Historiae Adversum Paganos

Orosius, Paulus

Orosius, Paulus. Historiarum adversum paganos libri VII (Corpus scriptorum ecclesiasticorum latinorum, Volume 5). Zangemeister, Karl, editor. Gerold: Vienna, 1882.

itaque anno imperii Caesaris quadragesimo octauo adeo dira Romanos fames consecuta est, ut Caesar lanistarum familias omnesque peregrinos, seruorum quoque maximas copias, exceptis medicis et praeceptoribus, trudi Vrbe praeceperit. ita peccante principe in sanctum Dei et correpto per famem populo quantitatem offensionis qualitas ultionis ostendit.

deinde, ut uerbis Corneli Taciti loquar, sene Augusto Ianus patefactus, dum apud extremos terrarum terminos nouae gentes saepe ex usu et aliquando cum damno quaeruntur, usque ad Vespasiani durauit imperium. hucusque Cornelius.

ceterum et tunc capta euersaque Vrbe Hierosolymorum, sicut prophetae praenuntiauerunt, extinctisque Iudaeis Titus, qui ad uindicandum Domini Iesu Christi sanguinem iudicio Dei fuerat ordinatus, uictor triumphans cum Vespasiano patre Ianum clausit.

igitur etsi sub extremis Caesaris temporibus apertus est Ianus, tamen per multa ex eo tempora, quamuis in procinctu esset exercitus, nulla bella sonuerunt.

unde etiam Dominus ipse Iesus Christus in Euangeliis, cum temporibus illis in summa tranquillitate uniuersus mundus ageret cunctasque gentes pax una uelaret et a discipulis suis interrogatus esset de conclusione temporum subsequentium, [*]( AVCTORES § 6 anno—fames Euseb. 2022 || lanistarum et q. 8. Sueton. Aug. 42 § 7 Tacitus Historiis (cf. Oros. 6, 22 § 2; 7, 9 § 9; 7, 19 § 4) § 8 prophetae Dan. 9, 26, Zach. 14, 1 sqq. ) [*]( 1 pranos D || laudabit D ∗ 2 quatragissimo octauo D XLVIII PR 3 lanistarum (sta in ras. m. 1) D 5 tradi (a in u corr. m. 1) P 6 et om. D || populi D 7 quali..tas (er. op ?) D || cornili D cornelii R2 8 agasto D 10 cù m. ant. in ras. P 11 uespasiani (s altera m. 2 in ras.) P || hu*cusque (erasa n F) R 12 cornilins D || tunc aptae (in tunc capta. corr. m. ant.) uersaque P tunc captae uersaque R || captae uersaequae D || hierusolymorum B hiernaolimorum D 13 profetae D || iudeis RD 14 nindicandfl dfii m. 1 in ras. P || domini nostri Gv 16 uespasiano] 8 altera m. 2 in ras. P a prior m. 2 R 8 alt. ex n m. 1 D 16 ia∗num (er. g) D || etsi] et D || sub om. P* 20 tranquillitatem (m del. m. ant.) P 21 uelaret] uelageret D || ad (d del. m ant.) P a* (1 litt. er.) B ad D 22 coniuctione D )

440
inter cetera sic ait:

audituri autem estis proelia et opiniones proeliorum. uidete ne turbemini; oportet enim haec fieri, sed nondum est finis. consurget enim gens in gentem et regnum in regnum et erunt pestilentiae et fames et terrae motus per loca. haec autem omnia initia sunt dolorum. tunc tradent uos in tribulationem et occident uos, et eritis odio omnibus gentibus propter nomen meum.

hoc autem diuina prouidentia docens et credentes praemonendo firmauit et incredulos praedicendo confudit.

Anno ab Vrbe condita DCCLXVII post mortem Augusti Caesaris Tiberius Caesar imperium adeptus est mansitque in eo annis uiginti et tribus.

hic per semet ipsum nulla bella gessit, sed ne per legatos quidem aliqua grauia, nisi quod tantum aliquantis in locis praecogniti cito gentium tumores conprimebantur.

sane quarto imperii eius anno Germauicus Drusi filius Caligulae pater de Germanis, ad quos ab Augusto sene missus fuerat, triumphauit.

ipse autem Tiberius plurima imperii sui parte cum magna et graui modestia reipublicae praefuit, adeo ut quibusdam praesidibus augenda prouinciis tributa suadentibus scripserit boni pastoris esse tondere [*]( AVCTORES § 11 euang. Matth. 24, 6—9 cap. 4 § 1 XXIII item Eus. 2030 et Evtrop. 7, 11 § 2 Sueton. Tib. 37 (cr. Eutrop. 7, 11) § 3 Germanicus Caesar de Parthis (sic) triumphauit ad a. imp. IV Eus. 2033p § 4 Suetonius Tib., inprimis 32 ) [*]( 5 et terrae motus] terremutus D 6 tradent uos in tribulatione pone u. in mg. add. m. 1 D 7 tribulationem (m del. m. ant.) P || et occident in ras. attg. m. 1 D 10 confuit D 11 septingentissimo sexagesimo septimo D || agusti D* 13 XX et tribus PRDII (u. infra) uigenti et tribus Dl || bella om. P (twn om. RD) 14 ne] nec Da || aliqua] aliquagra Dl || nisi tantum quod Du 15 pęrcogniti (sic) Du 16 conpraemebantur (ban∗ ltur eras. t? D1) D || Saine (a litteris ic simillima) Da 17 calignlae] caele D1 18 post tiberius repetita sunt haec 12 caesar imperium —18 tiberius (quorum exemplorum uarias lectt. signif. D1 DII) D 19 regpublicae D 20 praesidib; (b; in is corr. m. 2) P praesidib: (si s. s. m. 2) B || agenda D || prouincia D 21 tributa (uta in ras. m. 1) P )

441
pecus, non deglubere.

at postquam passus est Dominus Christus atque a mortuis resurrexit et discipulos suos ad praedicandum dimisit, Pilatus, praeses Palaestinae prouinciae, ad Tiberium imperatorem atque ad senatum rettulit de passione et resurrectione Christi consequentibusque uirtutibus, quae uel per ipsum palam factae fuerant uel per discipulos ipsius in nomine eius fiebant, et de eo, quod certatim crescente plurimorum fide deus crederetur.

Tiberius cum suffragio magni fauoris rettulit ad senatum, ut Christus deus haberetur. senatus indignatione motus, cur non sibi prius secundum morem delatum esset, ut de suscipiendo cultu prius ipse decerneret consecrationem Christi recusauit edictoque constituit, exterminandos esse Vrbe Christianos; praecipue cum et Seianus praefectus Tiberii suscipiendae religioni obstinatissime contradiceret.

Tiberius tamen edicto accusatoribus Christianorum mortem comminatus est. itaque paulatim , immutata est illa Tiberii Caesaris laudatissima modestia in poenam contradictoris senatus; nam regi, quaecumque uoluntate faciebat, uoluptas erat, atque ex mansuetissimo principe saeuissima bestia exarsit.

nam plurimos senatorum proscripsit et ad mortem coegit; uiginti sibi patricios uiros consilii causa [*]( AVCTORES § 5 et § 6 usque ad Christianos Eus. 2051 et Rufin. 2, 2 || Seianus et q. s. Eus. 2050h § 7 Tiberius-comminatns est Hier. 2051 et Bufin. 2, 2 || itaque—exarsit ignotus § 8 plurimos — coegit fort. sec. Hier. 2052 f || uiginti — necauit Sueton. Tib. 55 || Seianum—interfecit Sueton. Tib. 65 ) [*]( ∗ 2 a. (er. d fort., non b) D 3 dimisit] misit D || praesis PR1 praeses ∗∗∗∗∗∗ (er. preies, quarta 1 potius quam s uid. fuisse) D || palestinae PBD 4 ∗∗∗∗torem (3 uel 4 litt. eras.; impera s. s. m. 2) P || adque P1R1 adquae D || ad om. D || retulit PbRDa 5 resurrec∗ne (ti supra ras. m. ant.) P 8 deus] dt D 9 rettulit] D retulit PB 10 cur] PRD ςv quur KM1 (cur M2) quod h 11 mor*em (er. t) D || desus∗∗ cipien do (fort. it eras.) P || de om. B || suscipiendù B1 || cultù B2 12 consecrationem (s s. s. m. 1) D 14 seianoa P* || religione P* religioni (ultima i ex corr. m. ut uid. 2) B religionis D || obstinatissime (fuisse uid. -mę) B 17 inmutata PB mutata D 18 ad contradictoris in marg. imper m, 2 P || rex B2 || quamcumque D 19 adque (corr. m. 2) P1R1 21 ad (d 8. 8. m. 1) D || xx PR || ∗sibi (er. u ?) D )

442
legerat: horum uix duos ihcolumes reliquit, ceteros diuersis causis necauit; Seianum praefectum suum res nonas molientem interfecit;

filios suos Drusum et Germanicum, quorum Drusns naturalis, Germanicus adoptiuus erat, manifestis ueneni signis perdidit; filios Germanici filii sui interfecit.

referre singillatim facta eius horret pudetque; tanta libidinis et crudelitatis rabie efferbuit, ut, qui spreuerant Christo rege saluari, rege Caesare punirentur.

huius tamen imperii anno duodecimo noua et incredibilis clades apud Fidenatium urbem accidit: amphitheatri cauea populo gladiatorium munus spectante conlapsa est et plus quam uiginti milia hominum occidit.