Carmen Apologeticum

Commodianus

Commodianus. Commodiani Carmina. Dombart, Bernhard, editor. Corpus scriptorum ecclesiasticorum Latinorum, Volume 15, 1887.

  1. Vt socius Dei sit homo post funera uiuens.
  2. Lex et prophetae docent, qui sunt Dei digni caelorum
  3. Et quibus absconsa reuelantur aurea saecla.
  4. Per tot uates numero de filio Dei clamatur,
  5. Et cluserunt oculos fili Dei primi uocati;
  6. Qui scelere facto non sunt recordati legendo,
  7. Sed perseueranter: Nos sumus electi! dicentes.
    8. [*]( 656 Ioh. 2, 1 sqq. )[*]( 656 commutaũ M 858. Quod MLd; Quando P1; Quum PSB -Quod — uino in M litteris uncialibus scripta SS9 Tunc M; Tam P1 (8. u. I.) v ydrias (sic!) in M m. 1. in rasura scripsit 660 cum neque Quod habeat quo referatur, neque gustauit conueniat cumnarratione euangelica (cf. quae Boensch in commentario p. 279 in hunc locum adnotat), hic excidisse quaedam uidentur precepit M 882 insanierunt M; insani erant P1 (8. u. I.); insanierant P3υ perdere MP1 Ld; pendere P3R morti MPlB (cf. u. 321; fort. prodere morti; cf. Verg. Aen. 12, 41 sq.); morte Ld 883 qm̃ M decreQ M 671 prophete M docent M; dicent P1 (8. u. I.) v malim Deo; cf. u. 88; Instr. 11 19,15 celorum M 872 scfa M 874 fili M (cf. u. 732; 735); filii P1 (8. u. I.) v 676 perseueranter Wilh. Meyer, ut ipse iam scripseram; perseuerantes MP ; perseuerant LbB; perseuerant: En Ld dicentes] de participio praes. pro uerbo finito usurpato cf. u. 46 et locum simillimum Instt. 134,17: Non requiris eam, sed sic quasi besteus errans )
    159
  8. Adhuc infatuant profanos balneis ire,
  9. Quos faciunt mundos ipsi Deo summo placere.
  10. Aqua lauat sordes, non intima cordis iniqua,
  11. Nec sacra sacrilega potuerunt lauare curata.
  12. Non ita praecepit Dominus, sacra ferre malignis;
  13. Et locu(tu)s iterum, ab idolis mundos haberi:
  14. Nemo sibi faciat simulacrum daemonis, inquit;
  15. Nam dixit et illis: Idolis seruire nolite.
  16. Si Deus praecepit ab idolis ualde caueri,
  17. Quid illi decipiunt gentes puros esse lauacris?
  18. Immo cum recipiunt tales, docere deberent
  19. Seruire non aliis, nisi tantum Summo placere.
  20. Dum facinus quaerunt obumbrare Christi de morte,
    21. [*]( 879 Matth. 15, 18 sq. 681 Exod. 22, 20 682 sq. Exod. 20, 3 sq. 684 neuter. 6, 13 sqq. )[*]( 677 ire M (ut Knoellio uidebatur) P1υ; ira incodP* 678 Qos M faciunt (= fingunt, simulant; cf. u. 686 decipiunt gentes puros esse lauacris) M (P5 falad: facient); faciant P1υ 179 Aqa M labat M iniqa M 180 sagra M potert M curata] peccata R 680 sq. uulgatam uerborum distinctionem curata, Nec ita mutauiy 881 Ñ (= Non) Jf; Nec P1 (8. u. I.) v pcep M 882 Et locu(tu)s iterum Wilh. Meyer (cf. u. 325 Sed iterum dixit Dominus*); Et loc iter, M; Et locas iterum P1; (malignis.) Est locus Ieremiae Zd; Et lei sanctorum PS (Duebner ?); Sed lex ipsorum R munds M 683 demonis inqid M 684 Nã (= dixit) M (nam = autem, ui copulatiua magis quam aduersatiua ut u. 649; 898), Nam P1 (s. u. I.) JR; Nunquam Ld illis idolis MPlLd; illis idolis umquam P3; illis idolis numquam R 185 Si Mv; Sic P1 686 qd M puros esse lauacris P* (DuebneT); puro sese lauacris M; puros (paro P3) sese lanari P1 687 recipiunt M; recipient P1 (s. u. l.) Ld; receperint R 689 quęr̃t M. )[*]( *) De et iterum nihil esse mutandum ]apparet etiam Cypriani locis quibusdam comparatis, quos Commodianus uidetur secutus esse: de lapsis c. 7 (p. 242, 3 H.): Et iterum Deus loquitur dicens: sacrificans diis eradicabitur nisi Domino soli et test. III, 59 (p. 161, 7): ubi Dei praeceptoi non facies tibi idolum nec cuiusquam similitudinem haec praemittuntur : Et rursum (Et iterum cod. M). )
    160
  21. Aperiunt ualuas passim, ut intretur ad illos.
  22. Hinc ergo depereunt, qui se putant puros ab aqua
  23. Posse Dei fieri, conscientes ante latroni.
  24. Nunc colit in uano quodlibet, nunc sancta requirit,.
  25. Nescit ubi primum occurrat inscius ille,
  26. Ac idolis seruit, iterum tricesima quaerit;
  27. Nunc azyma sequitur, qui castum sederat ante.
  28. Hoc Deo non placuit participes daemonum esse,
  29. Qui legem instituit, fieret quo transitus inde.
  30. Sunt tibi propositae duae uiae: elige, quam uis,
  31. Nec enim te findes, ut possis ire per ambas;
  32. Sed tamen ex ipsis opportunam quaerere debes;
  33. Ne cadas in fauces latronum, cautior esto.
  34. Vnum quaere Deum, qui quaerit hostia nulla,.
  35. Vt possis abolitus resurgere saeclo nouato.
  36. Quid malos attendis et iudicas sanctos iniquos,
    37. [*]( 690 balbas passim H; passim ualuas P\' 691 qi M 692 ẽscit entes M latrone M1; latroni M2 693 colit in fano B; sed cf. Instr. 112, 10: Religio cnius in uacno falsa curatu r 695 serait, iterum P3υ; seruit iterum; P1 tricerima (sabbata ?) quaerit MP1 Wilh. Meyer, Abh. p. 294; tricesimam quaerit Ld ; tricesimas quaerit R 696 azjmase quitur M castum (castO M) sederat MP1; castus sed erat uel castum caederat P2; caseos ederat Ebert (p. 393); Castori caederat R; castus aderat uel castus ederat Ld; porcum caederat Huemer; ego ceniecturarum numerum nolo augere; satis habeo locum Arnobianum attulisse, quem ad rem expediendam aliqua ex parte ualere censeo: adu. nat. 5, 16: quid temperatus ab alimonio panis, cui rei dedistis nomen castus? nonne illius temporis imitatio est, quo se numen (Mater Magna) ab Cereris fruge uiolentia maeroris abstinuit? Vt azyma et castus ita sequi et sedere contrarie inter se referuntur 699 propositae duae niae P1υ; ppositas (P* falso: propositus) duas uias M (ef. S: 107 p. 755) qǎm M 701 querere M 702 Nec M 103 quaere Deum, qui quaerit hostiam nullam v; qęre ñm qui qerit ostia nulla M (cf. Lucif. p. 288,12, H.); quaere Deum. Qni quaeris hostiam ullam P1 Lb; Si quaeris ostia nulla P* 703 sq. P1 sic uerba distin- guit: Deum. Qui .. ullam, Vt .. nouato? 704 abolitus resurgere Lb v; abolitus surgere MP1; coelitus assurgere P3 seclo M 705 Quid malos M (ut Knoellio uidebatur) P1 υ; \'Quod malo. ib.\' (= in codice) P* )
    161
  37. Qui tibi nullum uerbum de lege demonstrant?
  38. De uirtute Dei refertur, quam fecit in illos;
  39. Nam de sua facta scelerata dicere nolunt,
  40. Semper homicidae semper manibusque cruentis,
  41. Quos Dominus numquam potuit domare monendo.
  42. Suffecerat illis per ignauiam tanta fecisse
  43. Et dicere: Scriptum sic erat, modo credere fas est.
  44. Sed Dominus ipse obscurauit sensus eorum,
  45. Indurauit eos sicut Pharaonem in ipsis;
  46. Nec preces eorum dixit exaudire se uelle
  47. Et de terra sua proiecit illos iratus.
  48. Cum filios illos utique iam dixerat ante,
  49. Necesse uoluerat bono corde uiuere natos;
  50. Quando pater gaudet, cum sit bonus filius illi;
  51. Quod si malus fuerit, execretur odio natum.
  52. Contrarium nullus patitur sibi filium esse,\'
  53. Excluditur omnis caritas crudele de nato,
  54. Nec facit heredem illum ex asse suorum,.-.
  55. Quae si prius poterit consumere, gaudet in illum.
    56. [*]( . 714 Exod. 7, 3; 13 al. 715 Mich. 3, 4; Prouerb. 1, 28 717 n Beg. (Sam.) 7, 14 (II Cor. 6, 18) )[*](706 demonstrat M 707 refert M 708 de sua MR (cf. Instr. Z 27,19); de se sua P1; de suo P3Ld nolt M 701 homicide M semper (sgp) manibusque MP1 Hanssen (similis inuersio uerborum u. 729; Instr. I 35, 4; II 26, 3); manibusque semper υ cruentis P1υ; Tuentis M 711 Sufficerat M; sed prius f erasum tantA M 712 scribtum M credere M1 om.; M* s. l. add. 713 obscuraif M 714 InduraS M siõ M 715 £ (= dixit) M; om. P1 (a u. I.); ait P3 (\'uenit(?) addenda uocula: eorum [ait] exaudirè) υ 716 proieο̃ M iratas] in M primas duas litteras ir m. 2. in rasura scripsit, pro quibus m. 1. scripserat fc 719 bon M 720 mal M execretur M 722 Excludit omnis M; Excluditur omnis R (coniecturâ) Hanssen; Excludit omnis P1 (s. u. 1.) Ld; can legendum omne?\' P; Excludit omnia Lb caritaa MB; charitas P1 Lb; se caritas Ld 723 fac M 724 Quae P3 R; Qu6 M1; Quf M\'; Quem P1 Ld illum MLbLd; illam P1 (s. u. I); illis R )[*]( XV. )[*]( 11 )
    162
  56. Impium et saeuum sobolem, rei suae tyrannum,
  57. Nec obuium patitur genitor commotus ab illo.
  58. Quid isti praesumunt, cum sint adoptati, dicentes:
  59. Ex omni populo nos sumus carissimi Summo?
  60. Parricida patris semper et superbus in illo.
  61. Carus esse potest ant heres iure uocari?
  62. Si patres carnales tales detestantur alumnos,
  63. Quanto magis Dominus, superant cui fili legendi!
  64. Mansuetis, humilibus, obsequio plenis alumnis
    65. [*]( 721 seuumM Impiam et saeaam P* subolem M; sobolem P1υ rei suae tyrannum P1 (= dorninium rei familiaris usurpantem ?); reisao tyrannum M ab initio, sed o in suo m. 1. correxit, ut sit sae; reisue tyrannam P2Ld, (\' Wenn er aein Verмögen wird friiher aufbrauchen kdnnen, 80 ist es ihm dem Sohne gegmaber, der selbst hart und gegen Schuldner ein Tyrann ist, eine Genugthuung\' Ld praef. p. XXXI); rei suae tyrannus Lb Boesser (Jahrb. f. class. Philol. 115 p. 92: \'so lange er noch Herr seines Vermögens ist\') 721 obuiam P1 patit M ab illa P1 721 sqq. ab aliis aliter inter punguntur: Contrarium .. esse: I Excludit .. nato, I Nec .. suorum.| Quem (suorum, Qaae Ps) .. consumere, gaadet in illam I Impiam .. sobolem, rei suae tyrannum, I Nec .. genitor, commotus ab illa? P1; Contrarium .. esse I (Excluditur .. nato) I Nec .. Illorum, I Quae .. conlumere, gaudet in illis. I Impium .. sobolem, rei suae tyrannum I Nec .. genitor, commotus ab illo? R; Contrariam .. esse. I Excludit .. nato I Nec .. suorum. I Quem .. consumere, gandet in illum I Impium .. sobolem reisue tyrannum; I Nec .. genitor commotus ab illo. Ld; ego Wilh. Meyerum potissimum (Abh. p. 306) secutus sum 727 adoptati scripsi (cl. u. 735); adortati M; adhortati P1 (s. u. I.) Ld, qyi adnotat: \'adhortati formae notio passiua inest, cf. exhortauit Petron. 76 etcu. Neue II, p. 290 sq.; It. (Roensch) p..297\'); indurati B 129 Parricida] d in M m. 2. add. et M (cf. u. 709); est P* (s. «. I.) v superuus M in illo: Caras P1υ 732 et 735 fili MB (coniecturâ) Hanssen (qui §. 33 p. 66 docte de eius modi formis disputat; cf. u. 674; 907); filii P1 (a. u. I.) Ld 732 legendi MP1 (cf. u. 676; Auson. Tetrast. (Caesar.) XIII, 3 sq. Imitatur adoptio prolem, Quam legisse iuuet, quam genuisse uelit; XIV, 3 sq. Hic quoque prole carens sociat sibi sorte legendi, Quem fateare bonum); legandi Lbυ 733 obseqo M )
    163
  65. Diuidunturque bona, non impiis neque tyrannis.
  66. Adoptati fuerant manifeste fili Iudaei,
  67. Sed in testamento consecuti sunt impii nomen.
  68. Ipsi sibi reputent: Scelere commisso cruenti
  69. Qui poterant utique participes esse bonorum?
  70. Quid nobis strident, quid nos aemulantur heredes ?
  71. Fecissentque bonum, et erant in parte legati.
  72. Nec hodie tacent et Christo credere nolunt,
  73. Qui fuerat illis salutaris lege praedictus;
  74. De quo iam audistis qualiter prophetae. canebant:
  75. Venturum in terras Dominum, quem gentes adora[bu]ut.
  76. Hunc certe nos ipsum admonent cognoscere Summum, :
  77. Qui renouat hominem, peccata pristina donat.
  78. Nam et comminatur deorum cultoribus ipse :
  79. Sacrificans idolis periet in morte secunda.
    80. [*]( 744 Psal. 21, 28; Sophon. 2, 11; 3, 9 al. \' 741 sq. Esai. 43 18 sq.? 748 Apoc. 21, 8 \' )[*]( 734 Diuiduntiirque bona MP1 (de que particula tam longp ab initio sententiae posita cf. u. 884; Ouid. Trist. IV, 1; 74; Forbig. in Verg. Georg. d, 22); diaiduntur bona R; dIuiduntur, quae bona, Ld (cf. Ienaer Literaturzeit. ann. 1877 p. 797)\' 731 sunt] ft M • 739 yd nob M; Qui nobis P1 (8. u. I.) v od nos M; qui nos P1 .(s. u. I.) v aemulant M 787 sqq. cruenti, I Qui .. bonorum, I Qui .. strident, qui .. heredes? v 740 Fecissent si Ld; sed cf. Kuehner, ausf. Gr. §. 47, 7; Schoem. in Cic. flat. deor. I, 32 (89); de que .. et particulis cf. similem locum Instr. II 8, 6 sq. medicumque require, Et tamen in poenis poteris tua damna lenire 74i Nec M (ut Knoellio uidebatur) V; Nunc P1 (s. u. I.); sed Ps : \'Neque suspicio deest esse legendum: nec hodie hod M 742 pdictt M 743 prophetae M2 P1v; propheta Mx 744 dñm MP1 ; Deum v adorant scripsi (cf. u. 836; ibi quoque adorant = adorabunt); adorabunt MP1v ; orabunt Wilh. Meyer, Abh. p. 291 745 certe M (certe cum cognoscere uidetur coniungendum ; cf. u. 381 sq. Certe iam apparet etc.); ante P1 (s. u. I.) v 146 peccata .. donat MP\'; peccataque .. donat B; peccata .. donans Ld 747 comminator M 748 idolis periet P1 (8. u. I.) v ; periet idolis M )[*](11* )
    164
  80. Quisque deos ergo sequitur fabricatos in auro,
  81. Argento uel lapide, ligno uel aeramine fusos,
  82. Cum ipsis infelix mittetur in igne refectus,
  83. Nec ibi permoritur, sed dat cruciatus iniquus.
  84. Sunt homines pecorum similes in ista natura,
  85. Qui nolunt accipere frenum Dei summi uagantes;
  86. Cum ipsi non durant seruorum talia ferre,
  87. In quorum saepe descendunt sanguine diri.
  88. Dicentes adiciunt: \'Nihil est post funera nostra;
  89. Dum uiuimus, hoc est\', et incumbunt more suillo;
  90. ̒Νulla sit luxuria, quae nos pertranseat aeuo;
  91. Dum tempus est uitae, perfruamur omnia saecli.\'
  92. Indisciplinati clementiam Dei refutant
  93. Strenia(m) sectantes, quasi sola uita sit ipsa.
    94. [*]( 749 aqq. Apoc. 9, 20; 14, 9 aqq. 717 sq. Sap. 2, 2 sqq. )[*]( 741 d̃ſ .. fabricatus M 710 ęramine M 751 refect M (= saeculo renouato, post resurrectionem ; cf. Instr. I 26, 35 sq.); CPraefectns ib. (= in cod.) P\'; reiectus P1; proiectus P2v 712 iniquus ▼ R Hanseen; iniqos MP1; ignitos Ld 753 pecor MP1 R Hanssen (cf. Instr. 1 34, 5 pecus .. ferinam; Boesser, Jahrb. f. class. Philol. 115 p. 792); equorum Ld 714 nolt M 754 sqq. uagantes. Cum .. diri, Dicentes v, quam uerborum distinctionem cum Wilh. Meyero (Abh. p. 306) mutaui 755 ducant Hilgenf. 756 sepę M discendnnt (descendunt Lb) sanguine MP1 Lbv, descendunt sanguinem P\'; Deum incendunt sanguine P* 757 (= post) M 758 uiuim+ M; malim: bibimus; cf. Instr, II 36, 4: \'Dum mortuus, non bibo\' dicis et quos iUic aliunde attuli locos et incumbt M; incumbant P1 (8. u. I.) v 710 perfruam̃ M secli M 757 sqq. uulgatam interpunctionem: nostra. I Dum uiuimuB, — hoc eet, incumbunt .. suillo — I Nulla mutaui; cf. Wilh. Meyer, Abh. p. 306 761 mutant B Wilh. Meyer p. 291; refugant MP1 Ld; refusant Lb 712 Streniam scripsi (= corporis salutem atque felicitatem ?); Strenia MP1; Strenuam R ; Strenam Lb; Strenui Ld; Terrena (uel Terrenia) Huemer WiIh. Meyer, Abh. p. 291 ipsa MPl; ista B; (sit,) istam Ld )
    165
  94. Sic redeunt a Deo, qui promittit uiuere semper:
  95. Contra bonum pugnant, cum sit repugnandum iniquo.
  96. Errauimus omnes manifesto, saeculo suasi,
  97. Sed gratia Domini prouocamur credere legi.
  98. Propterea uenit et fecit trophaea latenter
  99. Et fuit homo Deus, ut nos in futuro haberet.
  100. Sed plurimi pereunt, qui putant utrisque placere,
  101. Idolis atque Deo, placeat cum nemo duobus.
  102. Ynus est in caelo Deus caeli, terrae marisque,
  103. Quem Moyses docuit ligno pependisse pro nobis.
  104. Ynde quidam errant jgnaui talia passum,
  105. Non satis intenti mysterio Dei secreto.
  106. Inuidia Diaboli mors introiuit in orbem,
  107. Quam Deus occulte destruxit uirgine natus.
  108. Qua natiuitate excordantur caeci Iudaei,
  109. Stulto<S> infatuant scelere commisso cruenti.
  110. Nemo potest ullum excusamen dicere postquam,
  111. Cum modo sit nobis facultas data credendi.
  112. Non uenit in uano Dominus in terris e caelo,
    113. [*]( 713 cf. 788 715 Esai. 53, 6 771 Psal. 145, 6; Act. 4, 24 772 Deuter. 28, 66. cf. u. 518 774 Sap. 2, 22 775 Sap. 2,24\' )[*]( 783 Sic redeunt a Deo Ld; Sicredunt adeo M; Si credunt Deo P1; Sic credunt Domino Lb; Discredunt Domino B; Sic recedunt a Deo Wilh. Meyer promittit uiuere P1 v (cf. u. 788); promιτ . τ̃τ . (sic!) uiuere M 764 pagnant M sit P1 v; sint M 165 scio M omnes manifesto, saeculo v; omnes, manifesto saeculo P1 766 pronocam ̃ M 767 ueñ .. fec̃ M trophea M; t m. 2. add. 771 celo .. celi terre M 772 pependisse scripsi (c/. u. 518 ; 615; Instr. I 40, 10 pependit ipse pro nobis); gpendiare M; ante p duae litterae (pe?) erasae; pendere P1 v p noti M 773 quidam P1 (8. u. I.) v; quidem M ignaui M; ignari P1 (s. u. I.) v. 774 secreto P1 (s. u. I.) v, secretum M 775 Zaboli B introiũ M orbem P\' (s. u. I) v; urbS M 776 destrui M 777 iudei M 778 Stultos P1 (s. u. I.) v; Stulto M 779 p}quam M 780 Cũmodo M; Commoda LbB; Commodo P1 (s. u. I.) Ld 781 Dominus P1 (8. u. 1.) v; df M (cf. u. 744) ę celo M )
    166
  113. Sed uenit, ut faceret populum suo nomine dictum.
  114. Quem si quis confessus non erit in ista natura,.
  115. Perdit et quod uixit, et in poena sero declamat;
  116. Aut certe, dum sperat exspectans credere canus,