Carmen Apologeticum

Commodianus

Commodianus. Commodiani Carmina. Dombart, Bernhard, editor. Corpus scriptorum ecclesiasticorum Latinorum, Volume 15, 1887.

  1. Mensibus in quinque trucidantur isto sub hoste.
  2. Exurgit interea sub ipso tempore Cyrus,
  3. Qui terreat hostes et liberet inde senatum.
    4. [*]( 811 Apoc. 9, 11 )[*]( 810 Qui Bunsen Lipsius Hilgenf. (Qui refertur ad eum, qui deinde Apollyon appellatur); Que M; Quae P1 (8. u. l.) v traiciet MP2 (quae ibi coniectura uidetur esse, ea codieis est lectio !) v; traieci. Et P (j. u. I.); (Qnae cito) traicitur Lb gotis M ãne M (cf. Liu. XXII 31, 7 freto in Italiam traiecit); amnem i* (B. u. I.) v 811 Apolion MPlv 813 cum] tum (= tum, forma Merowingica scriptum? cf. Wattenb. Palaeogr * p. 51) de locutione cum multa milia cf. u. 895; Instr. I 27, 19 gentis P1; gentes MP3v a uersu 812 extremo dextro margine folii recti haec inueniuntur manu prima (?) scripta, sed a bibliopego ex parte resecta : )[*]( 816 celorum M uicti M2 P1v ; dicti Ml 817 Hii M 818 frs M 819 Nam (= autem) MP1 R; Quam Ld, qui totum hunc locum sic distinguit: pleni, I Quam .. colentes. I Persequuntur lnxoriosos M uana M (ut Knoellio uidebatur) P1v ; \'uaria cod.\' P* 820 persecuntur M enim] illi Lb 821 Haec P* (8. u. I.) v; Hac M 822 isto scripsi; ista M; isti P1v 823 Ezurgit M )
    169
  4. Ex infero redit, qui fuerat regno praeceptus
  5. Et diu seruatus cum pristino corpore notus.
  6. Dicimus hunc autem Neronem esse uetustum,
  7. Qui Petrum et Paulum prius puniuit in urbe.
  8. Ipse redit iterum sub ipso saeculi fine
  9. Ex locis apocryphis, qui fuit reseruatus in ista.
  10. Hunc ipse 〈se〉natus inuisum esse mirantur;
  11. Qui cum apparuerit, quasi deum esse putabunt.
  12. Sed priusquam ille ueniat, prophetabit Helias
  13. Tempore partito, medio hebdomadis axe.
  14. Conpleto spatio succedit ille nefandus,
  15. Quem et Iudaei simul tunc cum Romanis adorant.
  16. Quamquam erit alius, quem expectant ab oriente,,
  17. In nostra caede tamen saeuient cum rege Nerone.
  18. Ergo cum Helias in Iudaea terra prophetat,
  19. Et 〈signo〉 signat populum in nomine Christi; .
  20. De quibus quam multi quoniam illi credere nolunt,
  21. Supplicat iratus Altissimum, ne pluat inde:
    22. [*]( 833 Malach. 4, 5 . 834 Apocal. 11, 3; 11 842 sq. Apoc. 11,6, )[*]( 825 preceptus (= praematura morte abreptus ?) M; praereptus P1 R; praefectus Ld 827 Dicimus MP1; Discimus P3 (aut diIimus) Lb v 828 urbem M 829 scii M finem M 830 apocryfis M ipse senatus Lb Ld (cf. u. 851 sq.; hunc .. inuisum esse idem uidetur ualere quod: Cquamquam non conspiciebatur, tamen uiuere\'); ipsis notis P1; ipsis natis P3 (cunctanter); ipsi senatui R adesse Lb 832 apparuerit M quisi M 833 pphetaS M 834 ebdomadis axem M 835 Conpleto M 838 iudei M simul tunc M; tunc simul P1 (s. u. I.) v 837 qtiem exspectant P1 (s. u. I.) v; quS (e m. S. in rasura scripsit) expectent M; malim: quam expectant uel expectent 838 sqq. adorant, I Quamquam .. oriente; | In nostra v 838 caede P1 v ; crede M; clade Ebert p. 396 seuient M cum rege Norone Ebert; cum nece Nerone MFL; cum nece Neronis P3 (sensu actiuo); nece cum Nerone P2 840 (signo) signat populum scripsi (cf. Cypr. p. 366, 24 H. qui .. signo Christi signati fuerint); signat (signo) populum R ; signat (proprium) populum Ld (idem in praefat \'forte dilectum\'); signat populum MP1 ; signat populum (uenturum) P3 841 De quibus] haec uerba P\' antecedenti uersui adiungit, quod ipse in excursu (P3) improbat qm̃ M 842 ne pluat inde. Wilh. Meyer, Abh. p. 306 (= exinde; cf. u. 892); ne pluat; inde Plv )
    170
  22. Clausum erit caelum ex eo nec rore madescet,
  23. (Et) flumina quoque iratus in sanguine uertit.
  24. Fit sterilis terra nec sudat fontibus aquae,
  25. Vt famis inuadat; erit tunc et lues in orbe.
  26. Ista quia faciat, cruciati nempe Iudaei
  27. Multa aduersus eum conflant in crimina falsa,
  28. Incenduntque prius senatum consurgere in ira
  29. Et dicunt Heliam inimicum egere Romanis.
  30. Tunc inde confertim motus senatus ab illis
  31. Exorant Neronem precibus et donis iniquis:
  32. Tolle inimicos populi de rebus humanis,
  33. Per quos et di nostri conculcantur neque coluntur.
  34. At ille suppletus furia precibusque senatus
  35. Vehiculo publico rapit ab oriente prophetas.
  36. Qui satis ut faciat illis uel certe Iudaeis,
  37. Immolat hos primum et sic ad ecclesias exit.
  38. Sub quorum martyrio decima pars conruit urbis
  39. Et pereunt ibi homines septem milia plena.
  40. Illos autem Dominus quarto die tollit in auras,
  41. Quos illi uetuerant sepultura condi iacentes;
    42. [*]( 859 sq. Apoc. 11, 13 861 Apoc. 11, 11 862 Apoc. 11, 8 sq. )[*]( .843 Clusam B rora madescet M; m primo omissum m. 1. add. Et flumina quoque Ld; Flamina quoque MP1; Flumina quoque ille P3R 845 sterilis terra P\' (s. u. I.) v; steriilis terra Bterelis M sudat M (cr. Enn. Beet. lutr. XII, L. Muell. terra sudat sanguine; Verge Aen. 2, 682 Budarit sanguine Jitus); sudant P1 (s. u. l.) v 846 famis MP1 v 847 faciat M; faciet P* (8. u. I.) v 849 in om. Hanssen 850 Heliam Mv ; Helyam P1 (8. u. l.) 851 confertim MP1; confestim Lbv 852 precibus Neronem P3 Lb 854 di S Hanssen; dii MP1 Ld 855 At ille scripsi ; Ad illo M; Est ille P\' («. u. I.) B; Et ille P3 Ld; Ad illa (= πϱὸςταυ̃τα) Wtih. Meyer oppletas B pcibusque M 857 iadeis M 858 ecclesiam Eberi p. 396 859 quarum B cruit M 860 (in)ibi Hanssen VII. M 862 aetaerant M; uetuerunt P\' («. u. I.) v sepultura Ld; sepulture M; sepulturae P1 B, )
    171
  42. Suscitanturque solo inmortales facti de morte,
  43. Quos inimici sui suspiciunt ire per auras.
  44. Territi nec sic sunt, sed magis intra crudescunt
  45. Ad populum Christi execrantes odio toto.
  46. Indurauit enim Altissimus corda nefanda,
  47. Sicut Pharaoni prius indurauerat aures.
  48. Hic ergo rex durus et iniquus, Nero fugatus,
  49. Pelli iubet populum Christianum ipsa de urbe,
  50. Participes autem duo sibi Caesares addit,
  51. Cum quibus hunc populum persequatur diro furore.
  52. Mittunt et edicta per iudices omnes ubique,
  53. Vt genus hoc hominum faciant sine nomine Christi.
  54. Praecipiunt quoque simulacris tura ponenda
  55. Et, ne quis lateat, omnes coronati procedant.
  56. In ista historia si fidelis ire negauit,.
  57. Feliciter erit: sin uero, de turba fit unus.
    58. [*]( 863 sq. Apoc. 11, 12 868 cf. 714 869 ct Sibyll. 4, 135 )[*]( 863 Suscitantarque scripsi; Ss (= Sus)citatqe M; Suscitatque P1 (s. u. Z.) v inmortales M facti MP1 ; factos Lbv 864 inimici uix P1 865 ft M 866 execrantes M totos R 867 Indurau M corda nefanda scripsi; corde Qefanda M; corde nefandos Pl (s. u. l.) v 868 Sic faraoni prh M 869 rex in M initio omissum m. 1. (?) 8. I. add. 870 poput christiafi M .871 aut M Caesares addit P1 v ; cesaris audit M 872 popuJ persequat M 873 oms M 874 nom M 875 Precipiunt .. simnlachris M tura M; thura P1v 876 om̃s M 877 In ista hystoria (historia Pl) MP1 (cf. Woelfflin. Arch. III p. 233); In ista histori(c)a Banssen §. 21, p. 44, qui suspicatur Commodianum dixisse historicus pro histrionicus uel hiatricus, colI. Instr. II16, 22; In looa histnca Lb; In ista scoria Ps (Duebner?); In ista histricosa B (idem postea scribendum putabat: In ista histronica coll. stronicis = histrionicis in Gl. Maii VI p. 546 et Gl. Paris. ed. Hildebr. p. 276, adn. 283); In histrionica (sc. corona) Ld, qui in praefat. Instructionum p. LXIl Boenschi coniecturam in ista histronica praefert 878 Felicit M un+ M )
    172
  58. Nulla dies pacis tunc erit nec oblatio Christo,
  59. Sed crnor ubique manat, quem describere uincor;
  60. Vincunt enim lacrimae, deficit manus, corda tremescunt,
  61. Quamquam sit martyribus aptam tot funera ferre;
  62. Per mare, per terras, per insulas atque latebras
  63. Scrutanturque diu, exsecratos uictima(m) ducunt.
  64. Haec Nero tunc faciet, triennii tempore toto
  65. Et anno dimidio statuta tempora conplet
  66. Pro cuius facinore ueniet uindicta letalis,
  67. Vt urbs et populus ille cum ipso tradatur,
  68. Tollatur imperium, quod fuit inique repletum,
  69. Quod per tributa mala diu macerabat omnes.
  70. Exurget iterum in istius clade Neronis
    71. [*]( 879 Dan. 9, 27 (de pascha comput. Cypr. append. p. 261, 17 sq. 262, 7 H.) 885 Apoc. 11, 11 (Cypr. append. p. 262, 5 H) )[*]( 879 tunc erit in M initio omissa m. 1. 8. I. scripsit ; in uocabulo tunc litteras un m. 2. add. 881 defic M treniescant M; tremiscant P1 (8. u. I.) v 881 sq. tremiscnnt, Quamquam Ebert p. 397; tremiscunt. — Quamquam P1; tremiscunt: Quamquam v 883 per insoias f ante atque M* 8. I. add.; atque p sin go las latebras Mi; uocabula p singolae, si Knoelli notam recte intellego, erasa sunt 884 Sorutatque M; de que postposito cf. u. 900; 977 et quae adnotauimus in u. 734 exsecratos nictimam scripsi (= Christianos, qui immolationem*l exsecrantur, ad mortem ducunt); \'exsecratos nictima M Wilh. Meyer, Abh. p. 294; execratas uictimas Pl (s. u. I.) v 885 Hec M tunc M; tum P1 (8. u. I.) Ld; cum Ebert (p. 397) Lb; dum R post faciet cum JEberto comma posui v. omissum 881 statutaque Wilh. Meyer, Abh. p. 298 conplet M . 881 sq. dimidio — statuta .. complet — Pro Ld 887 lethalis P1 R 888 Vrbs P1 (s. u. I.) v; urbis M poptf M 889 iniquo jR 890 Qd M macerabat MP1 (cf. quae adnotauimus in u. 66); macerauerat P3 v 811 Exurget M in ifti (= istius) M (P\' falso: \'in histis cod.\'); hostis in P1 ; istis in JR; ista in Ld cla≣de M (u post a erasum) )[*]( *) Victimam interdum immolationem significare docet Roensch It. et Vulg. p. 327 (cf. Petschenigi indic. ad Vict. Vito p. 173), qua cum re conuenit, quod apud Cypr. p. 133, 11 et 560, 18 H. in codd. LH oues uictimae scriptum est pro oues occisionis. )
    173
  71. Rex ad oriente(m) cum quattuor gentibus inde,
  72. Inuitatque sibi quam multas gentes ad urbem,
  73. Qui ferant auxilium, licet sit fortissimus ipse,
  74. Inplebitque mare nauibus cum milia multa,
  75. Et si quis occurrerit illi, mactabitur ense;
  76. Captiuatque prius Tyrum et Sidona subactas,
  77. Nam inde finitimae gentes terrore fatiscunt.
  78. Hinc lues, hinc bella, hinc fames, hinc nuntia dura
  79. Miscenturque simul, quo fiat turbatio mentis.
  80. Interea fremitum dat tuba de caelo repente,
  81. (895) Cuius omni loco sonitus praecordia turbat.
  82. Videbitur et tunc ignea quadriga per astra
  83. Et facula currens, nuntiet ut gentibus ignem.
  84. Siccatur fluuius Euphrates denique totus,
  85. Vt uia paretur regi cum gentibus illis.
  86. Persae, Medi, simul Chaldaei, Babyloni uenibunt,
  87. Inmites et agiles, qui nesciant ulli dolere.
    88. [*]( 812 cf. 907 895 cf. Hippolyt. de Christo et Antichr. c. 15 817 Eadr. IV 1, 11 905 Apoc. 16, 12. )[*]( 892 ad oriente M; ad Orientem P1 (s. v. I); ab oriente Huemer; ab orientem v 894 qi M; Qui P1 (cf. u. 349 sq.; 686); Quae RLd iuterque sine nota) ferant] n in M m. 2. add. fortissim M 895 Implebitque Ebert (p. 398) v; Inpleuqe M; Impleuitque P1- naues Lb 896 qf M occurret Hanssen lnse M 897 Tyrum et Sidona Ebert (p. 398) v; cyrum et sydona M; Cyrum et Sidona P1 subactas MLb (coniecturâ) R; subactos P1 (8. u. I.) Ld 898 finitimas M; cf. u. 699 902 praecordia] in M ab initio ut uidetur pcordia, quod m. 1. correxit ut sit pcordia 903 ignea Lbv; igne M; igneus P1; ignis P3 904 nuntiet ut Wilh. Meyer; nuntiet M; nuntiet P1 (s. u. I.); quae nuntiet Ebert (p. 398) R; nuntiabit Lb Ld 905 enfrates M 906 paret M 907 Persae v; pfi MP1 906 sq. regi cum .. illis. I Persae Ebert v; regi. Cum .. illis I Persi P1 caldei M babyloni M Hanssen (cf. u. 732; 735); Babylonii P1v uenibt M 908 Inmites M ulli dolere scripsi (ulli aut dat. est; cf. indo Hartelii ad Lucif. Caral. p. 360; aut genet.; cf. Instr. II20, 2 doleo uestri; Neue II p. 253 sq.); ulli dolore M; uelli dolore Wilh, Meyer, Abh. p. 294; ulli dolorem R; ullum dolorem Ld )
    174
  88. Hic ergo exoriens cum coeperit inde uenire,
  89. Turbaturque Nero et senatus proxime uisum.
  90. Et ibunt illi tres Caesares resistere contra:
  91. Quos ille mactatos uolucribus donat in escam.
  92. Exercitus quorum necesse est uictorem adorent,
  93. Cum quo redeuntes in urbe mente mutata
  94. Spoliant templa et, quidquid est intus in urbe,
  95. Diripiunt mactantque uiros ingenti cruore;
  96. Nonissime nudam adigunt incendio facto,
  97. Vt neque uestigium eius appareat ultra.
  98. Cuius in exitio tabescunt corda potentium
  99. Nec se adinueniunt, in quo sint tempore, bruti.
  100. Haec quidem gaudebat, sed tota terra gemebat;
  101. Vix tamen aduenit illi retributio digna.
    102. [*]( 911 Dan. 7, 24 112 Apoc. 19, 17 sq. 921 sqq. Apoc. 18, 7 sqq. )[*]( 909 coeperit P1v; ceperint M 010 pxime uisũ MP1 (= ἐϰϰλήττεαι ἐγγύτατα δϱώμενον?; proxime niso B; proximo oisa Ld 911 & ibt illi (= et ibunt tlli) M; Exibit ille P1 (s. u. l.); Exibunt illi Ebert (p. 398) v trea] III. M cesares M ctra M 913 post tdorent comma pro puncto posui 914 Cum qao Wilh. Meyer, Abh. p. 298; Cumqe M; Quamque (Cumque) P1v urbem P* Wilh. Meyer, Abh. p. 298 915 Spolian M qdqd M 916 mactant queuiros M; de eaesura cf. Hanssen §. 3 p.18 917 Nonissime nudam adigunt Duebner Ld; Nouissima enudã adigunt M; Noaissima inundant, adigunt P\'; Nouissima nudae abigunt R incendio facto R (cf. u. 984 proelio facto; Liu. XXVI 27, 5; 7); incendio facta M; incendio fracta Px incendio factam P3 (Duebmr ?) Ld appareat M 919 potentiam M (cf. Verg. Aen. 7, 237 et quae Forbiger huc adnotat); potentum P1 (s. u. I.) v 120 se adinueniunt] sed intereunt Lb in quo sint tempore Ldj in quos in tempore M; iniquos in tempore P1; iniquo in tempore P3 R; iniquorum tempore Lb 020 brnti MP1R (‛und sie kSnnen sich nicht darein finden in die nnheilTolle Zeit des Thieres\'; mihi bruti nominat. pZural. uidetur me); ruti Ld ; eidem postea codicis lectio probabatur; cf. Instr. praef. p. VIII 121 Hęc .. gaudebgat M (ante at littera erasa) ; Hi .. gaudebant Lb 922 aduenit scripsi; adueniet Wilh. Meyer, Abh. p. 292; adinueoit M; adinnenitar P1 (B. u. I.) R; inuenitur Ld )
    175
  102. Luget in aeternum, quae se iactabat aeterna,
  103. Cuius et tyranni iam tunc iudicantur a Summo.
  104. Stat tempus in finem fumante Roma maturum,
  105. Et merces adueniet meritis partita locorum.
  106. Inde tamen pergit uictor in terra Iudaea,
  107. Quem ipsi Iudaei specta〈ra〉ut uincere Romam.
  108. Multa signa facit, ut illi credere possint,
  109. Ad seducendos eos quoniam est missus iniquus;
  110. Quem tamen e caelo increpat uox reddita Summi.
  111. De Persida homo inmortalem esse se decit.
  112. Nobis Nero factus Antichristus, ille Iudaeis;
  113. Isti duo semper prophetae sunt in ultima fine.
  114. Vrbis perditio Nero est, hic terrae totius;
  115. De quo pauca tamen suggero, quae legi secreta.
  116. Displicet interea iam sero Iudaeis et ipsi?,
  117. Susurrantque simul, quoniam sint fraude decepti.
  118. Exclamant pariter ad caelum uoce deflentes,
  119. Vt Deus illis subueniat uerus ab alto.
    120. [*]( 129 sq. Apoc. 13, 13 sq. 931 Apoc. 14, 9 sqq.? )[*]( 923 eternum M ęterna MP1R (cf. Verg. Aen. 2, 388; 9, 696); aeternam Ld 924 tunc] c in M m. 2. in ras. scripsit 921 Roma maturum RLd; romã////matur, M (ante mat littera a erasa); Roma maturus P1 (s. u. I.) 926 Sed Ld adueniet P1R WiZh. Meyer, Abh. p. 292 (cf. Lactant. Inst. V 23, 4 Veniet, ueniet rabiosis et uoracibus lupis merces sua); aduenient MLd; idem dicit (praef. p. XXXVII): ‛merces pluralis n. forma est\' eamque rem exemplis probare conatur 928 Quum P3 iudei M spectarant Ld; spectant M P; spectabant LbB roma M 930 qm̃ M 931 ę celo M uox reddita scripsi (cfVerg. Aen. 3, 40 uox reddita fertur ad auris; 7, 95 ex alto uox reddita lucoest); uoi credita MPlv 932 inmortalem M dic M ordo uersuum 931 et 932 fortasse inuertendus est 933 factus Antichristus, ille Ebert (p. 399) v; factus, Antichristus ille P1 iudeis M 934 prophete M ultima M (cf. Instr. II 4, 3); ultimo P1 (s. u. I.) v 935 terra M 931 que M legiſcrera Ml; legiferera M2 937 ferao M1; ſero//// M2 iudeis M 938 qm̃ M sint M; sunt P1 (I. u. I.) v 939 Exclamant M; Et clamant P1 (s. u. I.) v celum M 940 df M; Deus P1 Ld; Deus tandem P\'; Dominus Lb R )
    176
  120. Tunc Deus omnipotens, terminet ut cuncta, quae dixi,
  121. Producet populum celatum tempore multe.
  122. Sunt autem Iudaei, trans Persida flumine clausi,
  123. Quos usque in finem uoluit Deus ibi morari.
  124. Captiuitas illos ibidem redegit ut essent;
  125. Ex duodena tribu noue(m) semis ibi morantur.
  126. Mendacium ibi non est, [sed] neque odium ullum;
  127. Idcirco nec moritur filius suus ante parentes;
  128. Nec mortuos plangunt nec lugunt more de nostro,
  129. Expeotant quoniam resurrectionem[que] futuram.
  130. Non animam ullam uescuntur additis escis,
  131. Sed olera tantum, quod sit sine sanguine fuso.
  132. Iustitia pleni inlibato corpore uiuunt,
  133. In illis nec genesis exercet impia uires.
  134. Non febres accedunt in illis, non frigora saeua,