De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. quae quoniam rerum naturam sola gubernas
  2. nec sine te quicquam dias in luminis oras
  3. exoritur neque fit laetum neque amabile quicquam,
  4. te sociam studeo scribendis versibus esse,
  5. quos ego de rerum natura pangere conor
  6. Memmiadae nostro, quem tu, dea, tempore in omni
  7. omnibus ornatum voluisti excellere rebus.
  8. quo magis aeternum da dictis, diva, leporem.
  9. effice ut interea fera moenera militiai
  10. per maria ac terras omnis sopita quiescant;
  11. nam tu sola potes tranquilla pace iuvare
  12. mortalis, quoniam belli fera moenera Mavors
  13. armipotens regit, in gremium qui saepe tuum se
  14. reiicit aeterno devictus vulnere amoris,
  15. atque ita suspiciens tereti cervice reposta
  16. pascit amore avidos inhians in te, dea, visus
  17. eque tuo pendet resupini spiritus ore.
  18. hunc tu, diva, tuo recubantem corpore sancto
  19. circum fusa super, suavis ex ore loquellas
  20. funde petens placidam Romanis, incluta, pacem;
  21. nam neque nos agere hoc patriai tempore iniquo
  22. possumus aequo animo nec Memmi clara propago
  23. talibus in rebus communi desse saluti.
  24. omnis enim per se divum natura necessest
  25. immortali aevo summa cum pace fruatur
  26. semota ab nostris rebus seiunctaque longe;
  27. nam privata dolore omni, privata periclis,
  28. ipsa suis pollens opibus, nihil indiga nostri,
  29. nec bene promeritis capitur nec tangitur ira.
  30. Quod super est, vacuas auris animumque sagacem
  31. semotum a curis adhibe veram ad rationem,
  32. ne mea dona tibi studio disposta fideli,
  33. intellecta prius quam sint, contempta relinquas.
  34. nam tibi de summa caeli ratione deumque
  35. disserere incipiam et rerum primordia pandam,
  36. unde omnis natura creet res, auctet alatque,
  37. quove eadem rursum natura perempta resolvat,
  38. quae nos materiem et genitalia corpora rebus
  39. reddunda in ratione vocare et semina rerum
  40. appellare suemus et haec eadem usurpare
  41. corpora prima, quod ex illis sunt omnia primis.
  42. Humana ante oculos foede cum vita iaceret
  43. in terris oppressa gravi sub religione,
  44. quae caput a caeli regionibus ostendebat
  45. horribili super aspectu mortalibus instans,
  46. primum Graius homo mortalis tollere contra
  47. est oculos ausus primusque obsistere contra;
  48. quem neque fama deum nec fulmina nec minitanti
  49. murmure compressit caelum, sed eo magis acrem
  50. inritat animi virtutem, effringere ut arta
  51. naturae primus portarum claustra cupiret.
  52. ergo vivida vis animi pervicit et extra
  53. processit longe flammantia moenia mundi
  54. atque omne immensum peragravit mente animoque,
  55. unde refert nobis victor quid possit oriri,
  56. quid nequeat, finita potestas denique cuique
  57. qua nam sit ratione atque alte terminus haerens.
  58. quare religio pedibus subiecta vicissim
  59. opteritur, nos exaequat victoria caelo.
  60. Illud in his rebus vereor, ne forte rearis
  61. impia te rationis inire elementa viamque
  62. indugredi sceleris. quod contra saepius illa
  63. religio peperit scelerosa atque impia facta.
  64. Aulide quo pacto Triviai virginis aram
  65. Iphianassai turparunt sanguine foede
  66. ductores Danaum delecti, prima virorum.
  67. cui simul infula virgineos circum data comptus
  68. ex utraque pari malarum parte profusast,
  69. et maestum simul ante aras adstare parentem
  70. sensit et hunc propter ferrum celare ministros
  71. aspectuque suo lacrimas effundere civis,
  72. muta metu terram genibus summissa petebat.
  73. nec miserae prodesse in tali tempore quibat,
  74. quod patrio princeps donarat nomine regem;
  75. nam sublata virum manibus tremibundaque ad aras
  76. deductast, non ut sollemni more sacrorum
  77. perfecto posset claro comitari Hymenaeo,
  78. sed casta inceste nubendi tempore in ipso
  79. hostia concideret mactatu maesta parentis,
  80. exitus ut classi felix faustusque daretur.
  81. tantum religio potuit suadere malorum.
  82. Tutemet a nobis iam quovis tempore vatum
  83. terriloquis victus dictis desciscere quaeres.
  84. quippe etenim quam multa tibi iam fingere possunt
  85. somnia, quae vitae rationes vertere possint
  86. fortunasque tuas omnis turbare timore!
  87. et merito; nam si certam finem esse viderent
  88. aerumnarum homines, aliqua ratione valerent
  89. religionibus atque minis obsistere vatum.
  90. nunc ratio nulla est restandi, nulla facultas,
  91. aeternas quoniam poenas in morte timendum.
  92. ignoratur enim quae sit natura animai,
  93. nata sit an contra nascentibus insinuetur
  94. et simul intereat nobiscum morte dirempta
  95. an tenebras Orci visat vastasque lacunas
  96. an pecudes alias divinitus insinuet se,
  97. Ennius ut noster cecinit, qui primus amoeno
  98. detulit ex Helicone perenni fronde coronam,
  99. per gentis Italas hominum quae clara clueret;
  100. etsi praeterea tamen esse Acherusia templa
  101. Ennius aeternis exponit versibus edens,
  102. quo neque permaneant animae neque corpora nostra,
  103. sed quaedam simulacra modis pallentia miris;
  104. unde sibi exortam semper florentis Homeri
  105. commemorat speciem lacrimas effundere salsas
  106. coepisse et rerum naturam expandere dictis.
  107. qua propter bene cum superis de rebus habenda
  108. nobis est ratio, solis lunaeque meatus
  109. qua fiant ratione, et qua vi quaeque gerantur
  110. in terris, tunc cum primis ratione sagaci
  111. unde anima atque animi constet natura videndum,
  112. et quae res nobis vigilantibus obvia mentes
  113. terrificet morbo adfectis somnoque sepultis,
  114. cernere uti videamur eos audireque coram,
  115. morte obita quorum tellus amplectitur ossa.
  116. Nec me animi fallit Graiorum obscura reperta
  117. difficile inlustrare Latinis versibus esse,
  118. multa novis verbis praesertim cum sit agendum
  119. propter egestatem linguae et rerum novitatem;
  120. sed tua me virtus tamen et sperata voluptas
  121. suavis amicitiae quemvis efferre laborem
  122. suadet et inducit noctes vigilare serenas
  123. quaerentem dictis quibus et quo carmine demum
  124. clara tuae possim praepandere lumina menti,
  125. res quibus occultas penitus convisere possis.
  126. hunc igitur terrorem animi tenebrasque necessest
  127. non radii solis neque lucida tela diei
  128. discutiant, sed naturae species ratioque.
  129. Principium cuius hinc nobis exordia sumet,
  130. nullam rem e nihilo gigni divinitus umquam.
  131. quippe ita formido mortalis continet omnis,
  132. quod multa in terris fieri caeloque tuentur,
  133. quorum operum causas nulla ratione videre
  134. possunt ac fieri divino numine rentur.
  135. quas ob res ubi viderimus nil posse creari
  136. de nihilo, tum quod sequimur iam rectius inde
  137. perspiciemus, et unde queat res quaeque creari
  138. et quo quaeque modo fiant opera sine divom.
  139. Nam si de nihilo fierent, ex omnibus rebus
  140. omne genus nasci posset, nil semine egeret.
  141. e mare primum homines, e terra posset oriri
  142. squamigerum genus et volucres erumpere caelo;
  143. armenta atque aliae pecudes, genus omne ferarum,
  144. incerto partu culta ac deserta tenerent.
  145. nec fructus idem arboribus constare solerent,
  146. sed mutarentur, ferre omnes omnia possent.
  147. quippe ubi non essent genitalia corpora cuique,
  148. qui posset mater rebus consistere certa?
  149. at nunc seminibus quia certis quaeque creantur,
  150. inde enascitur atque oras in luminis exit,
  151. materies ubi inest cuiusque et corpora prima;
  152. atque hac re nequeunt ex omnibus omnia gigni,
  153. quod certis in rebus inest secreta facultas.
  154. Praeterea cur vere rosam, frumenta calore,
  155. vites autumno fundi suadente videmus,
  156. si non, certa suo quia tempore semina rerum
  157. cum confluxerunt, patefit quod cumque creatur,
  158. dum tempestates adsunt et vivida tellus
  159. tuto res teneras effert in luminis oras?
  160. quod si de nihilo fierent, subito exorerentur
  161. incerto spatio atque alienis partibus anni,
  162. quippe ubi nulla forent primordia, quae genitali
  163. concilio possent arceri tempore iniquo.
  164. Nec porro augendis rebus spatio foret usus
  165. seminis ad coitum, si e nilo crescere possent;
  166. nam fierent iuvenes subito ex infantibus parvis
  167. e terraque exorta repente arbusta salirent.
  168. quorum nil fieri manifestum est, omnia quando
  169. paulatim crescunt, ut par est semine certo,
  170. crescentesque genus servant; ut noscere possis
  171. quicque sua de materia grandescere alique.
  172. Huc accedit uti sine certis imbribus anni
  173. laetificos nequeat fetus submittere tellus
  174. nec porro secreta cibo natura animantum
  175. propagare genus possit vitamque tueri;
  176. ut potius multis communia corpora rebus
  177. multa putes esse, ut verbis elementa videmus,
  178. quam sine principiis ullam rem existere posse.
  179. Denique cur homines tantos natura parare
  180. non potuit, pedibus qui pontum per vada possent
  181. transire et magnos manibus divellere montis
  182. multaque vivendo vitalia vincere saecla,
  183. si non, materies quia rebus reddita certast
  184. gignundis, e qua constat quid possit oriri?
  185. nil igitur fieri de nilo posse fatendumst,
  186. semine quando opus est rebus, quo quaeque creatae
  187. aeris in teneras possint proferrier auras.
  188. Postremo quoniam incultis praestare videmus
  189. culta loca et manibus melioris reddere fetus,
  190. esse videlicet in terris primordia rerum
  191. quae nos fecundas vertentes vomere glebas
  192. terraique solum subigentes cimus ad ortus;
  193. quod si nulla forent, nostro sine quaeque labore
  194. sponte sua multo fieri meliora videres.
  195. Huc accedit uti quicque in sua corpora rursum
  196. dissoluat natura neque ad nihilum interemat res.
  197. nam siquid mortale e cunctis partibus esset,
  198. ex oculis res quaeque repente erepta periret;
  199. nulla vi foret usus enim, quae partibus eius
  200. discidium parere et nexus exsolvere posset.
  201. quod nunc, aeterno quia constant semine quaeque,
  202. donec vis obiit, quae res diverberet ictu
  203. aut intus penetret per inania dissoluatque,
  204. nullius exitium patitur natura videri.
  205. Praeterea quae cumque vetustate amovet aetas,
  206. si penitus peremit consumens materiem omnem,
  207. unde animale genus generatim in lumina vitae
  208. redducit Venus, aut redductum daedala tellus
  209. unde alit atque auget generatim pabula praebens?
  210. unde mare ingenuei fontes externaque longe
  211. flumina suppeditant? unde aether sidera pascit?
  212. omnia enim debet, mortali corpore quae sunt,
  213. infinita aetas consumpse ante acta diesque.
  214. quod si in eo spatio atque ante acta aetate fuere
  215. e quibus haec rerum consistit summa refecta,
  216. inmortali sunt natura praedita certe.
  217. haud igitur possunt ad nilum quaeque reverti.
  218. Denique res omnis eadem vis causaque volgo
  219. conficeret, nisi materies aeterna teneret,
  220. inter se nexus minus aut magis indupedita;
  221. tactus enim leti satis esset causa profecto,
  222. quippe ubi nulla forent aeterno corpore, quorum
  223. contextum vis deberet dissolvere quaeque.
  224. at nunc, inter se quia nexus principiorum
  225. dissimiles constant aeternaque materies est,
  226. incolumi remanent res corpore, dum satis acris
  227. vis obeat pro textura cuiusque reperta.
  228. haud igitur redit ad nihilum res ulla, sed omnes
  229. discidio redeunt in corpora materiai.
  230. postremo pereunt imbres, ubi eos pater aether
  231. in gremium matris terrai praecipitavit;
  232. at nitidae surgunt fruges ramique virescunt