De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. quae non dum clueant ullo temptata periclo.
  2. at quoniam fragili natura praedita constant,
  3. discrepat aeternum tempus potuisse manere
  4. innumerabilibus plagis vexata per aevom.
  5. Denique iam quoniam generatim reddita finis
  6. crescendi rebus constat vitamque tenendi,
  7. et quid quaeque queant per foedera naturai,
  8. quid porro nequeant, sancitum quando quidem extat,
  9. nec commutatur quicquam, quin omnia constant
  10. usque adeo, variae volucres ut in ordine cunctae
  11. ostendant maculas generalis corpore inesse,
  12. inmutabilis materiae quoque corpus habere
  13. debent ni mirum; nam si primordia rerum
  14. commutari aliqua possent ratione revicta,
  15. incertum quoque iam constet quid possit oriri,
  16. quid nequeat, finita potestas denique cuique
  17. qua nam sit ratione atque alte terminus haerens,
  18. nec totiens possent generatim saecla referre
  19. naturam mores victum motusque parentum.
  20. Tum porro quoniam est extremum quodque cacumen
  21. corporis illius, quod nostri cernere sensus
  22. iam nequeunt, id ni mirum sine partibus extat
  23. et minima constat natura nec fuit umquam
  24. per se secretum neque post hac esse valebit,
  25. alterius quoniamst ipsum pars primaque et una,
  26. inde aliae atque aliae similes ex ordine partes
  27. agmine condenso naturam corporis explent;
  28. quae quoniam per se nequeunt constare, necessest
  29. haerere unde queant nulla ratione revelli.
  30. sunt igitur solida primordia simplicitate,
  31. quae minimis stipata cohaerent partibus arte.
  32. non ex illorum conventu conciliata,
  33. sed magis aeterna pollentia simplicitate,
  34. unde neque avelli quicquam neque deminui iam
  35. concedit natura reservans semina rebus.
  36. Praeterea nisi erit minimum, parvissima quaeque
  37. corpora constabunt ex partibus infinitis,
  38. quippe ubi dimidiae partis pars semper habebit
  39. dimidiam partem nec res praefiniet ulla.
  40. ergo rerum inter summam minimamque quod escit,
  41. nil erit ut distet; nam quamvis funditus omnis
  42. summa sit infinita, tamen, parvissima quae sunt,
  43. ex infinitis constabunt partibus aeque.
  44. quod quoniam ratio reclamat vera negatque
  45. credere posse animum, victus fateare necessest
  46. esse ea quae nullis iam praedita partibus extent
  47. et minima constent natura. quae quoniam sunt,
  48. illa quoque esse tibi solida atque aeterna fatendum.
  49. Denique si minimas in partis cuncta resolvi
  50. cogere consuesset rerum natura creatrix,
  51. iam nihil ex illis eadem reparare valeret
  52. propterea quia, quae nullis sunt partibus aucta,
  53. non possunt ea quae debet genitalis habere
  54. materies, varios conexus pondera plagas
  55. concursus motus, per quas res quaeque geruntur.
  56. Quapropter qui materiem rerum esse putarunt
  57. ignem atque ex igni summam consistere solo,
  58. magno opere a vera lapsi ratione videntur.
  59. Heraclitus init quorum dux proelia primus,
  60. clarus ob obscuram linguam magis inter inanis
  61. quamde gravis inter Graios, qui vera requirunt;
  62. omnia enim stolidi magis admirantur amantque,
  63. inversis quae sub verbis latitantia cernunt,
  64. veraque constituunt quae belle tangere possunt
  65. auris et lepido quae sunt fucata sonore.
  66. Nam cur tam variae res possent esse, requiro,
  67. ex uno si sunt igni puroque creatae?
  68. nil prodesset enim calidum denserier ignem
  69. nec rare fieri, si partes ignis eandem
  70. naturam quam totus habet super ignis haberent.
  71. acrior ardor enim conductis partibus esset,
  72. languidior porro disiectis disque supatis.
  73. amplius hoc fieri nihil est quod posse rearis
  74. talibus in causis, ne dum variantia rerum
  75. tanta queat densis rarisque ex ignibus esse.
  76. Id quoque: si faciant admixtum rebus inane,
  77. denseri poterunt ignes rarique relinqui;
  78. sed quia multa sibi cernunt contraria quae sint
  79. et fugitant in rebus inane relinquere purum,
  80. ardua dum metuunt, amittunt vera viai
  81. nec rursum cernunt exempto rebus inane
  82. omnia denseri fierique ex omnibus unum
  83. corpus, nil ab se quod possit mittere raptim,
  84. aestifer ignis uti lumen iacit atque vaporem,
  85. ut videas non e stipatis partibus esse.
  86. Quod si forte alia credunt ratione potesse
  87. ignis in coetu stingui mutareque corpus,
  88. scilicet ex nulla facere id si parte reparcent,
  89. occidet ad nihilum ni mirum funditus ardor
  90. omnis et e nihilo fient quae cumque creantur;
  91. nam quod cumque suis mutatum finibus exit,
  92. continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
  93. proinde aliquid superare necesse est incolume ollis,
  94. ne tibi res redeant ad nilum funditus omnes
  95. de nihiloque renata vigescat copia rerum.
  96. Nunc igitur quoniam certissima corpora quaedam
  97. sunt, quae conservant naturam semper eandem,
  98. quorum abitu aut aditu mutatoque ordine mutant
  99. naturam res et convertunt corpora sese,
  100. scire licet non esse haec ignea corpora rerum.
  101. nil referret enim quaedam decedere, abire
  102. atque alia adtribui mutarique ordine quaedam,
  103. si tamen ardoris naturam cuncta tenerent;
  104. ignis enim foret omnimodis quod cumque crearet.
  105. verum, ut opinor, itast: sunt quaedam corpora, quorum
  106. concursus motus ordo positura figurae
  107. efficiunt ignis mutatoque ordine mutant
  108. naturam neque sunt igni simulata neque ulli
  109. praeterea rei quae corpora mittere possit
  110. sensibus et nostros adiectu tangere tactus.
  111. dicere porro ignem res omnis esse neque ullam
  112. rem veram in numero rerum constare nisi ignem,
  113. quod facit hic idem, perdelirum esse videtur.
  114. nam contra sensus ab sensibus ipse repugnat
  115. et labefactat eos, unde omnia credita pendent,
  116. unde hic cognitus est ipsi quem nominat ignem;
  117. credit enim sensus ignem cognoscere vere,
  118. cetera non credit, quae nilo clara minus sunt.
  119. quod mihi cum vanum tum delirum esse videtur;
  120. quo referemus enim? quid nobis certius ipsis
  121. sensibus esse potest, qui vera ac falsa notemus?
  122. Praeterea quare quisquam magis omnia tollat
  123. et velit ardoris naturam linquere solam,
  124. quam neget esse ignis, aliam tamen esse relinquat?
  125. aequa videtur enim dementia dicere utrumque.
  126. Quapropter qui materiem rerum esse putarunt
  127. ignem atque ex igni summam consistere posse,
  128. et qui principium gignundis aera rebus
  129. constituere aut umorem qui cumque putarunt
  130. fingere res ipsum per se terramve creare
  131. omnia et in rerum naturas vertier omnis,
  132. magno opere a vero longe derrasse videntur.
  133. adde etiam qui conduplicant primordia rerum
  134. aera iungentes igni terramque liquori,
  135. et qui quattuor ex rebus posse omnia rentur
  136. ex igni terra atque anima procrescere et imbri.
  137. quorum Acragantinus cum primis Empedocles est,
  138. insula quem triquetris terrarum gessit in oris,
  139. quam fluitans circum magnis anfractibus aequor
  140. Ionium glaucis aspargit virus ab undis
  141. angustoque fretu rapidum mare dividit undis
  142. Aeoliae terrarum oras a finibus eius.
  143. hic est vasta Charybdis et hic Aetnaea minantur
  144. murmura flammarum rursum se colligere iras,
  145. faucibus eruptos iterum vis ut vomat ignis
  146. ad caelumque ferat flammai fulgura rursum.
  147. quae cum magna modis multis miranda videtur
  148. gentibus humanis regio visendaque fertur
  149. rebus opima bonis, multa munita virum vi,
  150. nil tamen hoc habuisse viro praeclarius in se
  151. nec sanctum magis et mirum carumque videtur.
  152. carmina quin etiam divini pectoris eius
  153. vociferantur et exponunt praeclara reperta,
  154. ut vix humana videatur stirpe creatus.
  155. Hic tamen et supra quos diximus inferiores
  156. partibus egregie multis multoque minores,
  157. quamquam multa bene ac divinitus invenientes
  158. ex adyto tam quam cordis responsa dedere
  159. sanctius et multo certa ratione magis quam
  160. Pythia quae tripodi a Phoebi lauroque profatur,
  161. principiis tamen in rerum fecere ruinas
  162. et graviter magni magno cecidere ibi casu.
  163. Primum quod motus exempto rebus inani
  164. constituunt et res mollis rarasque relinquunt
  165. aera solem ignem terras animalia frugis
  166. nec tamen admiscent in eorum corpus inane;
  167. deinde quod omnino finem non esse secandis
  168. corporibus facient neque pausam stare fragori
  169. nec prorsum in rebus minimum consistere quicquam,
  170. cum videamus id extremum cuiusque cacumen
  171. esse quod ad sensus nostros minimum esse videtur,
  172. conicere ut possis ex hoc, quae cernere non quis
  173. extremum quod habent, minimum consistere rerum.
  174. Huc accedit item, quoniam primordia rerum
  175. mollia constituunt, quae nos nativa videmus
  176. esse et mortali cum corpore, funditus ut qui
  177. debeat ad nihilum iam rerum summa reverti
  178. de nihiloque renata vigescere copia rerum;
  179. quorum utrumque quid a vero iam distet habebis.
  180. Deinde inimica modis multis sunt atque veneno
  181. ipsa sibi inter se; quare aut congressa peribunt
  182. aut ita diffugient, ut tempestate coacta
  183. fulmina diffugere atque imbris ventosque videmus.
  184. Denique quattuor ex rebus si cuncta creantur
  185. atque in eas rursum res omnia dissoluuntur,
  186. qui magis illa queunt rerum primordia dici
  187. quam contra res illorum retroque putari?
  188. alternis gignuntur enim mutantque colorem
  189. et totam inter se naturam tempore ab omni.
  190. fulmina diffugere atque imbris ventosque videmus.
  191. sin ita forte putas ignis terraeque coire
  192. corpus et aerias auras roremque liquoris,
  193. nil in concilio naturam ut mutet eorum,
  194. nulla tibi ex illis poterit res esse creata,
  195. non animans, non exanimo cum corpore, ut arbos;
  196. quippe suam quicque in coetu variantis acervi
  197. naturam ostendet mixtusque videbitur aer
  198. cum terra simul et quodam cum rore manere.
  199. at primordia gignundis in rebus oportet