Adversus Hermogenem

At enim prophetae et apostoli non ita tradunt mundum a deo factum, apparente solummodo et adpropinquante materiae, quia nec materiam ullam nominaverunt, sed primo sophiam conditam, initia viarum in opera ipsius, dehinc et sermonem prolatum, per quem omnia facta sunt et sine quo factum est nihil. Denique sermone eius caeli confirmati sunt et spiritu ipsius universae virtutes eorum. Hic est dei dextera et manus ambae, per quas operatus est atque molitus est. Opera enim manuum tuarum, inquit, caeli, per quas et mensus est caelum et palmo terram. Noli ita deo adulari,

ut velis illum solo visu et solo accessu tot ac tantas substantias protulisse, et non propriis viribus instituisse. Sic enim et Hi(??)remias commendat: Deus faciens terram in valentia sua, parans orbem in intellegentia sua, et suo sensu extendit caelos. Hae sunt vires eius quibus enixus totum hoc condidit. Maior est gloria eius si laboravit. Denique septima die requievit ab operibus. Utrumque suo more. Aut si apparens solummodo et adpropinquans fecit hunc mundum, numquid, cum facere desiit, rursus apparere et adpropinquare cessavit? Atquin magis apparere coepit et ubique conveniri deus ex. quo factus est mundus. Vides ergo quemadmodum operatione dei universa consistunt, valentia facientis terram, intellegentia parantis orbem, et sensu extendentis caelum, non apparentis solummodo, nec adpropinquantis, sed adhibentis tantos animi sui nisus, sophiam, valentiam, sensum, sermonem, spiritum, virtutem. Quae illi non erant necessaria ut apparendo tantummodo et adpropinquando perfectus fuisset. Haec autem sunt invisibilia eius, quae secundum apostolum ab institutione mundi de factis eius conspiciuntur, non materiae nescio quae, sed sensualia ipsius. Quis enim cognovit sensum domini, de quo exclamat, Profundum divitiarum et sophiae, ut ininventibilia iudicia eius et ininvestigabiles viae eius. Quid haec magis sapiunt quam ut ex nihilo omnia facta sint? quae nec inveniri nec investigari nisi soli deo possent, alioquin investigabilia, si ex materia sunt investigata et inventa. Igitur in quantum constitit materiam nullam fuisse, ex hoc etiam quod nec talem competat fuisse qualis inducitur, in tantum probatur omnia a deo ex nihilo facta. Nisi quod Hermogenes eundem statum describendo materiae quo est ipse, inconditum, confusum, turbulentum, ancipitis et praecipitis et fervidi motus, documentum artis suae dum ostendit, ipse se pinxit.