De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. stercore de taetro, putorem cum sibi nacta est
  2. intempestivis ex imbribus umida tellus.
  3. Praeterea cunctas itidem res vertere sese.
  4. vertunt se fluvii in frondes et pabula laeta
  5. in pecudes, vertunt pecudes in corpora nostra
  6. naturam, et nostro de corpore saepe ferarum
  7. augescunt vires et corpora pennipotentum.
  8. ergo omnes natura cibos in corpora viva
  9. vertit et hinc sensus animantum procreat omnes,
  10. non alia longe ratione atque arida ligna
  11. explicat in flammas et in ignis omnia versat.
  12. iamne vides igitur magni primordia rerum
  13. referre in quali sint ordine quaeque locata
  14. et commixta quibus dent motus accipiantque?
  15. Tum porro, quid id est, animum quod percutit, ipsum,
  16. quod movet et varios sensus expromere cogit,
  17. ex insensilibus ne credas sensile gigni?
  18. ni mirum lapides et ligna et terra quod una
  19. mixta tamen nequeunt vitalem reddere sensum.
  20. illud in his igitur rebus meminisse decebit,
  21. non ex omnibus omnino, quaecumque creant res
  22. sensilia, extemplo me gigni dicere sensus,
  23. sed magni referre ea primum quantula constent,
  24. sensile quae faciunt, et qua sint praedita forma,
  25. motibus ordinibus posituris denique quae sint.
  26. quarum nil rerum in lignis glaebisque videmus;
  27. et tamen haec, cum sunt quasi putrefacta per imbres,
  28. vermiculos pariunt, quia corpora materiai
  29. antiquis ex ordinibus permota nova re
  30. conciliantur ita ut debent animalia gigni.
  31. Deinde ex sensilibus qui sensile posse creari
  32. constituunt, porro ex aliis sentire sueti
  33. * * *
  34. mollia cum faciunt; nam sensus iungitur omnis
  35. visceribus nervis venis, quae cumque videmus
  36. mollia mortali consistere corpore creta.
  37. sed tamen esto iam posse haec aeterna manere;
  38. nempe tamen debent aut sensum partis habere
  39. aut similis totis animalibus esse putari.
  40. at nequeant per se partes sentire necesse est:
  41. namque animus sensus membrorum respuit omnis,
  42. nec manus a nobis potis est secreta neque ulla
  43. corporis omnino sensum pars sola tenere.
  44. linquitur ut totis animantibus adsimulentur,
  45. vitali ut possint consentire undique sensu.
  46. qui poterunt igitur rerum primordia dici
  47. et leti vitare vias, animalia cum sint,
  48. atque animalia sint mortalibus una eademque?
  49. quod tamen ut possint, at coetu concilioque
  50. nil facient praeter volgum turbamque animantum,
  51. scilicet ut nequeant homines armenta feraeque
  52. inter sese ullam rem gignere conveniundo.
  53. sic itidem quae sentimus sentire necessest.
  54. quod si forte suum dimittunt corpore sensum
  55. atque alium capiunt, quid opus fuit adtribui id quod
  56. detrahitur? tum praeterea, quod fudimus ante,
  57. quatinus in pullos animalis vertier ova
  58. cernimus alituum vermisque effervere terra,
  59. intempestivos quam putor cepit ob imbris,
  60. scire licet gigni posse ex non sensibus sensus.
  61. Quod si forte aliquis dicet, dum taxat oriri
  62. posse ex non sensu sensus mutabilitate,
  63. aut aliquo tamquam partu quod proditur extra,
  64. huic satis illud erit planum facere atque probare,
  65. non fieri partum nisi concilio ante coacto,
  66. nec quicquam commutari sine conciliatu.
  67. Principio nequeunt ullius corporis esse
  68. sensus ante ipsam genitam naturam animantis,
  69. ni mirum quia materies disiecta tenetur
  70. aere fluminibus terris terraque creatis,
  71. nec congressa modo vitalis convenientes
  72. contulit inter se motus, quibus omnituentes
  73. accensi sensus animantem quamque tuentur.
  74. Praeterea quamvis animantem grandior ictus,
  75. quam patitur natura, repente adfligit et omnis
  76. corporis atque animi pergit confundere sensus.
  77. dissoluuntur enim positurae principiorum
  78. et penitus motus vitales inpediuntur,
  79. donec materies omnis concussa per artus
  80. vitalis animae nodos a corpore solvit
  81. dispersamque foras per caulas eiecit omnis;
  82. nam quid praeterea facere ictum posse reamur
  83. oblatum, nisi discutere ac dissolvere quaeque?
  84. fit quoque uti soleant minus oblato acriter ictu
  85. reliqui motus vitalis vincere saepe,
  86. vincere et ingentis plagae sedare tumultus
  87. inque suos quicquid rursus revocare meatus
  88. et quasi iam leti dominantem in corpore motum
  89. discutere ac paene amissos accendere sensus;
  90. nam qua re potius leti iam limine ab ipso
  91. ad vitam possint conlecta mente reverti,
  92. quam quo decursum prope iam siet ire et abire?
  93. Praeterea, quoniam dolor est, ubi materiai
  94. corpora vi quadam per viscera viva per artus
  95. sollicitata suis trepidant in sedibus intus,
  96. inque locum quando remigrant, fit blanda voluptas,
  97. scire licet nullo primordia posse dolore
  98. temptari nullamque voluptatem capere ex se;
  99. quandoquidem non sunt ex ullis principiorum
  100. corporibus, quorum motus novitate laborent
  101. aut aliquem fructum capiant dulcedinis almae.
  102. haut igitur debent esse ullo praedita sensu.
  103. Denique uti possint sentire animalia quaeque,
  104. principiis si iam est sensus tribuendus eorum,
  105. quid, genus humanum propritim de quibus auctumst?
  106. scilicet et risu tremulo concussa cachinnant
  107. et lacrimis spargunt rorantibus ora genasque
  108. multaque de rerum mixtura dicere callent
  109. et sibi proporro quae sint primordia quaerunt;
  110. quando quidem totis mortalibus adsimulata
  111. ipsa quoque ex aliis debent constare elementis,
  112. inde alia ex aliis, nusquam consistere ut ausis;
  113. quippe sequar, quod cumque loqui ridereque dices
  114. et sapere, ex aliis eadem haec facientibus ut sit.
  115. quod si delira haec furiosaque cernimus esse
  116. et ridere potest non ex ridentibus auctus,
  117. et sapere et doctis rationem reddere dictis
  118. non ex seminibus sapientibus atque disertis,
  119. qui minus esse queant ea quae sentire videmus
  120. seminibus permixta carentibus undique sensu?
  121. Denique caelesti sumus omnes semine oriundi;
  122. omnibus ille idem pater est, unde alma liquentis
  123. umoris guttas mater cum terra recepit,
  124. feta parit nitidas fruges arbustaque laeta
  125. et genus humanum, parit omnia saecla ferarum,
  126. pabula cum praebet, quibus omnes corpora pascunt
  127. et dulcem ducunt vitam prolemque propagant;
  128. qua propter merito maternum nomen adepta est.
  129. cedit item retro, de terra quod fuit ante,
  130. in terras, et quod missumst ex aetheris oris,
  131. id rursum caeli rellatum templa receptant.
  132. nec sic interemit mors res ut materiai
  133. corpora conficiat, sed coetum dissupat ollis;
  134. inde aliis aliud coniungit et efficit, omnis
  135. res ut convertant formas mutentque colores
  136. et capiant sensus et puncto tempore reddant;
  137. ut noscas referre earum primordia rerum
  138. cum quibus et quali positura contineantur
  139. et quos inter se dent motus accipiantque,
  140. neve putes aeterna penes residere potesse
  141. corpora prima quod in summis fluitare videmus
  142. rebus et interdum nasci subitoque perire.
  143. quin etiam refert nostris in versibus ipsis
  144. cum quibus et quali sint ordine quaeque locata;
  145. namque eadem caelum mare terras flumina solem
  146. significant, eadem fruges arbusta animantis;
  147. si non omnia sunt, at multo maxima pars est
  148. consimilis; verum positura discrepitant res.
  149. sic ipsis in rebus item iam materiai
  150. intervalla vias conexus pondera plagas
  151. concursus motus ordo positura figurae
  152. cum permutantur, mutari res quoque debent.
  153. Nunc animum nobis adhibe veram ad rationem.
  154. nam tibi vehementer nova res molitur ad auris
  155. accedere et nova se species ostendere rerum.
  156. sed neque tam facilis res ulla est, quin ea primum
  157. difficilis magis ad credendum constet, itemque
  158. nil adeo magnum neque tam mirabile quicquam,
  159. quod non paulatim minuant mirarier omnes,
  160. principio caeli clarum purumque colorem
  161. quaeque in se cohibet, palantia sidera passim,
  162. lunamque et solis praeclara luce nitorem;
  163. omnia quae nunc si primum mortalibus essent
  164. ex improviso si sint obiecta repente,
  165. quid magis his rebus poterat mirabile dici,
  166. aut minus ante quod auderent fore credere gentes?
  167. nil, ut opinor; ita haec species miranda fuisset.
  168. quam tibi iam nemo fessus satiate videndi,
  169. suspicere in caeli dignatur lucida templa.
  170. desine qua propter novitate exterritus ipsa
  171. expuere ex animo rationem, sed magis acri
  172. iudicio perpende, et si tibi vera videntur,
  173. dede manus, aut, si falsum est, accingere contra.
  174. quaerit enim rationem animus, cum summa loci sit
  175. infinita foris haec extra moenia mundi,
  176. quid sit ibi porro, quo prospicere usque velit mens
  177. atque animi iactus liber quo pervolet ipse.
  178. Principio nobis in cunctas undique partis
  179. et latere ex utroque supra supterque per omne
  180. nulla est finis; uti docui, res ipsaque per se
  181. vociferatur, et elucet natura profundi.
  182. nullo iam pacto veri simile esse putandumst,
  183. undique cum vorsum spatium vacet infinitum
  184. seminaque innumero numero summaque profunda
  185. multimodis volitent aeterno percita motu,
  186. hunc unum terrarum orbem caelumque creatum,
  187. nil agere illa foris tot corpora materiai;
  188. cum praesertim hic sit natura factus et ipsa
  189. sponte sua forte offensando semina rerum
  190. multimodis temere in cassum frustraque coacta
  191. tandem coluerunt ea quae coniecta repente
  192. magnarum rerum fierent exordia semper,
  193. terrai maris et caeli generisque animantum.
  194. quare etiam atque etiam talis fateare necesse est
  195. esse alios alibi congressus materiai,
  196. qualis hic est, avido complexu quem tenet aether.
  197. Praeterea cum materies est multa parata,
  198. cum locus est praesto nec res nec causa moratur
  199. ulla, geri debent ni mirum et confieri res.
  200. nunc et seminibus si tanta est copia, quantam
  201. enumerare aetas animantum non queat omnis,
  202. quis eadem natura manet, quae semina rerum
  203. conicere in loca quaeque queat simili ratione
  204. atque huc sunt coniecta, necesse est confiteare
  205. esse alios aliis terrarum in partibus orbis
  206. et varias hominum gentis et saecla ferarum.
  207. Huc accedit ut in summa res nulla sit una,
  208. unica quae gignatur et unica solaque crescat,
  209. quin aliquoius siet saecli permultaque eodem
  210. sint genere. in primis animalibus indice mente
  211. invenies sic montivagum genus esse ferarum,
  212. sic hominum geminam prolem, sic denique mutas
  213. squamigerum pecudes et corpora cuncta volantum.
  214. qua propter caelum simili ratione fatendumst
  215. terramque et solem, lunam mare cetera quae sunt,
  216. non esse unica, sed numero magis innumerali;
  217. quando quidem vitae depactus terminus alte
  218. tam manet haec et tam nativo corpore constant
  219. quam genus omne, quod his generatimst rebus abundans.
  220. Quae bene cognita si teneas, natura videtur
  221. libera continuo, dominis privata superbis,
  222. ipsa sua per se sponte omnia dis agere expers.
  223. nam pro sancta deum tranquilla pectora pace
  224. quae placidum degunt aevom vitamque serenam,
  225. quis regere immensi summam, quis habere profundi
  226. indu manu validas potis est moderanter habenas,
  227. quis pariter caelos omnis convertere et omnis
  228. ignibus aetheriis terras suffire feracis,
  229. omnibus inve locis esse omni tempore praesto,
  230. nubibus ut tenebras faciat caelique serena
  231. concutiat sonitu, tum fulmina mittat et aedis
  232. saepe suas disturbet et in deserta recedens
  233. saeviat exercens telum, quod saepe nocentes
  234. praeterit exanimatque indignos inque merentes?
  235. Multaque post mundi tempus genitale diemque
  236. primigenum maris et terrae solisque coortum
  237. addita corpora sunt extrinsecus, addita circum
  238. semina, quae magnum iaculando contulit omne,
  239. unde mare et terrae possent augescere et unde
  240. appareret spatium caeli domus altaque tecta
  241. tolleret a terris procul et consurgeret aer.
  242. nam sua cuique, locis ex omnibus, omnia plagis
  243. corpora distribuuntur et ad sua saecla recedunt,
  244. umor ad umorem, terreno corpore terra
  245. crescit et ignem ignes procudunt aetheraque aether,
  246. donique ad extremum crescendi perfica finem
  247. omnia perduxit rerum natura creatrix;
  248. ut fit ubi nihilo iam plus est quod datur intra
  249. vitalis venas quam quod fluit atque recedit.
  250. omnibus hic aetas debet consistere rebus,
  251. hic natura suis refrenat viribus auctum.
  252. nam quae cumque vides hilaro grandescere adauctu
  253. paulatimque gradus aetatis scandere adultae,
  254. plura sibi adsumunt quam de se corpora mittunt,
  255. dum facile in venas cibus omnis inditur et dum
  256. non ita sunt late dispessa, ut multa remittant
  257. et plus dispendi faciant quam vescitur aetas.
  258. nam certe fluere atque recedere corpora rebus
  259. multa manus dandum est; sed plura accedere debent,
  260. donec alescendi summum tetigere cacumen.
  261. inde minutatim vires et robur adultum
  262. frangit et in partem peiorem liquitur aetas.
  263. quippe etenim quanto est res amplior, augmine adempto,
  264. et quo latior est, in cunctas undique partis
  265. plura modo dispargit et a se corpora mittit,
  266. nec facile in venas cibus omnis diditur ei
  267. nec satis est, pro quam largos exaestuat aestus,
  268. unde queat tantum suboriri ac subpeditare.
  269. iure igitur pereunt, cum rarefacta fluendo
  270. sunt et cum externis succumbunt omnia plagis,
  271. quando quidem grandi cibus aevo denique defit,
  272. nec tuditantia rem cessant extrinsecus ullam
  273. corpora conficere et plagis infesta domare.
  274. Sic igitur magni quoque circum moenia mundi
  275. expugnata dabunt labem putrisque ruinas;
  276. omnia debet enim cibus integrare novando
  277. et fulcire cibus, cibus omnia sustentare,
  278. ne quiquam, quoniam nec venae perpetiuntur
  279. quod satis est, neque quantum opus est natura ministrat.
  280. Iamque adeo fracta est aetas effetaque tellus
  281. vix animalia parva creat, quae cuncta creavit
  282. saecla deditque ferarum ingentia corpora partu.
  283. haud, ut opinor, enim mortalia saecla superne
  284. aurea de caelo demisit funis in arva
  285. nec mare nec fluctus plangentis saxa crearunt,
  286. sed genuit tellus eadem quae nunc alit ex se.
  287. praeterea nitidas fruges vinetaque laeta
  288. sponte sua primum mortalibus ipsa creavit,
  289. ipsa dedit dulcis fetus et pabula laeta;
  290. quae nunc vix nostro grandescunt aucta labore,
  291. conterimusque boves et viris agricolarum,
  292. conficimus ferrum vix arvis suppeditati:
  293. usque adeo parcunt fetus augentque laborem.
  294. iamque caput quassans grandis suspirat arator
  295. crebrius, in cassum magnos cecidisse labores,
  296. et cum tempora temporibus praesentia confert
  297. praeteritis, laudat fortunas saepe parentis.
  298. tristis item vetulae vitis sator atque vietae
  299. temporis incusat momen saeclumque fatigat,
  300. et crepat, antiquum genus ut pietate repletum
  301. perfacile angustis tolerarit finibus aevom,
  302. cum minor esset agri multo modus ante viritim;
  303. nec tenet omnia paulatim tabescere et ire
  304. ad capulum spatio aetatis defessa vetusto.
  1. E tenebris tantis tam clarum extollere lumen
  2. qui primus potuisti inlustrans commoda vitae,
  3. te sequor, o Graiae gentis decus, inque tuis nunc
  4. ficta pedum pono pressis vestigia signis,
  5. non ita certandi cupidus quam propter amorem
  6. quod te imitari aveo; quid enim contendat hirundo
  7. cycnis, aut quid nam tremulis facere artubus haedi
  8. consimile in cursu possint et fortis equi vis?
  9. tu, pater, es rerum inventor, tu patria nobis
  10. suppeditas praecepta, tuisque ex, inclute, chartis,
  11. floriferis ut apes in saltibus omnia libant,
  12. omnia nos itidem depascimur aurea dicta,
  13. aurea, perpetua semper dignissima vita.
  14. nam simul ac ratio tua coepit vociferari
  15. naturam rerum divina mente coorta
  16. diffugiunt animi terrores, moenia mundi
  17. discedunt. totum video per inane geri res.
  18. apparet divum numen sedesque quietae,
  19. quas neque concutiunt venti nec nubila nimbis
  20. aspergunt neque nix acri concreta pruina
  21. cana cadens violat semperque innubilus aether
  22. integit et large diffuso lumine ridet:
  23. omnia suppeditat porro natura neque ulla
  24. res animi pacem delibat tempore in ullo.
  25. at contra nusquam apparent Acherusia templa,
  26. nec tellus obstat quin omnia dispiciantur,
  27. sub pedibus quae cumque infra per inane geruntur.
  28. his ibi me rebus quaedam divina voluptas