Carmen Apologeticum

Commodianus

Commodianus. Commodiani Carmina. Dombart, Bernhard, editor. Corpus scriptorum ecclesiasticorum Latinorum, Volume 15, 1887.

  1. Integratur homo, [ut] fuerat qui mortuus, olim,
  2. Et gratia maior tunc erit (quam) istius aeui,
    3. [*]( 127 Psal. 13, 2; 52, 3 al. 145 I Cor. 15, 43; Phil. 3, 21 )[*]( 12% celum M 127 Quicquid P1; Quitqaid M; Quique υ oelum M 129 mundi tenorg M (= carnalem esse mundi tenorem; de omissa copula esse uideu. 792 et indicem, quem Petschenig editioni Victoria Vit. adiunxit, p. 156; cf. deinde Instr. II 39, 9 tenore mutato; Verg. Georg. 2, 336 sq.); mundo teneri Plv 131 Nam M P1R; Iam Ld sine nota 132 describtom M 132 sq. de illis. Cum Ld; de illis, Cum P1R 133 qae M 133 sq. tota, Quis Ld; tota. Quis PIB 134 fiDe M 135 celum M 136 naUo M (cf. u. 93; 106; Instr. II22,13); nulli P1 (8. u. I.) υ uersus 138—140 in Munci- olibus litteris scripti 139 APIS FENIX M 142 defanctoram M Pl Ld; defancttm Ub; defuncto (defuDctos) P3; defancto R 143 Sit licet MLb (coniectura) R; Scilicet P1 (8. u. Z.); Sint licet Ld 143 sq. nudata. Integratur Ld 144 ut fuerat MPlB; ut del. Ld; ut erat Lb 145 tunc M; hinc P1 (8. u. I.) B; dehinc P3; huic Ld erit MP1; gratia erit R; aderit Ld quam addidi; om. M editt. M; cf. Wattenb. lat. Palaeogr. p. 50 sq. 143 sq. aeui. Non v )
    125
  3. Non dolor nec lacrimae tunc erunt in corpore nostro,
  4. Non caro recipiet ferrum, non pustula surget.
  5. Hoc Deus instituet, ut sit illi gloria maior. ,
  6. Hic fecerat primum hominem, ut esset aeternus,
  7. Sed ruit in mortem neglectis ille praeceptis.
  8. Propter quae storias tantas Deus esse parauit,
  9. Vt inuentiones diabuli detergeret omnes. I
  10. Rectorem in terra dederat Deus angelum istum:
  11. Qui, dum inuidetur homini, perit ipse priorque.
  12. Interea iustos per ipsos cernit ad actus,
  13. Et facinerosum Cain in gehenna reservat.
  14. In scelere coepit uersari gens omnis humana,
  15. Nec respicientes, quis esset creator eorum.
  16. Quod Deus excelsus indigne pertulit illud,
    17. [*](148 Apoc. 21, 4 152 Eph. 6, 11; 16; I Ioh. 3, 8 154 Sap. 2, 24 (Cypr. de zel. et liu. C. 4) )[*]( 146 nec M; aut P1 (s. u. I.) v lacrime M 147 postula M 148 institnet M Lb Ld; instituit P1 R 150 necglectis M 151 propter quae storias scripsi (cf. Woelfflin. Arch. III p. 146); propter questorias M; pr. quaestorias P1; pr. quae scorias Duebner (coll. Verge Gir. 249); propterea scrupeas R; propter quae curas (postmodo pr. grassationes) Lb (ut Ld adnotat); pr. quae quaestorias Ld (ex recentiore Boenschii coniectura) esse] sibi (postea ipse) Lb. 152 inuentiones diabuli M; inu. diaboli P* (s. u. I.); adinuentiones zaboli R detegeret R om̃f M 153 Actorem R 154 inuidetur MLd (idem haec affert exempla: fhuic inuisae (sunt) Parcae solemnem celebrare diem* C. Inscr. Rh. Bramb. 1052 et Becker. Inscr. Mogunt. 247); inuidet Lb; insidiatur R; sed cf. u. 361 155 ipsos M (P falso: ipsas; cernit per ipsos = secernit; cf. Instr. 126, 33 sqq.; S. 107 p. 757; Alexandret excurs. ad Sibyll. p. 522 sqq.); ipsum Plv ad actus scripsi (= adiudicium extremum; cf. Instr. I 27, 1; II 21, 12; S. p. 784); adactos MP1; abactos Psυ 155 sq. abactos. Et R 158 facinerosum P3υ; facinerosa M; facinora P1 in m. 1. s. I. scripsit 157 cepit M x x gens omnis Lbv; omnis gens M (signis s. I. additis iustus uerborum ordo restituitur); omnis gens P1 (s. u. I.) 159 pertulit illud. M; pertulit illud; P1; pertulit; illam v )
    126
  17. Delere proponit uniuersa paene creata.
  18. * Dicitur et legitur Noe liberatus ab aqua,
  19. Ceteri diluuio perierunt in caelesti.
  20. Hinc, sicat initio, paulatim terra repletur.
  21. Cessit. prios facinus, sed alter(a) clades adhaesit.
  22. Adgressi sunt stulti torrem fabricare sub astris,
  23. Vt quasi per illam possent ascendere caelos.
  24. Quod Deus ut uidit fieri sub nna loquella,
  25. Descendit et fecit., loquerentur lingua diuersa.
  26. Quos inde disparsit per insulas terrae semotos,
  27. Vt fierent gentes nario sermone loquentes.
  28. Tunc genus indocile uitam feritatis agebat;
  29. Nemo Deum sciebat, disputabat nemo de uita.
  30. Inrepserat quoniam rudibus temerarius ille
  31. Per latices animae, deprauauit mentes acerbas
  32. Persuasitque dolo coitus infandos amare,
  33. Viuere rapinis in gaudio sanguine fuso.
  34. Hanc gloriam stulti prosequuntur tempore parvo;
  35. Quo nulla uenia liberat, se dicendo seductos.
  36. Si suadet adulter, culpa est tua prosequi talem;
  37. Non ille te damnat, sed tu tua sponte te damnas.
    38. [*](163 Gen. 9, 1 165 sqq. Gen. 11, 4 sqq. )[*]( 160 Delere P1; Dicere M; Demere R; Icere (= tollere, perdere?) Ld; perdere Huemer uniuersa pene creata MP1; aniuersam paene creatam v 163 sid M 164 prius Psυ (cf. quae adnotauimus in u. 15); prior MPl altera P1 Ld; alter M (P\' falso: aliter); aliter Lb R adhaesit P1 R; adhesit M; accessit Ld 165 turrem M; turrim P\' (s. u. I.) 8 astris P1υ; anstris M 166 possent asoendere caelos (coeloa) P1υ; c. a. p, Lb; asc. celos poss. M 117 loquella M 169 disparsit M; dispersit P\' (B. u. I.) v semotas B 171 Tnc (= Tunc) M; Tum P1 (8. u. I.) v agebat M; agebant P\' (s. u. I) v 172 scibat Hanssen, Wilh. Meyer, Abh. p. 292 coH. u. 46 173 Inrepserat M qA M 174 depianabit M 175 dolo coitus scripsi (cf. b. Gbl. 17 p. 451 sqq.); dolo citins M; dolos citius P1 R; doloa illis Ld 178 gaudia P3 177 p̃sequuntur M1, quod (prima manu?) correctum, ut sit pseqnnntnr 178 Qno M P1 <= itaque ?); Quos P3υ; Quod Lb )
    127
  38. Errabant indocti ueteris fallacia hostis,
  39. Obliti Dominum, opera maligna sequentes.
  40. Quod diu ne fieret grassatio tanta latronis,
  41. Tempore partito miseratus est tandem ablato.
  42. Conplacuit illi conloqui cum uno de multis,
  43. Vt faceret populum ad se transeundo dilectum.
  44. Ex eo coeperunt unum Deum nosse profani
  45. Et fieri populus secundum Dei decreta.
  46. Duos enim populos distinxerat ex se Rebecca:
  47. Hic prior est factus, alter ut succederet illi.
  48. In Aegypto primum Israhel concrevit alumnus;
  49. Inde Deus illos eiecit duce Moyse,
  50. Per quem dedit illis legem in monte Sina,
  51. Vt nostra posteritas Dominum cognosceret. unum.
  52. Deinde prophetas ex ipsis dicere iussit,
  53. Quod Deus in hominem depretiatur ab illis.
  54. Induxerat eos Dominus in terra promissa,
  55. Vt ibi sub lege uiuerent, donec ipse ueniret.
  56. Gens ingrata bonis noluit iugum ferre praeceptis,
  57. Sed magis in scelere prisco reuoluta florebat;
    58. [*]( 181 indocti MP1 (cf. u. 458); inducti v; ducti P3 ueteris Pl (s. u. I.) v; ueteres M, quod ambigas an retinendum et cum indocti sit coniungebdum; sed cf. u. 207 seductor antiquut; 317 ueteri latroni; Cypr. ad Donat. 4 uetus .. hostis obrepat; ad Forltm. e. 2 aduersarius uetus est et hostis antiquus 183 Quod, diu ne Ld; sed cf. Kiihner ausf. Gr. p. 872 sq. 185 conplacnit Jf 187 ceperunt M Deum nosse profani P2 (coniectura; cf. u. 13; 194; 636). R; Deum esse profani M (non in Deum e. p., ut Pitra in adnotatione affinnat); in Deum esse profani P1 Lb Ld; nobis in mentem uenit: (unum) Deum esse profari 188 populus M Lb (coniecturâ) Ld; populum P1. (s. u. l.) ; in populum E 180 distinczerat M ex se v; esse MP1 (esse) Rebeccae (uel in Rebecca) Lb 191 egypto M primum Israel P1 υ; primum in ifKl M alumnus Mv; alumnis P1 102 Moyse Lb υ; Moysi MP1 193 Sina scripsi (haec enim uetustior apud Latinos huius nominis forma; cf. Cypr. test. II, 25; p. 92, 10 H.; Tertull. Marc. V 4 med.; de clausula uersus cf. u. 66); syna M; Sinai P2υ. 196 depretiatur MLd; depreciatur P1; depreciaretur Lb R 199 preceptis M 200 farebat P*, quod postea ipsi (Ps) displicuit )
    128
  58. Nec umquam. desinuit: hodie quoque talis habetur;
  59. Praetermisso Deo luxurias saeculi mauult.
  60. Quod maxime Dominus cogit euitare dilectos;
  61. 7 Abscisos in totum a saeculo praemonet esse.
  62. Si filios dixit, in illius sancta moremur;
  63. Quid foris egredimur adulteri pompa(m) sequentes?
  64. Seductor antiquus per talia decipit omnes:
  65. Inmittit luxurias, per quas perdat filios Alti; .
  66. Agonia inmittit, spectaculis ire cruentis
  67. Aut nimis obscenis, inpudica nosse pudicis.
  68. Si fuerat castus, incestus proficit inde
  69. Et placent adrident, quae tunc mala gaudia temptant.
  70. In istis luxuriis populus primitiuus agebat
  71. Et a lege Dei semper recedebat inormis.
  72. Ad quos emundandos saepe Deus misit alumnos,
  73. Vt illos corrigerent deprauatos denuo Summo.
    74. [*]( 201 Nec umquam (unquam v) Μυ; Nunquam P\' 202 luxurias P1υ; luiuria M seculi M 203 dilectos M2 P1υ; delectos Ml 204 seculo premonet M 205 Si filios dir M (idem Roensch suspicatus erat) v; Si filii, dixit, P2 (s. u. I.) 201 Quidni foras egredimur P* coll. Genes. 4, 8 Egrediamur foras; sed cf. Instr. I 24, 13 Ezis inde foris pompam P1υ; pompa M WiZh. Meyer, Abh. p. 293 208 Immittit R (ingeniose, cum ueram libri ms. lectionem ignoraret) Ld; Inmutit M; Immutat P1 (s. u.l.) quas .. filios P1υ; quos .. filius M deperdat P3 209 Agonia immittit Ld (— certamina ? cf. Instr. II 12, 10); idem Agoniam praefert in adnotatione in Instr. II 12, 10; Agonia mit tis M; Agoniam mittit Hanssen, Wilh. Meyer, Abh. p. 292; Agoniae immittit P1; Agonia mittit R spectaculis P1 (s. u. f.) v; Rpeculis M cruentes M 210 mimis R inpudica M 211 incestus M (P2 falso: incertus) P1υ, 212 placent adrident scripsi (cf. I. N. Ott in Jahrb. f. cl. Philol. 109 p. 840 extr.); placens adridens M; placens arridet Pl (s. u. I.) v quae Plv; qnę M tunc M; hinc P1 (s. u. I.) v temptant M 213 istis MP3υ; his P1 primitibus M 214 inormis scripsi (= enormis, erectus; cf. u. 221; Woelfflin. Arch. III p. 148); inermis MPIB; aeterni Ld 215 emendandos R 216 corrigerent P\' (s. u. I.) v; corrigent M Summo M; Summi P1υ 216 sq. deprauatos denuo Summo. Excipere Wilh. Meyer, Abh. p. 305; deprauatos. Denuo Summi Excipere P1υ )
    129
  74. Excipere numquam uoluerunt dicta diuina,
  75. Sed uoluntate sua saeuierunt semper inepti.
  76. Mactabant iustos redarguentes illos inique,
  77. Dum nollent accipere frenum disciplinae caelestis.
  78. Esaiam serrant, lapidant Hieremiam erecti,
  79. Iohannem decollant, iugulant Zachariam ad aras.
  80. Et uenit et ipse, fuerat qui praedictus ab illis,
  81. Et patitur, quomodo uoluit, sub imagine nostra.
  82. Cuius in exitio omnis prophetia repleta est,
  83. Dixerat hunc Daniel nouissimum esse prophetis.
  84. Is erat, quem propter uates (de tuba canebant,
  85. In sua uenturum propria, quem sui negarent.
  86. Inprouidi semper et dura ceruice recalces,-
  87. Dum respuunt formam, sacramenta legis amittunt.
  88. Non illos iustitia humilis caro nata refregit,
  89. Nec bonitas tanta aut aegrorum cura de uerbo.
  90. O pia religio, o tam ueneranda maiestas, 7
    91. [*]( 211 sqq. Matth. 23, 34 sq.; Lnc. 11, 49 sqq.; Matth. 14, 10; Marc. 6, 27 (cf. Tertall. Scorp. 8) 226 Dan. 9, 24? cf. 242 228 Ioh. 1, 11 221 cf. Instr. I 38, 1 230 PhiL 2, 7? 231 Phil. 2, 8; Matth. 11, 29; Ioh. I, 14 )[*]( 217 nomquam uoluerunt MP3; nunquam noluerunt P1 (s. u. I.) v 218 uoluntate sua MP1 Ld; uoluntati suae R saenierunt scripsi (cf. u. 838); sernierr M; seruierunt P1υ inepti MP1R; ineptis Ld 219 iniquę M 220 discipline M coelestis disciplinae accipere frenum P1, quod tamen idem in excursu retractat 221 Hieremiam P\'; hieremiã M; Jeremiam υ 223 Et uenit et P1; Et uenit P3; & ueniet et M; Aduenit en JB; Atque uenit Ld 224 quomodo] quoniam Hanssen 226 prophetes Lb 227 Es M canebat Ml; n eadem manus e. I. add. 228 quęm M 229 Improuidi P* (cf. Instr. II 16, 24); Inprouidis M; Improbi P\' (coll. Instr. I 38, 1) 230 formam P3υ; forma MPX; formas Lb 231 iustitia, humilis caro nata R (cf. u. 367 humilis in carne; interpunctionem. ante humilis sustuli, quia iustitia ablatiuus mihi uidetur); iustitia humiles non oaro nata M; iustitia humiles, non caro nota P\' (idem in excursu caro nata praefert); iustitia humiles, oaro nata LbLd 233 relligio P1 R o tam] o primo omissum m. 1. s. Z. add. )[*]( XV. )[*]( 9 )
    130
  91. Cuius medicina taliter in terra profecit!
  92. Non ullum de ferro secuit, non enplastro curauit,
  93. Sed sine tormento statim suo dicto sanauit.
  94. Talia uidentes turbabantur mente Iudaei,
  95. Qui magis inuidia ducti sunt in zelo liuoris,
  96. Non respicientes prophetarum dicta sepulti,
  97. Quod ueniret homo talis, qui dispergeret illos.
  98. Quousque ueniret Dominus, prophetae canebant:
  99. Ex eo, quo uenit, tacuit prophetia Iudaeis.
  100. Post quem in exilium deuenerunt corde durato
  101. Nec modo dinoscunt, quapropter sint talia passi.
  102. Praedictum fuerat illis ab Esaia propheta
  103. Et (a) Danihelo similiter perdere terram;
  104. Quae non ante tamen, nisi dux ciuitatis in ipsa