quoniam per saxea saepta
  42. non penetrat, qua vox volgo sonitusque feruntur.
  43. quare etiam quod olet non tam facile esse videbis
  44. investigare in qua sit regione locatum;
  45. refrigescit enim cunctando plaga per auras
  46. nec calida ad sensum decurrunt nuntia rerum.
  47. errant saepe canes itaque et vestigia quaerunt.
  48. Nec tamen hoc solis in odoribus atque saporum
  49. in generest, sed item species rerum atque colores
  50. non ita conveniunt ad sensus omnibus omnes,
  51. ut non sint aliis quaedam magis acria visu.
  52. quin etiam gallum noctem explaudentibus alis
  53. auroram clara consuetum voce vocare,
  54. noenu queunt rapidi contra constare leones
  55. inque tueri: ita continuo meminere fugai.
  56. ni mirum quia sunt gallorum in corpore quaedam
  57. semina, quae cum sunt oculis inmissa leonum,
  58. pupillas interfodiunt acremque dolorem
  59. praebent, ut nequeant contra durare feroces,
  60. cum tamen haec nostras acies nil laedere possint,
  61. aut quia non penetrant aut quod penetrantibus illis
  62. exitus ex oculis liber datur, in remorando
  63. laedere ne possint ex ulla lumina parte.
  64. Nunc age, quae moveant animum res accipe, et unde
  65. quae veniunt veniant in mentem percipe paucis.
  66. principio hoc dico, rerum simulacra vagari
  67. multa modis multis in cunctas undique partis
  68. tenvia, quae facile inter se iunguntur in auris,
  69. obvia cum veniunt, ut aranea bratteaque auri.
  70. quippe etenim multo magis haec sunt tenvia textu
  71. quam quae percipiunt oculos visumque lacessunt,
  72. corporis haec quoniam penetrant per rara cientque
  73. tenvem animi naturam intus sensumque lacessunt.
  74. Centauros itaque et Scyllarum membra videmus
  75. Cerbereasque canum facies simulacraque eorum
  76. quorum morte obita tellus amplectitur ossa;
  77. omnigenus quoniam passim simulacra feruntur,
  78. partim sponte sua quae fiunt in ipso,
  79. partim quae variis ab rebus cumque recedunt
  80. et quae confiunt ex horum facta figuris.
  81. nam certe ex vivo Centauri non fit imago,
  82. nulla fuit quoniam talis natura animata;
  83. verum ubi equi atque hominis casu convenit imago,
  84. haerescit facile extemplo, quod diximus ante,
  85. propter subtilem naturam et tenvia texta.
  86. cetera de genere hoc eadem ratione creantur.
  87. quae cum mobiliter summa levitate feruntur,
  88. ut prius ostendi, facile uno commovet ictu
  89. quae libet una animum nobis subtilis imago;
  90. tenvis enim mens est et mire mobilis ipsa.
  91. haec fieri ut memoro, facile hinc cognoscere possis.
  92. quatinus hoc simile est illi, quod mente videmus
  93. atque oculis, simili fieri ratione necessest.
  94. Nunc igitur docui quoniam me forte leonum
  95. cernere per simulacra, oculos quae cumque lacessunt,
  96. scire licet mentem simili ratione moveri
  97. per simulacra leonum et cetera quae videt aeque
  98. nec minus atque oculi, nisi quod mage tenvia cernit.
  99. nec ratione alia, cum somnus membra profudit,
  100. mens animi vigilat, nisi quod simulacra lacessunt
  101. haec eadem nostros animos quae cum vigilamus,
  102. usque adeo, certe ut videamur cernere eum quem
  103. rellicta vita iam mors et terra potitast.
  104. hoc ideo fieri cogit natura, quod omnes
  105. corporis offecti sensus per membra quiescunt
  106. nec possunt falsum veris convincere rebus.
  107. praeterea meminisse iacet languetque sopore,
  108. nec dissentit eum mortis letique potitum
  109. iam pridem, quem mens vivom se cernere credit.
  110. quod super est, non est mirum simulacra moveri
  111. bracchiaque in numerum iactare et cetera membra;
  112. nam fit ut in somnis facere hoc videatur imago.
  113. quippe, ubi prima perit alioque est altera nata
  114. inde statu, prior hic gestum mutasse videtur.
  115. scilicet id fieri celeri ratione putandumst:
  116. tanta est mobilitas et rerum copia tanta
  117. tantaque sensibili quovis est tempore in uno
  118. copia particularum, ut possit suppeditare.
  119. Multaque in his rebus quaeruntur multaque nobis
  120. clarandumst, plane si res exponere avemus.
  121. quaeritur in primis quare, quod cuique libido
  122. venerit, extemplo mens cogitet eius id ipsum.
  123. anne voluntatem nostram simulacra tuentur
  124. et simul ac volumus nobis occurrit imago,
  125. si mare, si terram cordist, si denique caelum?
  126. conventus hominum, pompam, convivia, pugnas,
  127. omnia sub verbone creat natura paratque?
  128. cum praesertim aliis eadem in regione locoque
  129. longe dissimilis animus res cogitet omnis.
  130. quid porro, in numerum procedere cum simulacra
  131. cernimus in somnis et mollia membra movere,
  132. mollia mobiliter cum alternis bracchia mittunt
  133. et repetunt oculis gestum pede convenienti?
  134. scilicet arte madent simulacra et docta vagantur,
  135. nocturno facere ut possint in tempore ludos.
  136. an magis illud erit verum? quia tempore in uno,
  137. cum sentimus, id est cum vox emittitur una,
  138. tempora multa latent, ratio quae comperit esse,
  139. propterea fit uti quovis in tempore quaeque
  140. praesto sint simulacra locis in quisque parata.
  141. tanta est mobilitas et rerum copia tanta.
  142. hoc ubi prima perit alioque est altera nata
  143. inde statu, prior hic gestum mutasse videtur.
  144. et quia tenvia sunt, nisi quae contendit, acute
  145. cernere non potis est animus; proinde omnia quae sunt
  146. praeterea pereunt, nisi quae ex sese ipse paravit.
  147. ipse parat sese porro speratque futurum
  148. ut videat quod consequitur rem quamque: fit ergo.
  149. nonne vides oculos etiam, cum tenvia quae sunt
  150. praeterea pereunt, nisi quae ex se ipse paravit
  151. cernere coeperunt, contendere se atque parare,
  152. nec sine eo fieri posse ut cernamus acute?
  153. et tamen in rebus quoque apertis noscere possis,
  154. si non advertas animum, proinde esse quasi omni
  155. tempore semotum fuerit longeque remotum.
  156. cur igitur mirumst, animus si cetera perdit
  157. praeter quam quibus est in rebus deditus ipse?
  158. deinde adopinamur de signis maxima parvis
  159. ac nos in fraudem induimus frustraminis ipsi.
  160. Fit quoque ut inter dum non suppeditetur imago
  161. eiusdem generis, sed femina quae fuit ante,
  162. in manibus vir uti factus videatur adesse,
  163. aut alia ex alia facies aetasque sequatur.
  164. quod ne miremur sopor atque oblivia curant.
  165. Illud in his rebus vitium vehementer
  166. effugere errorem vitareque praemetuenter,
  167. lumina ne facias oculorum clara creata,
  168. prospicere ut possimus, et ut proferre queamus
  169. proceros passus, ideo fastigia posse
  170. surarum ac feminum pedibus fundata plicari,
  171. bracchia tum porro validis ex apta lacertis
  172. esse manusque datas utraque ex parte ministras,
  173. ut facere ad vitam possemus quae foret usus.
  174. cetera de genere hoc inter quae cumque pretantur,
  175. omnia perversa praepostera sunt ratione,
  176. nil ideo quoniam natumst in corpore ut uti
  177. possemus, sed quod natumst id procreat usum.
  178. nec fuit ante videre oculorum lumina nata,
  179. nec dictis orare prius quam lingua creatast,
  180. sed potius longe linguae praecessit origo
  181. sermonem multoque creatae sunt prius aures
  182. quam sonus est auditus, et omnia denique membra
  183. ante fuere, ut opinor, eorum quam foret usus;
  184. haud igitur potuere utendi crescere causa.
  185. at contra conferre manu certamina pugnae
  186. et lacerare artus foedareque membra cruore
  187. ante fuit multo quam lucida tela volarent,
  188. et volnus vitare prius natura
  189. quam daret obiectum parmai laeva per artem.
  190. scilicet et fessum corpus mandare quieti
  191. multo antiquius est quam lecti mollia strata,
  192. et sedare sitim prius est quam pocula natum.
  193. haec igitur possunt utendi cognita causa
  194. credier, ex usu quae sunt vitaque reperta.
  195. illa quidem seorsum sunt omnia, quae prius ipsa
  196. nata dedere suae post notitiam utilitatis.
  197. quo genere in primis sensus et membra videmus;
  198. quare etiam atque etiam procul est ut credere possis
  199. utilitatis ob officium potuisse creari.
  200. Illud item non est mirandum, corporis ipsa
  201. quod natura cibum quaerit cuiusque animantis.
  202. quippe etenim fluere atque recedere corpora rebus
  203. multa modis multis docui, sed plurima debent
  204. ex animalibus; quae quia sunt exercita motu,
  205. multa per os exhalantur, cum languida anhelant,
  206. multaque per sudorem ex alto pressa feruntur.
  207. his igitur rebus rarescit corpus et omnis
  208. subruitur natura, dolor quam consequitur rem.
  209. propterea capitur cibus, ut suffulciat artus
  210. et recreet vires inter datus, atque patentem
  211. per membra ac venas ut amorem opturet edendi.
  212. umor item discedit in omnia quae loca cumque
  213. poscunt umorem; glomerataque multa vaporis
  214. corpora, quae stomacho praebent incendia nostro,
  215. dissupat adveniens liquor ac restinguit ut ignem,
  216. urere ne possit calor amplius aridus artus.
  217. sic igitur tibi anhela sitis de corpore nostro
  218. abluitur, sic expletur ieiuna cupido.
  219. Nunc qui fiat uti passus proferre queamus,
  220. cum volumus, quareque datum sit membra movere
  221. et quae res tantum hoc oneris protrudere nostri
  222. corporis insuerit, dicam: tu percipe dicta.
  223. dico animo nostro primum simulacra meandi
  224. accidere atque animum pulsare, ut diximus ante.
  225. inde voluntas fit; neque enim facere incipit ullam
  226. rem quisquam, quam mens providit quid velit ante.
  227. id quod providet, illius rei constat imago,
  228. ergo animus cum sese ita commovet ut velit ire
  229. inque gredi, ferit extemplo quae in corpore toto
  230. per membra atque artus animai dissita vis est;
  231. et facilest factu, quoniam coniuncta tenetur.
  232. inde ea proporro corpus ferit, atque ita tota
  233. paulatim moles protruditur atque movetur.
  234. praeterea tum rarescit quoque corpus et ,
  235. scilicet ut debet qui semper mobilis extat,
  236. per patefacta venit penetratque foramina largus,
  237. et dispargitur ad partis ita quasque minutas
  238. corporis. hic igitur rebus fit utrimque duabus,
  239. corpus ut ac navis velis ventoque feratur.
  240. nec tamen illud in his rebus mirabile constat,
  241. tantula quod tantum corpus corpuscula possunt
  242. contorquere et onus totum convertere nostrum;
  243. quippe etenim ventus subtili corpore tenvis
  244. trudit agens magnam magno molimine navem
  245. et manus una regit quanto vis impete euntem
  246. atque gubernaclum contorquet quo libet unum,
  247. multaque per trocleas et tympana pondere magno
  248. commovet atque levi sustollit machina nisu.
  249. Nunc quibus ille modis somnus per membra quietem
  250. inriget atque animi curas e pectore solvat,
  251. suavidicis potius quom multis versibus edam,
  252. parvus ut est cycni melior canor, ille gruum quam
  253. clamor in aetheriis dispersus nubibus austri.
  254. tu mihi da tenuis auris animumque sagacem,
  255. ne fieri negites quae dicam posse retroque
  256. vera repulsanti discedas pectore dicta,
  257. tutemet in culpa cum sis neque cernere possis.
  258. Principio somnus fit ubi est distracta per artus
  259. vis animae partimque foras eiecta recessit
  260. et partim contrusa magis concessit in altum;
  261. dissoluuntur enim tum demum membra fluuntque.
  262. nam dubium non est, animai quin opera sit
  263. sensus hic in nobis, quem cum sopor inpedit esse,
  264. tum nobis animam perturbatam esse putandumst
  265. eiectamque foras, non omnem; namque iaceret
  266. aeterno corpus perfusum frigore leti.
  267. quippe ubi nulla latens animai pars remaneret
  268. in membris, cinere ut multa latet obrutus ignis,
  269. unde reconflari sensus per membra repente
  270. possit, ut ex igni caeco consurgere flamma?
  271. Sed quibus haec rebus novitas confiat et unde
  272. perturbari anima et corpus languescere possit,
  273. expediam: tu fac ne ventis verba profundam.
  274. Principio externa corpus de parte necessum est,
  275. quoniam vicinum tangitur auris,
  276. tundier atque eius crebro pulsarier ictu,
  277. proptereaque fere res omnes aut corio sunt
  278. aut etiam conchis aut callo aut cortice tectae.
  279. interiorem etiam partem spirantibus
  280. verberat hic idem, cum ducitur atque reflatur.
  281. quare utrimque secus cum corpus vapulet et cum