De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. reddere mendose causas utriusque figurae,
  2. quam manibus manifesta suis emittere quoquam
  3. et violare fidem primam et convellere tota
  4. fundamenta quibus nixatur vita salusque.
  5. non modo enim ratio ruat omnis, vita quoque ipsa
  6. concidat extemplo, nisi credere sensibus ausis
  7. praecipitisque locos vitare et cetera quae sint
  8. in genere hoc fugienda, sequi contraria quae sint.
  9. illa tibi est igitur verborum copia cassa
  10. omnis, quae contra sensus instructa paratast.
  11. Denique ut in fabrica, si pravast regula prima,
  12. normaque si fallax rectis regionibus exit,
  13. et libella aliqua si ex parti claudicat hilum,
  14. omnia mendose fieri atque obstipa necessu est
  15. prava cubantia prona supina atque absona tecta,
  16. iam ruere ut quaedam videantur velle, ruantque
  17. prodita iudiciis fallacibus omnia primis,
  18. sic igitur ratio tibi rerum prava necessest
  19. falsaque sit, falsis quae cumque ab sensibus ortast.
  20. Nunc alii sensus quo pacto quisque suam rem
  21. sentiat, haud quaquam ratio scruposa relicta est.
  22. Principio auditur sonus et vox omnis, in auris
  23. insinuata suo pepulere ubi corpore sensum.
  24. corpoream quoque enim vocem constare fatendumst
  25. et sonitum, quoniam possunt inpellere sensus.
  26. Praeterea radit vox fauces saepe facitque
  27. asperiora foras gradiens arteria clamor,
  28. quippe per angustum turba maiore coorta
  29. ire foras ubi coeperunt primordia vocum.
  30. scilicet expletis quoque ianua raditur oris.
  31. haud igitur dubiumst quin voces verbaque constent
  32. corporeis e principiis, ut laedere possint.
  33. nec te fallit item quid corporis auferat et quid
  34. detrahat ex hominum nervis ac viribus ipsis
  35. perpetuus sermo nigrai noctis ad umbram
  36. aurorae perductus ab exoriente nitore,
  37. praesertim si cum summost clamore profusus.
  38. ergo corpoream vocem constare necessest,
  39. multa loquens quoniam amittit de corpore partem.
  40. Asperitas autem vocis fit ab asperitate
  41. principiorum et item levor levore creatur;
  42. nec simili penetrant auris primordia forma,
  43. cum tuba depresso graviter sub murmure mugit
  44. et reboat raucum retro cita barbita bombum,
  45. et iam Dauliades natae hortis ex Heliconis
  46. cum liquidam tollunt lugubri voce querellam.
  47. Hasce igitur penitus voces cum corpore nostro
  48. exprimimus rectoque foras emittimus ore,
  49. mobilis articulat nervorum daedala lingua,
  50. formaturaque labrorum pro parte figurat.
  51. hoc ubi non longum spatiumst unde illa profecta
  52. perveniat vox quaeque, necessest verba quoque ipsa
  53. plane exaudiri discernique articulatim;
  54. servat enim formaturam servatque figuram.
  55. at si inter positum spatium sit longius aequo,
  56. per multum confundi verba necessest
  57. et conturbari vocem, dum transvolat auras.
  58. ergo fit, sonitum ut possis sentire neque illam
  59. internoscere, verborum sententia quae sit;
  60. usque adeo confusa venit vox inque pedita.
  61. Praeterea verbum saepe unum perciet auris
  62. omnibus in populo missum praeconis ab ore.
  63. in multas igitur voces vox una repente
  64. diffugit, in privas quoniam se dividit auris
  65. obsignans formam verbis clarumque sonorem.
  66. at quae pars vocum non auris incidit ipsas,
  67. praeter lata perit frustra diffusa per auras.
  68. pars solidis adlisa locis reiecta sonorem
  69. reddit et inter dum frustratur imagine verbi.
  70. Quae bene cum videas, rationem reddere possis
  71. tute tibi atque aliis, quo pacto per loca sola
  72. saxa paris formas verborum ex ordine reddant.
  73. palantis comites com montis inter opacos
  74. quaerimus et magna dispersos voce ciemus.
  75. sex etiam aut septem loca vidi reddere vocis,
  76. unam cum iaceres: ita colles collibus ipsi
  77. verba repulsantes iterabant dicta referri.
  78. haec loca capripedes Satyros Nymphasque tenere
  79. finitimi fingunt et Faunos esse locuntur,
  80. quorum noctivago strepitu ludoque iocanti
  81. adfirmant volgo taciturna silentia rumpi
  82. chordarumque sonos fieri dulcisque querellas,
  83. tibia quas fundit digitis pulsata canentum,
  84. et genus agricolum late sentiscere, quom Pan
  85. pinea semiferi capitis velamina quassans
  86. unco saepe labro calamos percurrit hiantis,
  87. fistula silvestrem ne cesset fundere musam.
  88. cetera de genere hoc monstra ac portenta loquontur,
  89. ne loca deserta ab divis quoque forte putentur
  90. sola tenere. ideo iactant miracula dictis
  91. aut aliqua ratione alia ducuntur, ut omne
  92. humanum genus est avidum nimis auricularum.
  93. Quod super est, non est mirandum qua ratione,
  94. per loca quae nequeunt oculi res cernere apertas,
  95. haec loca per voces veniant aurisque lacessant,
  96. conloquium clausis foribus quoque saepe videmus;
  97. ni mirum quia vox per flexa foramina rerum
  98. incolumis transire potest, simulacra renutant;
  99. perscinduntur enim, nisi recta foramina tranant,
  100. qualia sunt vitrei, species qua travolat omnis.
  101. praeterea partis in cunctas dividitur vox,
  102. ex aliis aliae quoniam gignuntur, ubi una
  103. dissuluit semel in multas exorta, quasi ignis
  104. saepe solet scintilla suos se spargere in ignis.
  105. ergo replentur loca vocibus abdita retro,
  106. omnia quae circum fervunt sonituque cientur.
  107. at simulacra viis derectis omnia tendunt,
  108. ut sunt missa semel; qua propter cernere nemo
  109. saepe supra potis est, at voces accipere extra.
  110. et tamen ipsa quoque haec, dum transit clausa domorum
  111. vox optunditur atque auris confusa penetrat
  112. et sonitum potius quam verba audire videmur.
  113. Hoc, qui sentimus sucum, lingua atque palatum
  114. plusculum habent in se rationis, plus operai.
  115. principio sucum sentimus in ore, cibum cum
  116. mandendo exprimimus, ceu plenam spongiam aquai
  117. siquis forte manu premere ac siccare .
  118. inde quod exprimimus per caulas omne palati
  119. diditur et rarae per flexa foramina linguae,
  120. hoc ubi levia sunt manantis corpora suci,
  121. suaviter attingunt et suaviter omnia tractant
  122. umida linguai circum sudantia templa;
  123. at contra pungunt sensum lacerantque coorta,
  124. quanto quaeque magis sunt asperitate repleta.
  125. deinde voluptas est e suco fine palati;
  126. cum vero deorsum per fauces praecipitavit,
  127. nulla voluptas est, dum diditur omnis in artus;
  128. nec refert quicquam quo victu corpus alatur,
  129. dum modo quod capias concoctum didere possis
  130. artubus et stomachi tumidum servare tenorem.
  131. Nunc aliis alius qui sit cibus ut videamus,
  132. expediam, quareve, aliis quod triste et amarumst,
  133. hoc tamen esse aliis possit perdulce videri,
  134. tantaque in his rebus distantia differitasque est,
  135. ut quod aliis cibus est aliis fuat acre venenum;
  136. est itaque ut serpens, hominis quae tacta salivis
  137. disperit ac sese mandendo conficit ipsa.
  138. praeterea nobis veratrum est acre venenum,
  139. at capris adipes et cocturnicibus auget.
  140. id quibus ut fiat rebus cognoscere possis,
  141. principio meminisse decet quae diximus ante,
  142. semina multimodis in rebus mixta teneri.
  143. porro omnes quae cumque cibum capiunt animantes,
  144. ut sunt dissimiles extrinsecus et generatim
  145. extima membrorum circumcaesura ,
  146. proinde et seminibus constant variantque figura.
  147. semina cum porro distent, differre necessest
  148. intervalla viasque, foramina quae perhibemus,
  149. omnibus in membris et in ore ipsoque palato.
  150. esse minora igitur quaedam maioraque debent,
  151. esse triquetra aliis, aliis quadrata necessest,
  152. multa rutunda, modis multis multangula quaedam.
  153. namque figurarum ratio ut motusque reposcunt,
  154. proinde foraminibus debent differe figurae
  155. et variare viae proinde ac textura .
  156. hoc ubi quod suave est aliis aliis fit amarum,
  157. illi, cui suave est, levissima corpora debent
  158. contractabiliter caulas intrare palati,
  159. at contra quibus est eadem res intus acerba,
  160. aspera ni mirum penetrant hamataque fauces.
  161. nunc facile est ex his rebus cognoscere quaeque.
  162. quippe ubi cui febris bili superante coorta est
  163. aut alia ratione aliquast vis excita morbi,
  164. perturbatur ibi iam totum corpus et omnes
  165. commutantur ibi positurae principiorum;
  166. fit prius ad sensum ut quae corpora conveniebant
  167. nunc non conveniant, et cetera sint magis apta,
  168. quae penetrata queunt sensum progignere acerbum;
  169. utraque enim sunt in mellis commixta sapore;
  170. id quod iam supera tibi saepe ostendimus ante.
  171. Nunc age, quo pacto naris adiectus odoris
  172. tangat agam. primum res multas esse necessest
  173. unde fluens volvat varius se fluctus odorum,
  174. et fluere et mitti volgo spargique putandumst;
  175. verum aliis alius magis est animantibus aptus,
  176. dissimilis propter formas. ideoque per auras
  177. mellis apes quamvis longe ducuntur odore,
  178. volturiique cadaveribus; tum fissa ferarum
  179. ungula quo tulerit gressum promissa canum vis
  180. ducit, et humanum longe praesentit odorem
  181. Romulidarum arcis servator, candidus anser.
  182. sic aliis alius nidor datus ad sua quemque
  183. pabula ducit et a taetro resilire veneno
  184. cogit, eoque modo servantur saecla ferarum.
  185. Hic odor ipse igitur, naris qui cumque lacessit,
  186. est alio ut possit permitti longius alter;
  187. sed tamen haud quisquam tam longe fertur eorum
  188. quam sonitus, quam vox, mitto iam dicere quam res
  189. quae feriunt oculorum acies visumque lacessunt.
  190. errabundus enim tarde venit ac perit ante
  191. paulatim facilis distractus in auras;
  192. ex alto primum quia vix emittitur ex re;
  193. nam penitus fluere atque recedere rebus odores
  194. significat quod fracta magis redolere videntur
  195. omnia, quod contrita, quod igni conlabefacta.
  196. deinde videre licet maioribus esse creatum
  197. principiis quam vox, quoniam per saxea saepta
  198. non penetrat, qua vox volgo sonitusque feruntur.
  199. quare etiam quod olet non tam facile esse videbis
  200. investigare in qua sit regione locatum;
  201. refrigescit enim cunctando plaga per auras
  202. nec calida ad sensum decurrunt nuntia rerum.
  203. errant saepe canes itaque et vestigia quaerunt.
  204. Nec tamen hoc solis in odoribus atque saporum
  205. in generest, sed item species rerum atque colores
  206. non ita conveniunt ad sensus omnibus omnes,
  207. ut non sint aliis quaedam magis acria visu.
  208. quin etiam gallum noctem explaudentibus alis
  209. auroram clara consuetum voce vocare,
  210. noenu queunt rapidi contra constare leones
  211. inque tueri: ita continuo meminere fugai.
  212. ni mirum quia sunt gallorum in corpore quaedam
  213. semina, quae cum sunt oculis inmissa leonum,
  214. pupillas interfodiunt acremque dolorem
  215. praebent, ut nequeant contra durare feroces,
  216. cum tamen haec nostras acies nil laedere possint,
  217. aut quia non penetrant aut quod penetrantibus illis
  218. exitus ex oculis liber datur, in remorando
  219. laedere ne possint ex ulla lumina parte.
  220. Nunc age, quae moveant animum res accipe, et unde
  221. quae veniunt veniant in mentem percipe paucis.
  222. principio hoc dico, rerum simulacra vagari
  223. multa modis multis in cunctas undique partis
  224. tenvia, quae facile inter se iunguntur in auris,
  225. obvia cum veniunt, ut aranea bratteaque auri.
  226. quippe etenim multo magis haec sunt tenvia textu
  227. quam quae percipiunt oculos visumque lacessunt,
  228. corporis haec quoniam penetrant per rara cientque
  229. tenvem animi naturam intus sensumque lacessunt.
  230. Centauros itaque et Scyllarum membra videmus
  231. Cerbereasque canum facies simulacraque eorum
  232. quorum morte obita tellus amplectitur ossa;
  233. omnigenus quoniam passim simulacra feruntur,
  234. partim sponte sua quae fiunt in ipso,
  235. partim quae variis ab rebus cumque recedunt
  236. et quae confiunt ex horum facta figuris.
  237. nam certe ex vivo Centauri non fit imago,
  238. nulla fuit quoniam talis natura animata;
  239. verum ubi equi atque hominis casu convenit imago,
  240. haerescit facile extemplo, quod diximus ante,
  241. propter subtilem naturam et tenvia texta.
  242. cetera de genere hoc eadem ratione creantur.
  243. quae cum mobiliter summa levitate feruntur,
  244. ut prius ostendi, facile uno commovet ictu
  245. quae libet una animum nobis subtilis imago;
  246. tenvis enim mens est et mire mobilis ipsa.
  247. haec fieri ut memoro, facile hinc cognoscere possis.
  248. quatinus hoc simile est illi, quod mente videmus
  249. atque oculis, simili fieri ratione necessest.
  250. Nunc igitur docui quoniam me forte leonum
  251. cernere per simulacra, oculos quae cumque lacessunt,
  252. scire licet mentem simili ratione moveri
  253. per simulacra leonum et cetera quae videt aeque
  254. nec minus atque oculi, nisi quod mage tenvia cernit.
  255. nec ratione alia, cum somnus membra profudit,
  256. mens animi vigilat, nisi quod simulacra lacessunt
  257. haec eadem nostros animos quae cum vigilamus,
  258. usque adeo, certe ut videamur cernere eum quem
  259. rellicta vita iam mors et terra potitast.
  260. hoc ideo fieri cogit natura, quod omnes
  261. corporis offecti sensus per membra quiescunt
  262. nec possunt falsum veris convincere rebus.
  263. praeterea meminisse iacet languetque sopore,
  264. nec dissentit eum mortis letique potitum
  265. iam pridem, quem mens vivom se cernere credit.
  266. quod super est, non est mirum simulacra moveri
  267. bracchiaque in numerum iactare et cetera membra;
  268. nam fit ut in somnis facere hoc videatur imago.
  269. quippe, ubi prima perit alioque est altera nata
  270. inde statu, prior hic gestum mutasse videtur.
  271. scilicet id fieri celeri ratione putandumst:
  272. tanta est mobilitas et rerum copia tanta
  273. tantaque sensibili quovis est tempore in uno
  274. copia particularum, ut possit suppeditare.
  275. Multaque in his rebus quaeruntur multaque nobis
  276. clarandumst, plane si res exponere avemus.
  277. quaeritur in primis quare, quod cuique libido
  278. venerit, extemplo mens cogitet eius id ipsum.