Carmen Apologeticum

Commodianus

Commodianus. Commodiani Carmina. Dombart, Bernhard, editor. Corpus scriptorum ecclesiasticorum Latinorum, Volume 15, 1887.

  1. Hic erat uenturus conmixtus sanguine nostro,
  2. Vt uideretur homo, sed Deus in carne latebat.
  3. Non senior ueniet nec angelus, dixit Esaias,
  4. Sed Dominus ipse ueniet se ostendere nobis.
  5. Hunc mare pertimuit, hunc uenti, hunc tartarus ipse;
  6. Agnouit Dominum omnis creatura latentem.
  7. Solus nequam populus centriam erexit ad illum:
  8. \'Absit, ut sic Dominus uenerit in tali figura
  9. Hic, sicut in terra, super fluctus maris inibat
  10. Et uentis inperat, placidum ut redderet aequor.
    11. [*]( 625 Numer. 22, 27 sq. 133 sq. Esai. 63, 9 (Cypr. 72, 1 H.) )[*]( 625 huius uersus extremo margine positi priora uocabula a biblto- pego ita desecta sunt, ut de lectionibus Balaam et asinã nulla moueatur dubitatio; inter Balaam et asinã, Pitrae si fides habenda est, caedenti scriptum erat; at Knoell qua est diligentia ex uestigiis relictis coMgit sedenti potius scriptum fuisse, quod uerum esse apparet ex Sedul. carm. paech. I 161: afiktar asella sessorem per uerba suum. Praeterea Knoelli collatione confirmatur, quod tam Ludwig suspicatus erat, ante Balaam Pitram falso posuisse Et, cuius ioco Boenseh scrip- serat: Sic conloqui M 121 clamaria a Petro M; idem iam Roensch coniecturâ inuenerat, Zeitschr. f. d. hist. Theol. ann. 1873, II p. 303 squisi quod ibi sub finem uitiose clamatis pro ckmaris typis expressum est (ibidem haec temptantur: elamatur a Petro; clamat tibi uel ibi Petrus); clamauit a Petro P1 (e. u. J.); damnaint te Petrus Jacobi R (in textu); clamatas a Petro Hilgenf.; clamaoi de Petro Ld 827 predicanti M multi MP1R; muti Pitra (in praefat. p. XXII) Hilgenf. Ld 128 populi M, quod m. 1. correxit, ut sit populo 631 commixtus R (coll. Verg. Aen- 6, 762); conmizto Jff; commixto P1Ld 637 neqaa M centrim MP1υ (as spiculum aeorpionis; aUudere uidetur poeta ad Apoc. 9, 10; cf. Ludwigi et Roenschi commentartos); \'forsan legendum graece ϰέντρον\' P3; malim centrium uel centria a Graeco ϰεντρίον propagatum 640 inperat M )
    157
  11. Hic legem tartaream derupit uerbo praesenti
  12. Et leuat de tumulis Lazarum die quarta fetentem.
  13. Nam qui ferebatur, cum fuisset obuius illi:
  14. Surge, inquit, iuuenis! Et [re]surrexit ille de ferclo.
  15. Archisynagogi filiam deprecatus a patre
  16. Iam exanimatam plangentibus suscitat illam.
  17. Mutum loqui fecit et surdum audire praesertim.
  18. Et caecum ex utero natum, ut uideret in auras.
  19. Post XXXVIII annis paralyticum surgere iussit,
  20. Quem admirarentur grabatum in collo ferentem.
  21. Cuius uestimento tacto profluuio sanata est.
  23. Quinque panes fregit hominum in milia quinque
  24. Et quattuor milia iterum de septem refecit.
  25. Plenius ut sese Dominus demonstraret adesse,
    26. [*]( 642 Ioh. 11, 39 644 Luc. 7,14 sq. 645 sq. Marc. 5, 22 sqq. 647 Marc. 7, 32 sqq.; 37 648 Ioh. 9, 1 649 aq. Ioh. 5, 5 sqq. 652 Marc. 5, 25 sqq. 653 Matth. 14, 15 sqq.; 15, 32 sqq.; Mare. 8,. 1 sqq. )[*]( 641 legem tartaream P1υ; lege tartareS H; uectem tartareom R swpicatur in commentario coli. Psal. 106 (107), 16; Ies. 45, 2; Thren. 2, 9; Amos 1, 5 disrapit R, quod recte refutat Ld 642 Et leuat de MP1υ; Eleuat e P3 fetentem M; foetentem P1 (8. u. l.) v 644 inquid M et resurrezit MP1; Et surrezit Ld; Resurrexit R; (inuenis;) surrexit P3 Lb; fort. resedit ille de ferclo scripsi; ille de ferculo Mi ille de feretro P1 (s. u. I.) R; ille feretro Ld 645 Archisynagogi υ; archisinagoge M; Archisynagogae P1 646 ezanimatam. P1 (s. u. I.) υ, examinata M 647 presertim M uulgatam interpunctionem ante praesertim deleui; praesertim cum uerbis audiendi et loquendi coniungendum uidetur esse atque idem ualere, quod alias disertim; cf.Jnstr. I 41, 17 648 cecum M 649 triginta octo P1υ; XXXVIII M; ut syllabarum abundantia coerceatur, trinta pro. triginta legendum esse exemplis allatis probat Hanssen, de arte metr.. Commod. p. 40 150 admirarentQr M grauatum M post ferentem unum uersum excidisse et Wilh. Meyer docuit (Abh. p. 304) et ipse suspicatus sum 652 tacto M; tacta P1 (s. u. I.) υ 653 Quinquel V. M freg M quinque] V. M 654 septem] VII. M 655—660 uersuum ordo nescio an turbatus sit )
    158
  26. Commutauit aquas, fierent ut optima uina.
  27. In nuptias fuerat inuitatus matre cum ipsa;
  28. Quod fuit rogatus, subueniret uino defecto,
  29. Tunc iussit implere hydrias uelocius aqua,
  30. Quod prius gustauit et sic ministrari praecepit.
  31. Nec sic potuerunt Dominum cognoscere factis,
  32. Sed insanierunt, quasi nequam perdere morti.
  33. Quod ipsum concedit, quoniam sic pati decreuit;
  34. Si tamen crediderint, ueniam tunc demum habebunt.
  35. Hic est primogenitus per prophetas ante praedictus,
  36. Vt uocitaretur in terris Altissimi proles.
  37. Felices, hominum spem suam in isto qui ponunt,
  38. Nam insipientes tamquam maledictum euitant.
  39. Aeternitas illi praeparatur, Christo qui credit,
  40. Vt socius Dei sit homo post funera uiuens.
  41. Lex et prophetae docent, qui sunt Dei digni caelorum
  42. Et quibus absconsa reuelantur aurea saecla.
  43. Per tot uates numero de filio Dei clamatur,
  44. Et cluserunt oculos fili Dei primi uocati;
  45. Qui scelere facto non sunt recordati legendo,
  46. Sed perseueranter: Nos sumus electi! dicentes.
    47. [*]( 656 Ioh. 2, 1 sqq. )[*]( 656 commutaũ M 858. Quod MLd; Quando P1; Quum PSB -Quod — uino in M litteris uncialibus scripta SS9 Tunc M; Tam P1 (8. u. I.) v ydrias (sic!) in M m. 1. in rasura scripsit 660 cum neque Quod habeat quo referatur, neque gustauit conueniat cumnarratione euangelica (cf. quae Boensch in commentario p. 279 in hunc locum adnotat), hic excidisse quaedam uidentur precepit M 882 insanierunt M; insani erant P1 (8. u. I.); insanierant P3υ perdere MP1 Ld; pendere P3R morti MPlB (cf. u. 321; fort. prodere morti; cf. Verg. Aen. 12, 41 sq.); morte Ld 883 qm̃ M decreQ M 671 prophete M docent M; dicent P1 (8. u. I.) v malim Deo; cf. u. 88; Instr. 11 19,15 celorum M 872 scfa M 874 fili M (cf. u. 732; 735); filii P1 (8. u. I.) v 676 perseueranter Wilh. Meyer, ut ipse iam scripseram; perseuerantes MP ; perseuerant LbB; perseuerant: En Ld dicentes] de participio praes. pro uerbo finito usurpato cf. u. 46 et locum simillimum Instt. 134,17: Non requiris eam, sed sic quasi besteus errans )
    159
  47. Adhuc infatuant profanos balneis ire,
  48. Quos faciunt mundos ipsi Deo summo placere.
  49. Aqua lauat sordes, non intima cordis iniqua,
  50. Nec sacra sacrilega potuerunt lauare curata.
  51. Non ita praecepit Dominus, sacra ferre malignis;
  52. Et locu(tu)s iterum, ab idolis mundos haberi:
  53. Nemo sibi faciat simulacrum daemonis, inquit;
  54. Nam dixit et illis: Idolis seruire nolite.
  55. Si Deus praecepit ab idolis ualde caueri,
  56. Quid illi decipiunt gentes puros esse lauacris?
  57. Immo cum recipiunt tales, docere deberent
  58. Seruire non aliis, nisi tantum Summo placere.
  59. Dum facinus quaerunt obumbrare Christi de morte,
    60. [*]( 879 Matth. 15, 18 sq. 681 Exod. 22, 20 682 sq. Exod. 20, 3 sq. 684 neuter. 6, 13 sqq. )[*]( 677 ire M (ut Knoellio uidebatur) P1υ; ira incodP* 678 Qos M faciunt (= fingunt, simulant; cf. u. 686 decipiunt gentes puros esse lauacris) M (P5 falad: facient); faciant P1υ 179 Aqa M labat M iniqa M 180 sagra M potert M curata] peccata R 680 sq. uulgatam uerborum distinctionem curata, Nec ita mutauiy 881 Ñ (= Non) Jf; Nec P1 (8. u. I.) v pcep M 882 Et locu(tu)s iterum Wilh. Meyer (cf. u. 325 Sed iterum dixit Dominus*); Et loc iter, M; Et locas iterum P1; (malignis.) Est locus Ieremiae Zd; Et lei sanctorum PS (Duebner ?); Sed lex ipsorum R munds M 683 demonis inqid M 684 Nã (= dixit) M (nam = autem, ui copulatiua magis quam aduersatiua ut u. 649; 898), Nam P1 (s. u. I.) JR; Nunquam Ld illis idolis MPlLd; illis idolis umquam P3; illis idolis numquam R 185 Si Mv; Sic P1 686 qd M puros esse lauacris P* (DuebneT); puro sese lauacris M; puros (paro P3) sese lanari P1 687 recipiunt M; recipient P1 (s. u. l.) Ld; receperint R 689 quęr̃t M. )[*]( *) De et iterum nihil esse mutandum ]apparet etiam Cypriani locis quibusdam comparatis, quos Commodianus uidetur secutus esse: de lapsis c. 7 (p. 242, 3 H.): Et iterum Deus loquitur dicens: sacrificans diis eradicabitur nisi Domino soli et test. III, 59 (p. 161, 7): ubi Dei praeceptoi non facies tibi idolum nec cuiusquam similitudinem haec praemittuntur : Et rursum (Et iterum cod. M). )
    160
  60. Aperiunt ualuas passim, ut intretur ad illos.
  61. Hinc ergo depereunt, qui se putant puros ab aqua
  62. Posse Dei fieri, conscientes ante latroni.
  63. Nunc colit in uano quodlibet, nunc sancta requirit,.
  64. Nescit ubi primum occurrat inscius ille,
  65. Ac idolis seruit, iterum tricesima quaerit;
  66. Nunc azyma sequitur, qui castum sederat ante.
  67. Hoc Deo non placuit participes daemonum esse,
  68. Qui legem instituit, fieret quo transitus inde.
  69. Sunt tibi propositae duae uiae: elige, quam uis,
  70. Nec enim te findes, ut possis ire per ambas;
  71. Sed tamen ex ipsis opportunam quaerere debes;
  72. Ne cadas in fauces latronum, cautior esto.
  73. Vnum quaere Deum, qui quaerit hostia nulla,.
  74. Vt possis abolitus resurgere saeclo nouato.
  75. Quid malos attendis et iudicas sanctos iniquos,
    76. [*]( 690 balbas passim H; passim ualuas P\' 691 qi M 692 ẽscit entes M latrone M1; latroni M2 693 colit in fano B; sed cf. Instr. 112, 10: Religio cnius in uacno falsa curatu r 695 serait, iterum P3υ; seruit iterum; P1 tricerima (sabbata ?) quaerit MP1 Wilh. Meyer, Abh. p. 294; tricesimam quaerit Ld ; tricesimas quaerit R 696 azjmase quitur M castum (castO M) sederat MP1; castus sed erat uel castum caederat P2; caseos ederat Ebert (p. 393); Castori caederat R; castus aderat uel castus ederat Ld; porcum caederat Huemer; ego ceniecturarum numerum nolo augere; satis habeo locum Arnobianum attulisse, quem ad rem expediendam aliqua ex parte ualere censeo: adu. nat. 5, 16: quid temperatus ab alimonio panis, cui rei dedistis nomen castus? nonne illius temporis imitatio est, quo se numen (Mater Magna) ab Cereris fruge uiolentia maeroris abstinuit? Vt azyma et castus ita sequi et sedere contrarie inter se referuntur 699 propositae duae niae P1υ; ppositas (P* falso: propositus) duas uias M (ef. S: 107 p. 755) qǎm M 701 querere M 702 Nec M 103 quaere Deum, qui quaerit hostiam nullam v; qęre ñm qui qerit ostia nulla M (cf. Lucif. p. 288,12, H.); quaere Deum. Qni quaeris hostiam ullam P1 Lb; Si quaeris ostia nulla P* 703 sq. P1 sic uerba distin- guit: Deum. Qui .. ullam, Vt .. nouato? 704 abolitus resurgere Lb v; abolitus surgere MP1; coelitus assurgere P3 seclo M 705 Quid malos M (ut Knoellio uidebatur) P1 υ; \'Quod malo. ib.\' (= in codice) P* )
    161
  76. Qui tibi nullum uerbum de lege demonstrant?
  77. De uirtute Dei refertur, quam fecit in illos;
  78. Nam de sua facta scelerata dicere nolunt,
  79. Semper homicidae semper manibusque cruentis,
  80. Quos Dominus numquam potuit domare monendo.
  81. Suffecerat illis per ignauiam tanta fecisse
  82. Et dicere: Scriptum sic erat, modo credere fas est.
  83. Sed Dominus ipse obscurauit sensus eorum,
  84. Indurauit eos sicut Pharaonem in ipsis;
  85. Nec preces eorum dixit exaudire se uelle
  86. Et de terra sua proiecit illos iratus.
  87. Cum filios illos utique iam dixerat ante,
  88. Necesse uoluerat bono corde uiuere natos;
  89. Quando pater gaudet, cum sit bonus filius illi;
  90. Quod si malus fuerit, execretur odio natum.